Akrezio-prisma

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Akrezio-prisma baten irudikapena.

Geologian, akrezio-prisma plaka tektoniko batek beste baten azpitik subdukzioa jasaten duenean, plaka zamalkatzailearen gainean pilatzen den sedimentu-falka da. Gehienbat basaltoz osaturik daudenez, plaka ozeanikoak azpiratzen dira beti. Plaka ozeanikoak dortsal ozeaniko batean sortu zenetik azpiratua izan arte pilatutako sedimentuek osatzen dituzte akrezio-prismak. Noski, sedimentu hauetatik batzuk arku bolkanikotik datoz eta beraz, urteak pasa ahala, deformazio ikaragarria pairatzen dute. Akrezio-prismak kontinentearen kontra pilatuta daude eta arroka sedimentario zein metamorfikoek osatzen dituzte.[1][2]

Aipatzekoa da, akrezio-prismak kontinente-plaka batek mota bereko beste baten kontra talka egitean ere sortzen direla, are gehiago, mota honetako talketan sortzen diren akrezio-prismak handiagoak izan ohi dira, bi plakek elkarri eragiten dioten presio bortitza dela eta. Bestalde, plaka ozeaniko batek plaka kontinental baten kontra talka egitean, ozeano-hobi txiki bat eratzen denez (plaka makurdura txikiarekin hondoratzen baita), akrezio-prisma handiak eratu ohi dira, ondoren, orogeno bat loditzen lagundu dezaketenak.

Akrezio-prismak osatzen dituzten sedimentuak jatorri ezberdinetakoak izan daitezke, baina meteorizazioak haietako bakoitzari eragin die, egoera hartan amaitzeko. Arroka magmatikoak disgregatzetik etor daitezke sedimentu hauek edota, arroka sedimentario zein metamorfikoek uneoro pairatzen duten eragile geologikoaren eraginagatik. Esan dezakegu, zeharka bada ere, izaki bizidunek, atmosferako prozesuek eta erreakzio kimikoek akrezio-prismen eraketan laguntzen dutela, haiek baitira meteorizazioaren eragileak; arrokak sedimentu bilakatzen dituen fenomenoaren oinarriak. Aipatutako eragile bakoitzak, hurrenez hurren, meteorizazio biologikoa, meteorizazio kimiko edo mekanikoa eta meteorizazio kimikoa eragiten dute.

Adibideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nankaiko Hobia, gezi bidez seinalatua.

Egun akrezio-prisma ugari ezagutzen dira, horietako batzuk aktibo dauden bitartean, beste batzuk antzina aktibo egondakoak dira. Jarraian zerrendatu ditugu garrantzitsuenak.

Txileko Kostaldeko Mendilerroari satelite bidez egineko argazkia. Lerro horiek mendikatea non dagoen esaten digute.

Aktibo daudenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Prisma zaharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Akrezio-prisma hauek lurpetik atera dira eta gaur egun begi hutsez ikus daitezke.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «ZT Hiztegi Berria» zthiztegia.elhuyar.eus . Noiz kontsultatua: 2019-04-21.
  2. Biologia eta Geologia. Zubia, 36 or. ISBN 9788491082231.
  3. (Ingelesez) «Olympic Mountains | mountains, Washington, United States» Encyclopedia Britannica . Noiz kontsultatua: 2019-04-22.
  4. Fruehn, Juergen; von Huene, Roland; Fisher, Michael A.. (1999-04). «Accretion in the wake of terrane collision: The Neogene accretionary wedge off Kenai Peninsula, Alaska» Tectonics (2): 263–277 doi:10.1029/1998tc900021 ISSN 0278-7407 . Noiz kontsultatua: 2019-04-22.
  5. «New Publications of the U.S. Geological Survey, January-March 2002» Publications of the US Geological Survey 2002 doi:10.3133/70043992 . Noiz kontsultatua: 2019-04-22.
  6. Nemcok, M.; Coward, M.P.; Sercombe, W.J.; Klecker, R.A.. (1999-01). «Structure of the West Carpathian accretionary wedge: Insights from cross section construction and sandbox validation» Physics and Chemistry of the Earth, Part A: Solid Earth and Geodesy (8): 659–665 doi:10.1016/s1464-1895(99)00096-4 ISSN 1464-1895 . Noiz kontsultatua: 2019-04-22.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]