Navajoera

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Navajoera
Diné bizaad
Lurralde eremua:  AEB
 Mexiko 
Eskualdea: Ameriketako Estatu Batuak: Arizona, Colorado, Mexiko Berria eta Utah
Mexiko: Chihuahua eta Sonora
Hiztunak: 169.359 (2011)[1]
Hizkuntza familia: Na-dene hizkuntzak
 Apatxear hizkuntzak
  Navajoera
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: nv
ISO 639-2: nav
ISO 639-3: nav

 

DineBikeyahBe'elyaigii.svg
 

Navajoera (Diné bizaad, di˩ne˥bi˩zaː˩d ahoskatua, edo Naabeehó bizaad) navajoek hitz egiten duten na-dene hizkuntza da. Estatu Batuetako Arizona, Colorado, Mexiko Berria eta Utah estatuetan 170.000 hiztun inguru ditu, batez ere, Navajo Nazioan. Gainera, Mexikoko Chihuahua eta Sonoran ere hiztunak ditu.

Bigarren Mundu Gerran mezuak kodifikatzeko erabili zuten[2]. Egun Estatu Batuetako amerindiar hizkuntzarik handiena da. Gainbeheran dagoen arren, navajoen erdiak etxean erabiltzen du.

Fonologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Navajoerak hurrengo kontsonanteak ditu:

Ezpainbikariak Hobikariak Sabaikariak Belarrak Glotalak
Erdikoak Albokariak Sinpleak Ezpainkariak
Herskariak sinplea b [p] d [t] g [k] ʼ [ʔ]
hasperenduna t [tx] k [kx] kw [kxʷ]
eiekziozkoa [tʼ] [kʼ]
Igurzkariak sinplea dz [ts] dl [tˡ] j [tʃ]
hasperenduna ts [tsʰ] [tɬʰ] ch [tʃʰ]
eiekziozkoa tsʼ [tsʼ] tłʼ [tɬʼ] chʼ [tʃʼ]
Jarraitzaileak ahoskabea s [s] ł [ɬ] sh [ʃ] h [x] hw [xʷ] h [h]
ahostuna z [z] l [l] zh [ʒ] gh [ɣ] ghw [ɣʷ]
Sudurkariak m [m] n [n]
Hurbilkariak y [j] (w [w])

Zenbakiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oinarrizko
zenbakizkoa
+10 (-tsʼáadah) x10 (-diin)
1 łáaʼii łáʼtsʼáadah (11)
2 naaki naakitsʼáadah (12) naadiin (20)
3 tááʼ táátsʼáadah (13) tádiin (30)
4 dį́į́ʼ dį́į́ʼtsʼáadah (14) dízdiin (40)
5 ashdlaʼ ashdlaʼáadah (15) ashdladiin (50)
6 hastą́ą́h hastą́ʼáadah (16) hastą́diin (60)
7 tsostsʼid tsostsʼidtsʼáadah (17) tsostsʼidiin (70)
8 tseebíí tseebíítsʼáadah (18) tseebídiin (80)
9 náhástʼéí náhástʼéítsʼáadah (19) náhástʼédiin (90)
10 neeznáá neeznádiin (100)

Adibidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

« Bila'ashda'ii t'áá ałtsoh yiník'ehgo bidizhchįh dóó aheełt'eego ílįįgo bee baahóchį'. Eíí hání' dóó hánítshakees hwiihdaasya' eíí binahjí˛' ahidinínłnáhgo álíleek'ehgo k'é bee ahił niidlí˛.
Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.
 »

Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsalaren 1. artikulua

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Navajoera Aldatu lotura Wikidatan
Wikipedia
Hizkuntza honek bere Wikipedia du.
Bisita ezazu.