Urano (planeta)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Urano Uranus symbol.svg
Urano Voyager 2k ikusia
Urano Voyager 2k ikusia 1986an.
Aurkikuntza
Nork William Herschel
Noiz 1781
Ezaugarri orbitalak[5][lower-alpha 1]
Garaia: J2000
Afelioa
  • 3006224700 km
  • 20,095371 AU
Perihelioa
  • 2735118100 km
  • 18,283135 AU
Erdi-ardatz handia
  • 2870671400 km
  • 19,189253 AU
Eszentrikotasuna 0,047220087
369.66 egun[3]
Batezbesteko abiadura orbitala
6.80 km/s[3]
Batezbesteko anomalia
142,238600°
Makurdura orbitala 0,772556° Ekliptikara
6.48° Eguzkiaren ekatorera
1.02° plano inbariantera[4]
73,999342°
Perihelioaren argumentua
96,998857°
Satelite ezagunak 27
Ezaugarri fisikoak
Batezbesteko erradioa
25362±7 km[6]
Ekuatoreko erradioa
25559±4 km
4.007 Lur[6]
Poloko erradioa
24973±20 km
3.929 Lur[6]
Zapaltzea 0,0229±0,0008[6]
Zirkunferentzia 159354,1 km[1]
Gainazal azalera
8,1156×109 km2[1]
15.91 Lur
Bolumena 6,833×1013 km3[3]
63.086 Lur
Masa (8,6810±0,0013)×1025 kg
14.536 Lur[7]
Batezbesteko dentsitatea 1,27 g/cm3[3]
Gainazal grabitatea
8,69 m/s2[3]
0.886 g
21.3 km/s[3]
Errotazio periodo siderala
0,71833 egun (atzeranzkoa)
17 h 14 min 24 s[6]
Ekuatoreko errotazio abiadura
2.59 km/s
9,320 km/h
97.77°[6]
Ipar Poloko igoera zuzena
17h 9m 15s
257.311°[6]
Ipar Poloko deklinazioa
−15.175°[6]
Albedoa

0.300 (Bond)

0.51 (geom.)[3]
Gainazaleko tenp. min batezbeste max
bar level[9] 76 K (−197.2 °C)
0.1 bar
(tropopausa)[10]
49 K 53 K 57 K
5.9[8] to 5.32[3]
Diametro angeluarra
3.3″ to 4.1″[3]
Atmosfera[10][12][13][lower-alpha 2]
Eskala garaiera
27.7 km[3]
Osaera

(1.3 bar beheiti)

Izotzak:

Urano Eguzki-sistemako zazpigarren planeta da, William Herschelek 1781eko martxoaren 13an aurkitua. Eguzki-sistemako gasezko lau erraldoien artetik, hirugarrena da diametroz, eta laugarrena masaz. Greziar eta erromatar mitologiako Urano jainkoagandik hartu du izena. Urano izotzezko erraldoia da, hots, gas izoztuz dago osatua.

Orbita eta errotazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eguzkiaren inguruan 0,047ko eszentrikotasuneko orbita eliptiko bat egiten du eta ekliptikaren planoarekiko 0.77°ko angelua osatzen du. Orbita guztia egiteko 84,01 egun behar ditu.

Uranoren errotazioa, eta bere sateliteena, da orbitaren ezaugarri nagusia, Eguzkiaren inguruko biratze planoaren elkarzuta baita ia. Polo zapalak ditu, biratze lastertasun handia duelako, eta horrela, Uranoren ekuatoreko diametroa poloetakoa baino %6-8 handiagoa da.

Egitura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diametroa 51.000 km ingurukoa du, Lurrarena baino lau aldiz handiagoa. Batez besteko dentsitatea 1,19 gramo zentimetro kubokoa (g/cm 3 ) da, eta masa Lurrarena baino 14,5 aldiz handiagoa. Izotzezko erraldoia denez, dentsitate baxuko materialekin osatuta dago:

Nukleoa: Harriz eginda dago, eta batzuen ustez, izotzez.

Mantua: Ura, metano eta amoniako izoztuz osaturik dago.

Atmosfera (lurrazala Uranoren kasuan): Hidrogeno, helio eta metanoz osatuta dago.

Atmosfera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uranoren atmosfera hidrogenoz, helioz eta metanoz osatuta dago. Ekaitzak ere daude, espazio zundek egindako argazkietan gorri edo arrosa kolorekoak agertzen direnak.

Eraztunak eta sateliteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orain dela gutxi, izar distiratsu bat ezkutatu egin zela eta, Uranok bere inguruan eraztunak zituela ikusi zen. Izan ere, izarraren eta behatzailearen artean eraztun bat tartekatzen denean, izarraren argia moteldu edo desagertu egiten da, eraztunaren lodieraren arabera. 1977an Urano inguruko bederatzi eraztuneko sistema bat ezagutzen zen; 1986. urtean, baina, Voyager 2 zundak eginiko argazkiei esker, hamargarren eraztuna aurkitu zen[14]. Eraztun horiek planetaren erdigunetik 32.000 eta 51.000 kilometro bitartean aurkitzen dira, meharrak dira –bi eta ehun kilometro artekoa dute zabalera–, elkarretatik oso berezirik daude, eta bat-batean amaitzen dira ertzeetan.

