Txinako Gerra Zibila

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Txinako Gerra Zibila
Shangtang.jpg
Askapenerako Herri Armada, Shangtang inguruan gobernuaren posizioak erasotzen
Data 1927ko apirila1950eko maiatza
Lekua Txina
Emaitza
Gudulariak
 Txinako Errepublika Flag of the Chinese Communist Party.svg Txinako Alderdi Komunista
1949 eta gero:
 Txinako Herri Errepublika
Buruzagiak
Chiang Kai-shek
Bai Chongxi
Chen Cheng
Li Zongren
Yan Xishan
He Yingqin
Mao Zedong
Zhu De
Peng Dehuai
Lin Biao
He Long
Indarrak
4.300.000 (1945eko uztaila)[2]
3.650.000 (1948ko ekaina)
1.490.000 (1949ko ekaina)
1.200.000 (1945eko uztaila)[2]
2.800.000 (1948ko ekaina)
4.000.000 (1949ko ekaina)
Galerak
1928–1936: ~2.000.000 militar

1946–1949: ~1.200.000 militar[3]

Txinako Gerra Zibila Txinako Errepublika gobernatzen zuen Kuomintang edo Txinatar Alderdi Nazionalista eta Txinako Alderdi Komunistaren arteko gerra zibila izan zen[4]. Gerrak herrialdea bi Txinen artean zatitu zuen: Txinako Errepublika (egun Taiwan dena) eta Txinako Herri Errepublika (Txina kontinentalean). Gerra 1927ko apirilean, Iparraldeko espedizioaren ondorioz hasi zen[5].

Gerrak aldizka iraun zuen Bigarren Txina-Japonia Gerra arte; orduan, alderdi biek indarrak batu zituzten. 1945ean Japonia behin betiko menderatu zutenean, berriro alderdi bien arteko borrokak hasi ziren. Lau urte pasa ondoren, 1950ean borroka de facto amaitu zen baina ez duten armistizio edo bake itunik inoiz sinatu[6].

Laburpena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bigarren Mundu Gerraren amaierak Txinaren ameskaitz handienetako bat aienatu zuen, Japoniaren espantsionismoa, alegia. Baina bigarren arazo handiena, hots, nazionalisten eta komunisten arteko gatazka, berpiztu egin zen. Komunistak irten ziren garaile borrokaldi odoltsu baten ondoren.

Txinako komunismoak nahastura moduko bat egin zuen nazionalismoaren eta gizarte iraultzaren artean –oso nahastura erakargarria herritar gehienentzat–, eta hiru bitarteko hauek medio erdietsi zuen garaipena: kontzientziazio kanpaina iraunkorra eta arrakastatsua, nekazariei –biztanleriaren %85– zuzendua; koherentzia praktikoa –japoniarren aurka borrokatu zuten, eta mendean hartu zituzten lekuetan lurra banatu zuten–; gudaroste indartsu eta disziplinatu baten laguntasuna.

Gerra zibila eta komunisten garaipena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1927an, Txiang Kai-Txek jeneralak komunisten aurkako jazarpena abiatu zuenean, matxinadara deitu zuten komunistek Kantonen. Gudarosteak oso gogor zapaldu zuen matxinada ahalegina, eta matxinatuen artean bizirik irten ziren buruzagiek –Mao Zedong, besteak beste– mendira jo zuten. Mendian Gudaroste Gorria eratu zuten, sobietarren eredura, eta abian jarri zuten, nekazarien laguntzarekin, Txiangen errejimenaren aurkako erresistentzia. Alderdi Komunistak gero eta jarraitzaile gehiago bildu zuen: batetik, Txiangen antikomunismo itsuarengatik –eta hori zela eta, nekazariei jazarriz egin zituen sarraskiengatik–, eta, bestetik, gobernuak agindu zuen nekazaritza erreforma gerotik gerora uzteak nekazarien artean eragin zuen nahigabeagatik.

1931ko abenduan Maok errepublika sobietarra sortu zuen Txinako hegoaldean, Kiangsi (Jiangxi) probintzian; Txiangen gudarosteak ezarritako setioak, ordea, herrialdeko iparraldera ihes egitera behartu zuen. Martxa Luzea deitu zen ibilaldi hartan abiaturiko 120.000 lagunetarik gehienak bidean hil ziren. Mao buru zutela, gudaroste gorriaren hondarrak Shenxin finkatu ziren eta jabetza pribaturik gabeko estatu bat sortu zuten bertan. 1937an japoniarrak Txinan sartzearekin, Maoren eta Txiangen arteko borrokak eten egin ziren, etsai komunari elkarrekin aurre egin ahal izateko. Bigarren Mundu gerra amaitzean, ordea, bi aldeen arteko gerra zibila lehertu zen. Horrenbestez, japoniarren zortzi urteko okupazioak eta haien aurkako gerrak ekarritako txikizioaz gain, lau urteko (1945-1949) guda zibilak eragindako odolustea pairatu behar izan zuten txinatarrek. Azkenean komunistek irabazi zuten gerra.

Osteen kopuruari dagokionez Txiang gailen ageri bazen ere –2’5 milioi gudari, Maoren 300.000ren aurka–, nekazarien etsaigoak indargabetu zuen nagusitasun hura.

1949rako komunistek beren esku zuten herrialdearen kontrola; urtarrilean Pekin errendarazi zuten, maiatzean Xangain sartu ziren –aurreko urtetik setiatua–, eta urrian Kantonez jabetu ziren. Kuomitangeko nazionalistek, Formosara (Taiwan) eta inguruko uharteetara erretiraturik, Estatu Batuen babespeko gobernua ezarri zuten bertan.

1949ko urriaren 1ean Txinako Herri Errepublika aldarrikatu zen era ofizialez.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Txinako Gerra Zibila Aldatu lotura Wikidatan
  1.   Tsang, Steve, The Gold War's Odd Couple: The Unintended Partnership Between the Republic of China and the UK, 1950–1958, 62. orrialdea .
  2. a b Hsiung, James C. Levine, Steven I. [1992] (1992). M.E. Sharpe publishing. Sino-Japanese War, 1937–1945. ISBN 1-56324-246-X.
  3. http://www.scaruffi.com/politics/massacre.html
  4. Gay, Kathlyn. (2008). 21st Century Books. Mao Zedong's China. ISBN 0-8225-7285-0. 7. orr.
  5. Hutchings, Graham. [2001] (2001). Modern China: A Guide to a Century of Change. Harvard University Press. ISBN 0-674-00658-5.
  6.   Leslie C. Green, The Contemporary Law of Armed Conflict, 79. orrialdea .


Historia
Txinako Herri Errepublika
Artikulu hau Txinako historiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.