Navajo (hizkuntza)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Navajo
Diné bizaad — Diné
DineBikeyahBe'elyaigii.svg
Datu orokorrak
Lurralde eremua AEB
 Mexiko
Hiztunak169.359 (2011)[1]
EskualdeaAmeriketako Estatu Batuak: Arizona, Colorado, Mexiko Berria eta Utah
Mexiko: Chihuahua eta Sonora
UNESCO sailkapena2: kaltebera
AraugileaNavajo Language Academy (en) Itzuli
Hizkuntza sailkapena
giza hizkuntza
Ameriketako jatorrizko hizkuntzak
Na-dene hizkuntzak
Athabaskan-Eyak languages (en) Itzuli
Atabaskera
hegoaldeko atabaskar hizkuntzak
Informazio filologikoa
Hizkuntza-tipologiaSOV hizkuntza, hizkuntza eranskaria, hizkuntza polisintetikoa eta tonal language (en) Itzuli
Alfabetoalatindar alfabetoa
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1nv
ISO 639-2nav
ISO 639-3nav
Ethnologuenav
Glottolognava1243
Wikipedianv
UNESCO784
IETFnv
Endangered
Languages Project

6085

Navajo[2] (Diné bizaad, di˩ne˥bi˩zaː˩d ahoskatua, edo Naabeehó bizaad) navajoek hitz egiten duten na-dene hizkuntza da. Estatu Batuetako Arizona, Colorado, Mexiko Berria eta Utah estatuetan 170.000 hiztun inguru ditu, batez ere, Navajo Nazioan. Gainera, Mexikoko Chihuahua eta Sonoran ere hiztunak ditu.

Bigarren Mundu Gerran mezuak kodifikatzeko erabili zuten[3]. Egun Estatu Batuetako amerindiar hizkuntzarik mintzatuena da. Gainbeheran dagoen arren, navajoen erdiak etxean erabiltzen du.

Fonologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Navajok hurrengo kontsonanteak ditu:

Ezpainbikariak Hobikariak Sabaikariak Belarrak Glotalak
Erdikoak Albokariak Sinpleak Ezpainkariak
Herskariak sinplea b [p] d [t] g [k] ʼ [ʔ]
hasperenduna t [tx] k [kx] kw [kxʷ]
eiekziozkoa [tʼ] [kʼ]
Igurzkariak sinplea dz [ts] dl [tˡ] j [tʃ]
hasperenduna ts [tsʰ] [tɬʰ] ch [tʃʰ]
eiekziozkoa tsʼ [tsʼ] tłʼ [tɬʼ] chʼ [tʃʼ]
Jarraitzaileak ahoskabea s [s] ł [ɬ] sh [ʃ] h [x] hw [xʷ] h [h]
ahostuna z [z] l [l] zh [ʒ] gh [ɣ] ghw [ɣʷ]
Sudurkariak m [m] n [n]
Hurbilkariak y [j] (w [w])

Zenbakiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oinarrizko
zenbakizkoa
+10 (-tsʼáadah) x10 (-diin)
1 łáaʼii łáʼtsʼáadah (11)
2 naaki naakitsʼáadah (12) naadiin (20)
3 tááʼ táátsʼáadah (13) tádiin (30)
4 dį́į́ʼ dį́į́ʼtsʼáadah (14) dízdiin (40)
5 ashdlaʼ ashdlaʼáadah (15) ashdladiin (50)
6 hastą́ą́h hastą́ʼáadah (16) hastą́diin (60)
7 tsostsʼid tsostsʼidtsʼáadah (17) tsostsʼidiin (70)
8 tseebíí tseebíítsʼáadah (18) tseebídiin (80)
9 náhástʼéí náhástʼéítsʼáadah (19) náhástʼédiin (90)
10 neeznáá neeznádiin (100)

Adibidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

« Bila'ashda'ii t'áá ałtsoh yiník'ehgo bidizhchįh dóó aheełt'eego ílįįgo bee baahóchį'. Eíí hání' dóó hánítshakees hwiihdaasya' eíí binahjí˛' ahidinínłnáhgo álíleek'ehgo k'é bee ahił niidlí˛.
Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.
»

Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren 1. artikulua


Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Ryan, Camille. (2013ko abuztua). (PDF) Language Use. Census.gov.
  2. Berria. Estilo Liburua. (Noiz kontsultatua: 2019-3-2).
  3. McLellan, Dennis. (2011-7-24). «Joe Morris Sr. dies at 85; Navajo code talker during World War II» Los Angeles Times.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza honek bere Wikipedia du: Bisita ezazu.