Barskunes

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Baskunes edo Barskunes idazkuna duen txanpon baten aurrealdea eta atzealdea.

Ba(r)skunes K.a. I. eta II. mendeetan izandako Euskal Herriko txanpon etxe bat izan zen. Orohar, baskoiena izan zela uste da.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bentian txanpon-etxearekin erlazionatuta dago nolabait, bi etxe hauetako txanponetan, Be.n.ko.ta legenda agertzen baita. Agian, Bentian txanpon-etxeak, Baskunesen lekua hartu eta baskoien txano-etxe garrantzitsuena izatera pasa zen.

K.a. II. mendearen bigarren erdian, kuprezko eta brontzezko unitate txikiak jaulgi zituen zeltiberiar-beroi metrologia erabilita. K.a. I. mendearen hasieran, zilarrezko denarioak[1] ekoiztu zituen eta asekin batera. Txanpon asko aurkitu direnez, eta batez ere zilarrezkoak agertu direlako, pentsatzen da txanpon-etxe hau izango zela baskoien hiriburua.[2] Denarioak sertoriar gerlekin zerikusia dutela ematen du, beste txanpon batzuekin batera, tesorilloetan (gordetzen ziren txanpon multzoak) agertu baitira.[3]

Ikonografia hau da:

  • Aurrealdea: eskubirantz begiratzen duen burua. Bizarra eta ile kiskurra du eta torkes bat lepoan. Ezkerrean, Benkota legenda idatzita du, zeinu iberiarrez idatzita.
  • Atzealdean: Eskuan ezpata edo beste arma jaurtikari bat duen zalduna eskubirantz begira. Zaldiaren anken azpian txanpon-etxearen izena agertzen da: baŕśkunes (Barskunez edo Barskunes) batzuetan, eta baśkunes (Baskunez edo Baskunes) besteetan, eta ez dirudi aldaketa kronologikoa denik[4].

Legenda ipar-ekialdeko iberiar zeinuez idatzita dago eta irakurketa ohikoena hau izan da:

Baśkunes (goian) eta Baŕśkunes (behean) idazkuna iberiar zeinuez idatzita

Kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Txanponetan agertzen den Ba(r)skunes hiri baten izena omen da, baina zaila da bere kokapen zehatza esatea:

Edonola ere, litekeena da Ebrotik gertu izatea[8]. Txanpon asko Nafarroako museoan gordetzen dira.

Non aurkitu diren[aldatu | aldatu iturburu kodea]

A. M. Cantorren[9] arabera, gehienak La Custodian (Viana), Alagónen eta Tafallan topatu dituzte (Iruñean hiru). Miguel Ibáñezek[10] ordea beste datu hauek eamten ditu: Ataungo Usategi kobazuloan 4 aurkitu ziren, Larrabetzun 60, Barkoxen, 105, Borjan, 31, Tarazonan, 3, Alagónen 39, Naiaran, 9 eta La Custodian 36 as eta 16 denario. K.o. I. mendeko imitazioak aurkitu dira Galia Belgikako santutegi batzuetan, adibidez, Digeon gunean (Sommen)[11]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   de Guadán, A.M. (1969) Numismática ibérica e ibero-romana Madril 203 or. .
  2.   Tesorillo.com: Cecas vasconas. Zona del Pirineo occidental., . Noiz kontsultatua: 2019-04-21 .
  3.   Ibáñez, Miguel, Imágenes de la charla-taller sobre las cecas vasconas y la moneda romana impartida el 12 de julio del 2013 en Gordailua (Centro de Patrimonio Cultural Mueble de Gipuzkoa), Irún., . Noiz kontsultatua: 2019-04-21 .
  4. Beltrán Lloris, Francisco eta Velaza Frías, Javier: "De etnias y monedas: las "cecas vasconas", una revisión crítica, hemen: Andreu Pintado, Javier (Ed.): Los vacones de las fuentes antiguas. En torno a una etnia de la antigüedad peninsular. Coleccio Instrumenta. Publicacions i edicions de la Universitat de Barcelona. Bartzelona, 2009. ISBN: 978-84-475-3390-9. 99-126 or.
  5.   Blázquez Martínez, José María Los vascos y sus vecinos en las fuentes literarias griegas y romanas de la Antigüedad .
  6.   Canto, Alicia M. (1997) «La Tierra del Toro. Ensayo de identificación de ciudades vasconas» Archivo Español de Arqueología II.15 Bascunes = ¿Rocaforte, Pamplona? (70): 65 .
  7.   Labeaga Mendiola, Juan Cruz «La Custodia, Viana, Vareia de los Berones» Trabajos de Arqueología Navarra: 171 .
  8.   Sayas Abengoetxea, Juan José Protohistoria e historia de los Vascones. Balance historiográfico (1983-2003) Eusko Ikaskuntza 96 or. .
  9. Canto, Ana María: aipatutako idazlana.
  10. Ibañez, Miguel: aipatutako idazlana.
  11. Ibañez, Miguel: aipatutako idazlana

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baskoien txanponak

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]