Aurora polar

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Aurora austral Zelanda Berria.
Aurora boreala Alaska.
Magnetosfera.

Aurora polarra (boreala edota australa izan liteke) gauez zeruan agertzen den distira edo luminiszentzia itxurako fenomenoa da. Ohikoena eremu polarretan agertzea da, ala ere, denbora laburrez munduko beste eremu batzuetan ere ager daitezke. Hori dela eta, "aurora polarra" (edo "aurora polaris") deitu ohi zaio. Ipar hemisferioan "aurora boreal" bezala ezagutzen da, aldiz, hego hemisferioan "aurora austral" bezala. Izendapena Aurora izeneko egunsentiaren erromatar jainkosatik dator, eta "boreal" izena grezierazko "Boreas" hitzetik, honen esanahia "Iparraldea" delarik. Europan zerumugan kolore gorrixkaz ikusi ohi da, eguzkia ezohikoa den norabide batetik agertuko balitz bezala.

Aurora boreala urritik martxora ikus liteke, nahiz eta batzuetan beste hilabeteetan zehar ere agertu izan den, betiere eguratsaren tenperatura behar den adina hotz edo baxua dagoenean. Ikusteko hilabete egokienak urtarrila eta otsaila dira, hauetan tenperaturak baxuenak baitira. Hegoaldeko hemisferioan bere parekidea aurora australa da eta ezaugarri berdintsuak ditu.

Sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amundsen-Scott marsstation ray h edit2.jpg

Aurora polarra, eguzki masa batek lur magnetosferaren hego edo ipar poloekin kontaktuan sartzen denean sortzen da argi difusa baina nagusi bat sortzen. Kargatutako partikulak (protoiak eta elektroiak), Lurraren eremu magnetikoak gidaturik poloetara hurbiltzen dira. Partikula horiek oxigeno eta nitrogeno atomo eta molekulekin talka egiten dute, atomo horiek guztiz kitzikatu arte. Hainbeste dira atomoak kitzikatu, non geroago erlaxatzen direnean energia kolore forman itzultzen baitute.

Auroren koloreak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aurorek ez dute kolore, forma edo estruktura finkorik eta gainera denborarekin oso azkar aldatzen dira. Gauaren hasieran, aurora arku txiki baten modukoa izan daiteke, amaiaeran, zeru osoa hartzeko. Egunsentia iristen denean, dena berriz desegiten hasten da eta ordurako zeruan puntu distiratsu gutxi batzuk geratzen dira. Auroren koloreak haien espezie molekular edota atomikoarekin zerikusirik badute, partikula horiek eguzki haizearekin nola kitzikatzen diren edota partikula horiek zenbateko energia kopurua duten izan behar da kontuan.

Beste planetetan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fenomeno hau Lur planetan gertatu ez ezik, Urano, Jupiter, Saturno eta beste hainbat planetetan ere ematen da. Izan ere, planeta horiek guztiak polo magnetikoak eta zinturoi erradioaktibo izugarriak dituzte. Aurora polarra Hubble teleskopioari eske ikus dezakegu.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Aurora polar Aldatu lotura Wikidatan