Novallas
| Novallas | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Aragoiko udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | |||||||||||
| Probintzia | |||||||||||
| Alkatea | Honorio Jesús Fernández Cornago | ||||||||||
| Izen ofiziala | Novallas | ||||||||||
| Posta kodea | 50510 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 50190 | ||||||||||
| Herriburua | Novallas | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 41°56′48″N 1°41′39″W / 41.946666666667°N 1.6941666666667°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 11,39988 km² | ||||||||||
| Altitudea | 425 m | ||||||||||
| Mugakideak | Malón, Vierlas, Tarazona eta Monteagudo | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 859 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 75 bizt/km² | ||||||||||
| Matrikula | Z | ||||||||||
| Hizkuntza ofiziala | gaztelania | ||||||||||
| novallas.elmarino.net | |||||||||||
Novallas (aragoieraz Noballas) Zaragozako probintziako udalerria da, Aragoin, Espainia. Azken erroldaren arabera 859 biztanle zituen 11,4 km²-ko azaleran. Tarazona eta Moncayo eskualdean dago.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Malón, Vierlas, Tarazona eta Monteagudo.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 459 gizon, 400 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 36,4 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 48,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 22,5 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 14,8 —probintzian % 19—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 127 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 52,8)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Ekuador, Errumania dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 648 etxebizitza zeuden: 359 (% 55,4) nagusiak eta 289 (% 44,6) ez-nagusiak.[4] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 3 plazarekin (3 plaza etxebizitzako).[5]
Etxebizitza multzoa
Zaragozako mapa
Guztira 359 etxegune zeuden, eta horietatik 121 (% 33,7) pertsona bakarrekoak ziren.[6]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 759 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 24,4 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 40,1; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,8.[7] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 22,1 zen 2021ean eta % 24,4 2024an; beraz, 2,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 16,6 izatetik % 15,8 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 23,7 ziren, eta gizonen artean % 24,9; 1,2 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 16,2 eta gizonen % 15,5 ziren.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 50,3 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 49,7 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 2 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 40,7 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 59,3. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 2,0 ziren.[7]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 185 | % 24,4 | 100 | % 24,9 | 85 | % 23,7 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 150 | % 19,8 | 70 | % 17,5 | 80 | % 22,3 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 304 | % 40,1 | 169 | % 42,1 | 135 | % 37,7 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 120 | % 15,8 | 62 | % 15,5 | 58 | % 16,2 |
| Guztira | 759 | % 100,0 | 401 | % 100,0 | 358 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 22,1 | % 19,8 | % 41,5 | % 16,6 | 739 |
| 2022 | % 21,8 | % 20,8 | % 39,9 | % 17,5 | 749 |
| 2023 | % 23,6 | % 19,7 | % 40,7 | % 16,1 | 747 |
| 2024 | % 24,4 | % 19,8 | % 40,1 | % 15,8 | 759 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 6,9 ikasten ari zen (52 pertsona).[8] Ikasten ari zirenetatik, % 38,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 32,7 erdi-mailako lanbide-heziketan, % 17,3 batxilergoan eta % 11,5 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 38,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 38,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 28,6 eta emakumeen % 35,5. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 78,0 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 25,0 eta 25–29 urtekoen % 12,8; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 0,6 baino ez.[9] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 26,7 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 24,0.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 85,4 estatuan jaio zen, eta % 14,6 atzerrian.[7] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 25,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 19,7 eta % 32,8, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 24,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,9; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 22,0 eta % 24,0, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 7,6 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 2,7.[8] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 38,8 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 33,3 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 14.205 euro-koa zen[10], eta etxegune bakoitzeko 33.253 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.650 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 19.250 euro zen. Errenta gordina 16.793 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 59,1[11]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 26), beste diru-sarrerak (% 9,7), langabezia-prestazioak (% 2,1), beste prestazioak (% 3,1).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[12][oh 1]. Udalerrian indizea 25,8 da, probintziakoaren (29;
Zaragozako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,3 da, probintziakoaren (2,5;
