Feminismo islamiko

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Feminismo islamikoaren irudia.

Feminismo islamikoak emakumearen papera aldarrikatzen du Islam-aren barnean, musulman guztien arteko berdintasuna defendatuz sexu edo generoa alde batera utzita, bai inguru pribatu zein publikoan.

Nahiz eta Islam-ean oinarriturik dagoen, Korana textu zentral bezala hartuz[1], mugimendu feminista sekularraren diskurtso batzuk erabili ditu erreferentzia moduan eta mugimendu feminista orokorraren parte da. Hala ere, Islamean adituak direnek feminismo sekularra baino erradikalagotzat hartzen dute [2]. Eskola filosofiko bezala, erreferentziatzat Fatema Mernissi soziologo marokoarra eta Amina Wadud zein Leila Ahmed adituak aurki ditzakegu.[3]

Testuingurua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugimendu feminista dinamikoa eta heterogeneoa izan da betidanik. XIX. mendeko mugimendu feminista aintzindarietatik hainbat eta hainbat testuinguru ezberdinetan sortu dira feminismo klasikoaren ideien ildotik eratorritako sexu-generoen berdintasunaren aldeko mugimenduak, bakoitzak bere helburu eta jokabideetan berezitasunak eta ezberdintasunak izanda. Hain anitza den mundu mailako egoera batean, eta nahiz eta globalizazioak homogeneotasunean sakon eragin duen, feminismoek beti izan dute maila handiago edo txikiagoko izaera lokala. Horrela kokatzen dugu feminismo islamikoa, mundu musulmanaren testuinguruan jaiotako mugimendu feminista.

Koran baten irudia

Feminismo islamikoa munduan zehar eman diren feminismo mota ezberdinen markoaren barruan aurkitzen da. Kasu honetan, mundu musulmanari lotuta eta feminismoaren ildotik datorren mugimendu soziala da, emakumeen egoerari erreferentzia egiten diona. Gizarte islamisten testuinguruan kokatuta, feminismo mota hau berdintasunaren bila aritzen da, sexuan edota generoan oinarrituriko ezberdinketak baztertuz bizitzaren arlo guztietan, bai publikoan, bai pribatuan baita alor legalean ere. Komunitate islamisten barruan jaio izan denez gehien bat, Islam-aren eragin nabarmenak ditu, baina horiek teoria sekular feminista tradizionalekin uztartzen ditu. Feminismo islamikoa emakume musulmanek haien izaerarekiko zabalduak izan diren irudikapen sinplista eta estereotipatuen ukapenean oinarritzen da. Emakume horiek bizikidetza musulmanari eutsi nahi diote, gizarte hauen oinarri kulturalak ahaztu gabe, baina, haietan sakon itsatsiak izan diren matxismoa eta sexismoa gaindituz. Horretarako, emakume hauek haien burua subjektu feminista kritiko bezala eraikitzen dute testuinguru arrotzaren barnean.

Mugimenduaren teoria gehienek musulmanen liburu sakratuen idatziei bestelako interpretazio bat emanten diete, historikoki eman zaien begirada patriarkaletik aldenduz. Testu sakratuak Korana, Hadith-a eta Sharia dira. Feminismo islamikoaren proiektua testu hauen berrinterpretazioan datza nagusiki, horren bitartez generoen arteko gizarte bizitzaren funtzionamendua berdintasunera bideratu daitekelako, eragin ideologiko, estruktural eta legal zuzenak bultzatuz paradigma epistemologikoaren aldaketaren bidez.

Mugimendu feminista islamikoak aurkari indartsuak aurkitu ditu bere sorreratik. Izan ere, mugimendua bi korronte ideologikoen uztarketa egiten saiatzen da, bietako ekarpenak hautatuz erlijio baten ulermen parekatuago bat eratu nahian eta bi korronteetan agertu izan dira ahots kritikoak. Fundamentalismo islamikoarentzat ulertezina suertatzen da testu sakratuak beste modu batera irakurri nahia, tradizioan oinarritzen baita eta oso ikuspuntu androzentrikoa landu baitu mendeetan zehar, nahiko muturreko ideiak normalizatuz. Gainera, feminismoa onartzen ez duten modernitate eredu bat bezala ikusten dutelako. Bestalde, mundu okzidentaletik datoz beste kritikak, hauek feminismoaren eta islamaren uztarketa ezinezkoa ikusten dute erlijioaren epistemologia zaharkitua dela eta. Korronte hauetan kokatzen dira feminismoa eta Islamak kontrako esanahia dutela pentsatzen dutenak, eta Islamak naturalki emakumeen kontrako jarrera hartzen duela eta nahitaez matxista dela esaten dutenak. Azken hau ikuspuntu etnozentrista argia dela esan daiteke, zaila zaigulako ulertzea askotan emakume hauek haien kulturari eta sinboloei eutsi nahi dietela eta askapenak ez daukala zertan Islama-ren tradizioei ezetz esatea esan nahi.

Oinarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Feminismo islamikoak mundu osoan zehar olatu ezberdinen garapenean eraikia izan den mugimendu horren oinarriak partekatzen ditu: berdintasuna, askatasuna eta duintasuna. Islamikoaren ezizenak testuinguru bati egiten dio erreferentzia, besterik ez. Bestelako feminismo mota guztiek bezala inguraketa zehatz baten bitartez sortu izan da, aipatutako balio horiek defendatuz. Hala ere, beste testuinguru askotan maiz zaila egiten da feminismoa eta Islama uztartzea. Chandra Talpade Mohanty idazle eta soziologoak bere "Under Western Eyes" lanean horrela adierazten du:

«Feminismo klasikoaren begiradak hirugarren mundua delakoaren emakume guztiak baztertu izan ditu, gizon eta emakume okzidentalen arteko berdintasuna eskatzen baitu, bestelako kulturetako emakumeen berdintasuna alde batera utziz. Feminismoa emakume burges, zuri eta mendebaldarretatik eta haientzat bakarrik eraikia izan da.» [4]

Gizarte musulmanetan mundu okzidentaletik oso bestelakoa da kosmologia hegemonikoa eta hainbat bizikidetza faktore azaltzeko orduan beste errealitate batzuk aurkitzen dira. Baina gizarte musulmanen moldeen barnean ere eman daiteke feminismoa, betiere kulturaren eta tradizioaren alderdi batzuk mantenduz. Feminismo islamikoak defendatzen du emakume musulmanaren menperakuntza ez dela Islamaren mezuaren eragina, baizik eta honi eman zaion interpretazioaren eragina. Honen arira, Sirin Adlbi Sibai emakume musulman feminista espainiar gazteak, bere liburuan honakoa esaten du:

«Feminismo islamikoa esaera zentzugabea da, izan ere, islama eta feminismoak berdintasuna esan nahi dute. Begirada okzidental liberalek emakume musulmana objektu bat bezala ulertu dute beti, gure izaera kritikoaren existentzia ukatuz.» [5]

Emakume feminista islamikoak hegemonikoa den liburu sakratuen esanetatik eraikiak izan diren instituzioen iruditegiari egiten diete aurre, hauek izaera patriarkala eta matxista zabaldu baitute. Gainera, berdintasunaren eta askatasunaren bide horretan ezinbesteko bezala ulertzen dituzten hiritartasun eskubide eta praktika erlijiosoen eskubide parekotasuna aldarrikatzen dituzte. Liburu sakratuei ematen zaien interpretazioari edo ulerkerari "ijtihad" deitzen zaio. Musulmanen egutegiko II. mendean sortua izan zen dogma da, aurretik I. mendean eraikitako "ijma" dogmari berrikuntza emateko. Feminista musulmanak koranaren teorizazio hauei atxikitzen diote gaurko bizikidetza musulmanaren izaera sexista eta bestelako interpretazio bat defendatzen dute, hierarkia hegemonikoari aurre egiten diona eta berdintasunean oinarritzen dena. Horretarako, feminista islamikoen aburuz hezkuntzak ezinbesteko garrantzia dauka, eremu horretatik eraiki behar baita bizikidetza berriaren iruditegia.

Margot Badranentzat mugimendu honen oinarri nagusiak generoen arteko berdintasuna eta legearen aurrean parekotasuna dira. Honela azaltzen da autorea:

   «El Islam es la única de las tres religiones del Libro, que ha incluido en los textos –del Corán considerado como la palabra de Dios– la idea de la igualdad fundamental de la mujer y el hombre (tanto la una como el otro considerados como seres humanos o insan) y en ello incluye la cuestión de los derechos de la mujer y de la justicia social. Este es un mensaje que ha sido pervertido a nombre del Islam mismo. El patriarcado preexistente, que el Corán ha llegado a atemperar y finalmente a erradicar (...) ha demostrado ser muy resistente. Y es a pesar de la persistencia del patriarcado que la religión musulmana fue adoptada. La manipulación por las facciones dominantes de la sociedad fue tal que el Islam terminó por ser percibido como naturalmente patriarcal, hasta el punto de borrar la contradicción inherente entre la palabra revelada y el patriarcado y de aniquilar toda reivindicación islámica en favor de la igualdad de los sexos y de la justicia social. Esta no es la menor paradoja de constatar que la única religión que ha inscrito el reconocimiento de la igualdad de los sexos en sus textos, sea actualmente considerada como la más machista de todas. Los machistas musulmanes en el ámbito estatal, social o familiar y los detractores del Islam tienen un interés común, aunque por razones diferentes, para perpetuar tal ficción e un Islam patriarcal.»4​

Margot Badran-ek, hortaz, uste du feminismo islamikoaren ideiak estatu islamiko bat ukatzen duela, eta umma-ren bestelako interpretazio baten bidean lan egiten duela, jendarte musulmanaren egituraketa berri bat proposatzen duena.Valentin Moghamad-ek dio kristau eta judutar feminismoekin batera feminismo islamikoak feminismo erlijiosoa barneratzen dutela. Korana interpretatzeko askatasunaz harago, feminista islamikoek musulmanen erritu eta sinboloetan parte hartzeko aukera ere eskatzen dute.​

Erreferentzia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. "Exploring Islamic Feminism" Archived 2005-04-16 at the Wayback Machine by Margot Badran, Center for Muslim-Christian Understanding, Georgetown University, November 30, 2000.
  2. "Islamic feminism: what's in a name?" Archived 2015-03-20 at the Wayback Machine Archived 2015-03-20 at the Wayback Machine by Margot Badran, Al-Ahram, January 17–23, 2002.
  3. Lindsey, Ursula (11 April 2018). "Can Muslim Feminism Find a Third Way?". New York Times. Archived from the original on 2018-04-12. Retrieved 11 April 2018.
  4. (Ingelesez)  Talpade Mohanty, Chandra (2007) Under western eyes: feminist scholarships and colonial discourses jstor 333-358. orrialdeak .
  5. (Ingelesez)  Sibai, Sirin Adlbi "La cárcel del feminismo..." (info Tal Cual) . Noiz kontsultatua: 2019-05-20 .