Mertxikondo

Merxikondoa

Mertxikondoa

Sailkapen zientifikoa

Erreinua:	Plantae
Klasea:	Magnoliopsida
Ordena:	Rosales
Familia:	Rosaceae
Generoa:	Prunus
Espeziea:	P. persica

Izen binomiala

'Prunus persica'
L.

Mertxikondoa (Prunus persica) Rosaceae familiako fruta-arbola bat da.

Fruitua mertxika da. Euskaraz izen ugari hartzen ditu: mertxika, muxika, muxurka, tuaxa Ipar., presku Bizk.^[1]

Ezaugarriak [aldatu]

Hosto iraunkorreko eta adaburu zabaleko fruta-arbola da mertxikondoa; 3-6 m garai izan daiteke.

Zurtoina – Azala [aldatu]

Enborra txikia, zimurra eta gorrixka izaten da.

Hostoak [aldatu]

Hostoak leunak, lantza-formakoak eta meheki zerradunak dira.

Loreak [aldatu]

Martxotik maiatzera loratzen da mertxikondoa. Hostoak baino lehen ateratzen dira loreak -galtzarbetan-, eta zuriak edo arrosak dira.

Fruitua [aldatu]

Mertxika baten irudia eta barne itxura.

Mertxikondoaren fruitua drupa da; pubeszentea, horia edo morea, eta kolore bereko mamia duena. Hazia hezur gogor batez inguratuta dago.

Mertxika bizitza luzearen eta hilezkortasunaren sinbolo dira. Mertxikak Txinan eta herrialdeko portzelana ezagunak horien marrazkiekin apaindu ohi dituzte.

Nutrizio informazioa [aldatu]

Nutrizio informazioa (100g)

Ura %87
Kaloriak - 37
Karbohidratoak - 9 g
Zuntza - 1,4 g
Potasioa - 140 mg
Magnesioa - 9 mg
Iodoa - 3 mcg
C bitamina - 8 mg

Historia eta habitata [aldatu]

Mertxikondoa jatorriz Txinakoa da eta badira 3.000 urte landatzen dutela. Mendiko merkatari-bideetatik eraman zuten Pertsiara (Iran). K. a. 330 urtean, Greziara iritsi zen mertxikondoa eta Erdi Aroan bere ekoizpena Europa osora hedatu zen. Gaur egun, munduko fruta arbola hedatuena da eta ekoizle nagusiak hauek dira: Txina, Ameriketako Estatu Batuak, Argentina, Txile, Grezia, Frantzia eta Espainia.

Iraila udaren eta udazkenaren arteko igarotze hila da. Euriak hasten dira, eta mertxikak, maiatzaren lehen hamabostaldiaz geroztik Iberiar penintsulako hego-ekialdetik iritsi direnak, orduan Lleidan eta Aragoin agertzen dira.

Barietateak [aldatu]

Nektarina mertxikaren kultibar bat da

Paviak
Nektarinak/Brinoiak
Paraguaioak/Mertxika zapalak
Pentoo edo Pan Tao (txinatarra)
Mami zuria: Charles roux - May flower - Redwing - Ribet - Robin
Mami horia: Cardinal - Dixie Red - Early Red -Early O'Henry - Red Haven - Sun Haven - Spring crest