Zaragozako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Novallas udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 429 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 57,2; gainerako % 42,8 inaktibo zeuden (erretiratuak % 59,8, beste inaktiboak % 31,5 eta ikasleak % 8,7).[13] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 60,5 zen eta emakumezkoena % 53,5; langabezia-tasa, aldiz, % 7,5 eta % 8,5 zen, hurrenez hurren.[13]
Okupatuen kopurua 377 zen 2023ean, 2021eko 378etik behera.[14] Emakumeek okupatuen % 43,0 osatzen dute, eta gizonek % 57,0.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 395 | % 52,7 | 222 | % 55,9 | 173 | % 49,0 |
| Langabeak | 34 | % 4,5 | 18 | % 4,5 | 16 | % 4,5 |
| Inaktiboak | 321 | % 42,8 | 157 | % 39,5 | 164 | % 46,5 |
| Guztira | 750 | % 100,0 | 397 | % 100,0 | 353 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 56,8), industria (% 28,4), eraikuntza (% 9,8) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 5,0).[14] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 26,3), ondoren merkataritza (% 12,5) eta eraikuntza (% 9,8) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 54,6; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 23,3), eta oinarrizko okupazioak % 16,7.[15] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 59,5 eta emakumeen % 48,1).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 88 | % 23,3 | 48 | % 22,3 | 40 | % 24,7 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 206 | % 54,6 | 128 | % 59,5 | 78 | % 48,1 |
| Oinarrizko okupazioak | 63 | % 16,7 | 29 | % 13,5 | 34 | % 21,0 |
| Ez dago jasota | 20 | % 5,3 | 10 | % 4,7 | 10 | % 6,2 |
| Guztira | 377 | % 100,0 | 215 | % 100,0 | 162 | % 100,0 |
Okupatuen % 82,2 besteren konturako langileak dira, eta % 17,8 norberaren konturakoak.[16]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 67 | % 17,8 | 40 | % 18,6 | 27 | % 16,7 |
| Besteren kontura | 310 | % 82,2 | 175 | % 81,4 | 135 | % 83,3 |
| Guztira | 377 | % 100,0 | 215 | % 100,0 | 162 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 88,1 estatuan jaio zen, eta % 11,9 atzerrian.[13] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,3 okupatuak dira, % 32,1 erretiratuak, % 6,0 bestelako inaktiboak, % 4,3 langabeak eta % 4,3 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,4 okupatuak dira, % 29,2 bestelako inaktiboak, % 4,2 erretiratuak, % 4,2 langabeak eta % 2,1 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 47,9 okupatuak dira, % 23,0 erretiratuak, % 17,0 bestelako inaktiboak, % 6,2 langabeak eta % 5,9 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,5 bestelako inaktiboak dira, % 40,0 okupatuak, % 10,0 erretiratuak eta % 2,5 langabeak.
Okupazioa
Okupatuen % 88,1 estatuan jaio zen, eta % 11,9 atzerrian.[15] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 58,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 65,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,0 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 50,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 24,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 18,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 43,8 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 25,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 25,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[17] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 45,7 zerbitzuetan ari dira, % 32,8 industrian, % 16,7 eraikuntzan eta % 4,8 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 41,4 zerbitzuetan ari dira, % 20,7 industrian, % 20,7 nekazaritzan eta % 17,2 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 71,2 zerbitzuetan ari dira, % 25,3 industrian eta % 2,7 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 81,3 zerbitzuetan ari dira, % 18,8 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 87 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 650 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[18][oh 2]. Udalerriaren azalera 11,4 km² denez, NAE lurraldearen % 57 da[19]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 74,2 lur goldagarria (482 ha, 72 ustiategitan), % 24,9 arbolak (162 ha, 80 ustiategitan), % 0,9 larre iraunkorrak (5,6 ha, 10 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,3 ha, 8 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 564 gidari zeuden erroldatuta: 342 gizon (% 60,6) eta 222 emakume (% 39,4)[20]. Biztanleen % 65,7 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 871 ibilgailuk osatzen zuten: 539 turismo, 86 furgoneta, 80 ziklomotor, 66 motozikleta eta 65 kamioi[20]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 627 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (443) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14,5 urtekoa zen; turismoen % 5,2k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,4k 25 urte baino gehiago[20]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 58 diesel zen eta % 41,6 gasolinazko; 2 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,2; probintzian % 1). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,8k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 38,1k ez zuen etiketarik[oh 4].
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Zaragoza.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Zaragoza.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Zaragoza.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Zaragoza.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Zaragoza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1635927.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Zaragoza.tab (Wikimedia Commons).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Artikulu hau Aragoiko geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |

