Isabella Bird

Wikipedia, Entziklopedia askea
Isabella Bird
Isabella Bird.jpg
Bizitza
Jaiotza Boroughbridge (en) Itzuli1831ko urriaren 15a
Herrialdea  Britainia Handia eta Irlandako Erresuma Batua
Heriotza Edinburgh1904ko urriaren 8a (72 urte)
Hobiratze lekua Dean Cemetery (en) Itzuli
Hezkuntza
Hizkuntzak ingelesa
Jarduerak
Jarduerak esploratzailea, idazlea, naturalista, geografoa eta argazkilaria
Lan nabarmenak Korea and Her Neighbours (en) Itzuli
Jasotako sariak
Kidetza Royal Geographical Society

Isabella Lucy Bird (Boroughbridge, North Yorkshire, 1831ko urriaren 15a - Edinburgo, 1904ko urriaren 7a) XIX mendeko esploratzaile, idazle, argazkilari eta naturalista ingelesa izan zen. Berak eta Fanny Jane Butlerrek John Bishop Memorial ospitalea sortu zuten Srinagarren.

Royal Geographical Societyk bere barnean onartu zuen lehen emakumea izan zen.[1]

Lehen urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bird 1831ko urriaren 15ean jaio zen, Boroughbridge, North Yorkshire-n, bere amonaren etxean. Bere gurasoak Edward Bird eta Dora Lawson ziren. Isabella hainbat aldiz aldatu zen etxez haurtzaroan. Bere aita Boroughbridgeko lehen parrokoa izan zen 1830ean, han ezagutu zuen Dora, Isabellaren ama. 1832an, Isabellaren aita, Bird erreberendoa, Maidenheaden laguntzaile izendatu zuten, han jaio zen Isabellaren neba Edward, jaio eta urtebete baino ez zuenean hil zena.

1834an, Isabellaren aitaren gaixotasunaren ondorioz, bere familia Tattenhallera aldatu zen. Urte horretan bertan Henrietta jaio zen, Isabellaren ahizpa.

Oso txikitatik Isabella zuzena izan zen zerbaiti edo norbaiti buruz pentsatzen zuenaz edozein iritzi emateko orduan.

Sei urte zituela, Sir Malpas de Gray Tatton Egerton Hego Cheshireko parlamentuko kide bati galdetu zion: "Zer ona ote zuen, Bird erreberendoak bere alde bozkatzeko".

Isabelaren aitak igandeetan lan egiteaz zuen ikuspuntu eztabaidagarriagatik, bere kongregazioa gutxitzea eragin zuen eta 1842an Birminghamgo San Tomasera aldatzea eskatu zuen. Berriro ere, eragozpen ugari izan zituen. "Harriak eta lokatza" bota zioten eta irainak jasan zituen. Gauzak horrela, 1848an, Isabella eta bere familia Wytonen, Huntingdonshire-n (gaur egun, Cambridgeshire) kokatu ziren Eastbourne- n denbora pasa ondoren. [2]

Bidaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Isabella manxuriar arropak jantzita Txinan zehar bidaian.

Bird erreberendoak 1892an Britainia Handitik alde egin zuen lehenik eta behin, Australiara ondoren Hawaiira joan zen ( Europan Sandwich uharteak izenarekin ezagutzen da).

Isabellak osasun delikatua zuen, eta, gaztetan, bizkarreko min larriak izan zituen, bizitza normala egiten uzten ez ziotenak,, harik eta, berrogei urterekin, doktore batek bidaiatzea gomendatu zion arte. Bidaiatzen hasi baino ez, mundu berri bat ireki zitzaion.[3]

Mundu berri batean bizi izan banintz bezala izan zen, hain aske, hain bizigarri, hain axolagabe, hain interesez beterik, non oheratzea ere sentitzen dudan.- Isabella Bird, Henrietta ahizpari gutunak. Birden "gutun deskribatzaile distiratsuek" bere harremanei idatziak, bere lehen liburuaren oinarria osatu zuten, An Englishwoman in America (1856), Murrayk argitaratua. John Murray, "Isabellaren bizitza osoaren editorea izateaz gain, bere lagun hurbilenetakoa bihurtu zen".[4]

Laster eskala luzea egin zuen Sandwich uharteetan (egungo Hawai uharteak), eta han zaldiz ibiltzen ikasi zuen..Han zegoen bitartean, Mauna Kea eta Mauna Loa igo zituen. 1873ko udan Kaliforniako kostaldera iritsi zen eta handik Coloradoko Estes Park haranera joan zen han entzuna zuen airea bikaina zela gaixoentzat. gizon jantzita eta ez alde batera eta ez bestera, baizik eta aurrez aurre gizon bat bezala (nahiz eta Times auzitara eramango zuela mehatxatu zuen, horrela janzten zela esateagatik), 800 milia baino gehiago egin zituen Mendi Harritsuetan 1873an. Bere ahizpari idatzitako gutunak, The Leisure Hour aldizkarian lehen aldiz inprimatuak, Birden laugarren liburua eta beharbada ezagunenari bide eman ziotenn, A Lady 's Life in the Rocky Mountains.

