Aurora polar

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Aurora austral Zelanda Berria.
Aurora boreala Alaska.
Magnetosfera.

Aurora polarra (boreala edota australa ere bai) gauez zeruan agertzen den distira edo luminiszentzia itxurako fenomenoa da. Ohikoena eremu polarretan agertzea da; hala ere, denbora laburrez munduko beste eremu batzuetan ere agertzen dira. Hori dela eta, "aurora polarra" (edo "aurora polaris") deitu ohi zaio. Ipar hemisferioan, "aurora boreal" izenaz ezagutzen dira; aldiz, hego hemisferioan, "aurora austral" bezala. Izendapena Aurora izeneko egunsentiaren erromatar jainkosatik dator, eta "boreal" izena grezierazko "Boreas" hitzetik, honen esanahia "Iparraldea" delarik. Europan zerumugan kolore gorrixkaz ikusi ohi da, eguzkia ezohikoa den norabide batetik agertuko balitz bezala.

Aurora boreala urritik martxora ikus liteke, nahiz eta batzuetan beste hilabeteetan zehar ere agertu izan den, betiere eguratsaren tenperatura baxua denean. Ikusteko hilabete egokienak urtarrila eta otsaila dira, tenperaturak baxuenak baitira. Hegoaldeko hemisferioan, haren parekidea aurora australa da eta ezaugarri bertsuak ditu.

Sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amundsen-Scott marsstation ray h edit2.jpg

Aurora polarra eguzki masa batek lur magnetosferaren hego edo ipar poloekin kontaktuan sartzen denean sortzen da: argi lausoa izate da. Kargatutako partikulak (protoiak eta elektroiak), Lurraren eremu magnetikoak gidaturik poloetara hurbiltzen dira. Partikula horiek oxigeno eta nitrogeno atomo eta molekulekin talka egiten dute, atomo horiek guztiz kitzikatu arte. Hainbeste dira atomoak kitzikatu, non geroago erlaxatzen direnean energia kolore forman itzultzen baitute.

Auroren koloreak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aurorek ez dute kolore, forma edo estruktura finkorik eta, gainera, oso azkar aldatzen dira. Gauaren hasieran, aurora arku txiki baten modukoa izaten dira batzuetan, amaiaeran zeru osoa hartzeko. Egunsentia iristen denean, dena berriz desegiten hasten da eta ordurako zeruan puntu distiratsu gutxi batzuk geratzen dira. Auroren koloreak haien espezie molekular edota atomikoarekin zerikusirik badu, partikula horiek eguzki haizearekin nola kitzikatzen diren edota partikula horiek zenbateko energia kopurua duten izan behar da kontuan.

Beste planetetan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Fenomenoa Lurrean ez ezik, Urano, Jupiter, Saturno eta beste hainbat planetatan ere gertatzen da. Izan ere, planeta horiek guztiek polo magnetikoak eta zinturoi erradioaktibo izugarriak dituzte. Aurora polarra Hubble teleskopioari eske ikus dezakegu.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Aurora polar Aldatu lotura Wikidatan