Uranoren hamar eraztunetatik hiru biribilak dira; gainerakoak, berriz, eszentrikoak. Eraztunak osatzen dituzten puskak hamar zentimetrotik zenbait metrora bitartekoak dira. Eguzki argiaren ehuneko bat besterik ez dute ispilatzen eraztunok, material erabat ilun batek estaltzen baititu; horregatik ez dira erabat garbi agertzen Lurretik eginiko argazkietan. Eraztunak zein gaiz osatuak diren ez da zehazki ezagutzen, baina adituen ustez harri puskak, ur izoztua eta polimero beltz, amorfo bat dituzte osagai.

Halaber, hauts mikroskopikozko zerrenda asko aurkitu dira eraztun batzuen inguruan; zerrenda horiek kanpoko eraztunetik hurbil agertzen dira, batez ere. Uranoko atmosferak –zeina hedatzen baita hodeien geruzatik askoz haratago– erakarria bide da barneko eraztunetan zegoen hauts hori.

Eraztun sistemez gainera, Uranok gutxienez hamabost satelite ditu. Hauek planetaren ekuatorearen plano berean daude, beraz ekliptikaren planoaren elkarzutean. Bost satelite handienek 310-1.600 km arteko diametroa dute; gainerakoak txikiagoak dira eta Miranda satelite nagusiaren orbitaren barruan daude.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c   , http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts .
  2.   , http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm .
  3. a b c d e f g h i j   , http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html .
  4.   , http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif . (produced with Solex 10 written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)
  5.   , http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=7 . — Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Uranus Barycenter" and "Center: Solar System Barycenter (@0)".)
  6. a b c d e f g h   Seidelmann, P. Kenneth; Archinal, B. A.; A'hearn, M. F.; Conrad, A.; Consolmagno, G. J.; Hestroffer, D.; Hilton, J. L.; Krasinsky, G. A. et al. (2007), «Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006», Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 98 (3): 155–180, doi:10.1007/s10569-007-9072-y, Bibcode2007CeMDA..98..155S . edit
  7.   Jacobson, R. A.; Campbell, J. K.; Taylor, A. H.; Synnott, S. P. (June 1992), «The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data», The Astronomical Journal 103 (6): 2068–2078, doi:10.1086/116211, Bibcode1992AJ....103.2068J . edit
  8.   , http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html .
  9.   Podolak, M.; Weizman, A.; Marley, M. (1995), «Comparative models of Uranus and Neptune», Planetary and Space Science 43 (12): 1517–1522, doi:10.1016/0032-0633(95)00061-5, Bibcode1995P&SS...43.1517P . edit
  10. a b   Lunine, Jonathan I. (September 1993), «The Atmospheres of Uranus and Neptune», Annual Review of Astronomy and Astrophysics 31: 217–263, doi:10.1146/annurev.aa.31.090193.001245, Bibcode1993ARA&A..31..217L . edit
  11.   , Bibcode1999A&A...341L..17F .
  12.   Lindal, G. F.; Lyons, J. R.; Sweetnam, D. N.; Eshleman, V. R.; Hinson, D. P.; Tyler, G. L., «The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2», Journal of Geophysical Research (American Geophysical Union) 92 (A13): 14,987–15,001, doi:10.1029/JA092iA13p14987, ISSN 0148-0227, Bibcode1987JGR....9214987L . edit
  13.   Conrath, B.; Gautier, D.; Hanel, R.; Lindal, G.; Marten, A. (1987), «The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements», Journal of Geophysical Research 92 (A13): 15003–15010, doi:10.1029/JA092iA13p15003, Bibcode1987JGR....9215003C . edit
  14. Urano Saturnoz jantzia Zientzia.eus

Oharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Orbital elements refer to the Uranus barycenter and Solar System Barycenter. They are the instantaneous osculating values at the precise J2000 epoch. Barycenter quantities are given because, in contrast to the planetary center, they do not experience appreciable changes on a day-to-day basis from the motion of the moons.
  2. Calculation of He, H2 and CH4 molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H2 proportions measured at the tropopause.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Urano (planeta) Aldatu lotura Wikidatan


Uranoren sateliteak
Miranda · Ariel · Umbriel · Titania · Oberon
Cordelia · Ophelia · Bianca · Cressida · Desdemona · Juliet · Portia · Rosalind · Cupid · Belinda · Perdita · Puck · Mab · Francisco · Caliban · Stephano · Trinculo · Sycorax · Margaret · Prospero · Setebos · Ferdinand
Urano



Astronomia Artikulu hau astronomiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.