Han ezagutu zuen Jim Nugent, handik denbora batera bere maitasuna adierazi ziona, baina ez zuen bere bizitza legetik kanpoko batekin partekatzeko asmorik izan.

1875ean bere liburu berria argitaratu zuen, The Hawaiian Archipelago izenekoa, eta 1878an Japoniara joan zen, handik Egiptora eta, beranduago, Ingalaterrara. Urte berean, bere ahizpa gaixotu eta hil egin zen, eta John Bishop izeneko doktorearekin ezkondu zen 1881ean.

Bost urte geroago alargun eta bakarrik geratu zen. Une horretan, behartsuenei laguntzea erabaki zuen, eta Indiara bidaiatu zuen erizain gisa. Indian senarraren izena zeraman ospitale bat eta ahizpa gogoratzeko beste bat sortu zituen. Etxera itzuli aurretik Persian eta Kurdistanen barrena bidaiatu zuen, eta han beste liburu bat idatzi zuen: Journeys in Persia and Kurdistan.

Abentura handietan aitzindaria izan zen, ia europarrik bidaiatu ez zuten herrialdeetan egon baitzen, eta are gutxiago emakume europar europarrek. 1894 eta 1897 urteen artean Txinan 15 hilabetez egon zen, horietatik 8 Yangtsean, bere ibaiadarretan eta hauek bainatzen dituzten eskualdeetan igaroz. Shanghaira lau aldiz nabigatu zuen, eta Asiarekiko zuen erakarpenaren adibide gisa "egunero jaialdi bat da Asakusan" idatzi zuen.[5] Bidaiatzen jarraitu zuen, harik eta 1900. urtean Tangerrera bere azken bidaia egin zuen arte.[6]

Bi Ainuren irudia, jatorriz bere Japoniako Testu Unbeaten Tracks

Heriotza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Marokora egindako bidaia batetik itzuli eta hilabete gutxira, Bird gaixotu eta bere etxean hil zen, Melville 16, Edinburgon, 1904ko urriaren 7an. Bere familiarekin lurperatu zuten Dean hilerrian, hiriaren mendebaldean. Txinarako beste bidaia bat prestatzen ari zen hil zen unean.


Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bidaietan ikusitakoak eta bildutakoak bere hainbat liburutan jaso zituen

  • The Englishwoman in America (1856)
  • The aspects of religion in the United States of America (1859)
  • Pen and Pencil Sketches Among The Outer Hebrides (published in The Leisure Hour) (1866)
  • Notes on Old Edinburgh (1869)
  • The Hawaiian Archipelago (1875)
  • The Two Atlantics (published in The Leisure Hour) (1876)
  • Australia Felix: Impressions of Victoria and Melbourne (published in The Leisure Hour) (1877)
  • A Lady's Life in the Rocky Mountains (1879) [1]
  • Unbeaten Tracks in Japan (1880) Volume 1
  • Sketches In The Malay Peninsula (published in The Leisure Hour) (1883)
  • The Golden Chersonese and the Way Thither New York: G. P. Putnam's Sons, 1883 [2] at A Celebration of Women Writer-
  • Pilgrimage To Sinai (published in The Leisure Hour) (1886)-
  • Journeys in Persia and Kurdistan (1891) Volume 1
  • Among the Tibetans (1894) Available online from the University of Adelaide, Australia. Also Available online from The Project Gutenberg.
  • Korea and her Neighbours (1898) [3] Volume 1 Volume 2
  • The Yangtze Valley and Beyond (1899)
  • Chinese Pictures: notes on photographs made in China (New York : C. L. Bowman, 1900)
  • Notes on Morocco (published in the Monthly Review) (1901)

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Gaztelaniaz) silviapato. (2015-11-22). «Isabella Bird: La primera mujer en la Royal Geographical Society» Culturamas Noiz kontsultatua: 2020-04-15.
  2. Stoddart, Anna M, (1906) The Life of Isabella Bird, Mrs Bishop: London, J. Murray OCLC 4138739
  3. Viajar como terapia, Isabella Bird (1831-1904). Noiz kontsultatua: 2020-04-15.
  4. (Gaztelaniaz) «Isabella Bird, la viajera que huía de los dolores de espalda» Traveler 2020-03-06 Noiz kontsultatua: 2020-04-15.
  5. (Gaztelaniaz) «Isabella Bird, la viajera victoriana que se aventuró en China» Woman Essentia 2017-10-05 Noiz kontsultatua: 2020-04-15.
  6. (Gaztelaniaz) Isabella Bird. Noiz kontsultatua: 2020-04-15.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]