Blas Lezo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Blas Lezo Olabarrieta
Blas Lezo Olabarrieta
Blas Lezoren irudia
Datu pertsonalak
Izen osoa Blas Lezo Olabarrieta
Ezizena Almirante Patapalo
(Zurzango Almirantea)
Mediohombre (Gizonerdi)
Jaio 1689ko Otsailaren 3a
Pasai San Pedro, Pasaia, Gipuzkoa (Euskal Herria)
Hil 1741ko Irailaren 7a
Indietako Kartagena (Kolonbia)

Blas Lezo Olabarrieta (Pasai San Pedro, Euskal Herria, 1689ko otsailaren 3aIndietako Cartagena, Kolonbia, 1741ko irailaren 3a) itsasgizona eta militarra izan zen, Espainiako Itsas Armadak inoiz izan duen estratega eta buruzagi handi eta garrantzitsuenetakoa. Bizitza militarrean zehar jasandako zauriengatik Patapalo ("Zurzango") edo geroago Mediohombre («Gizonerdi») ezizenez ezagun egin zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Blas Lezo Olabarrieta 1689ko otsailaren 3an Pasai San Pedron jaio zen. Bere arbasoen artean itsasgizon bikainez osatutako sendi batean jaio zen, garai hartan bere bizimodua oso-osorik itsasori erabat lotuta zuen Pasaia herrian. Frantziako ikastetxe batean hezitu zen eta 1701ean 12 urte eskas zituelarik, ofizialgai gisa frantziar Itsas Gudarostearekin batera itsasoratu zen. Luis XIV.a Frantziakoak (Filipe V.a Espainiakoaren hiloba) ahalik eta frantziar eta espainiar eskoadra eta gudarosteetako ofizialen elkartruke handiena egon zedin agindua baitzuen.

Lezo gaztearen lehendabiziko guda Vélez-Málagan izan zen, bertan Tolousseko Almirantearen eskoadra eta eskoadra anglo-holandarren arteko borrokaldia burutu zelarik (1704). Ekintza honetan Lezori kanoi-bala batek bere ezker anka ebaki zion. Lezo gazteak uneoro erakutsi zuen odol hotzak Tolousseko kondearengan mirespena eragin zuen, bere kemen eta lasaitasunak apartekotzat joz, honela Tolousseko kondeak Lezori postu igoera bat proposatu zion.

Blas Lezo itsasgizon euskalduna.

Itsasontziko alferez gisa borrokaldietan ausardia eta dohain bikainak erakutsi zituen. Tolongo Santa Katalina gazteluaren setioan, jada itsasontziko tenientea zelarik, zauritua izan zen. Bartzelona setiatzen ari zen Espainiako erregeari laguntzeko asmoz Frantziako erregeak bidalitako espedizioen buru bezala Blas Lezo ezarri zuten, setio hau Espainiako erregetzara sartu nahirik zebilen Austriako artxidukearen aldekoak jaso egin baitzuten. Lezok ekintza bikain batez hiri honen inguruan ziren indar boteretsuagoen setioa apurtu eta hainbat itsasontziri su eman zien. Jada 1713ko kataluniar hiriburuaren bigarren setioan borrokatzen ari zen itsasontziko kapitaina zen. Une honetan bere besoa ezgaitua gelditu zitzaion.

Hamar urte pasatxoz, 1730. urte arte Kariben piraten aurka borrokatu zen (1723rako Hegoaldeko itsasoaren jeneral maila eskuratua zuelarik). Bere itzulerako eskoadrako buruko kargu igoera izan zuen. Laster Genovan burutu beharreko eginbehar zail bat izendatu zioten, Espainiarenak ziren 2 milioi peso bereganatuak zituen hiri honetako San Jurgiren Banketxea setiatzea. Lezok bere ohiko erara jokatu zuen, bertakoek dirua itzultzeari ukatu ezkero hiria bonbardatzeko mehatxua jaurtikiz, horretaz gain hiritarrek Lezoren itsasontzian zegoen banderari agurtzera behartuz. Lezoren ospea ongi ezagutzen zuenez, agintari genoarrak onartu egin zuen.

1732an Oranen aurkako espedizioan Cornejo jeneralaren bigarren eskoadra burutzat esku hartu zuen, itsas-indar hau 54 gerraontzi, 500 garraio eta Montemar kondearen agintepeko 30.000 gizonez osatua zegoelarik. Hiri honek amore eman ondoren, Santa Cruz markesa gelditu zen bertako agintari beste 8.000 gizonen buru zelarik. 1732ko uztailaren 5a zen. Hassan erregeak ez zuen hiriaren galera onartu eta berehala sitioa jarri zion. Hiriari laguntzeko arduraduna Blas Lezo izan zen, 6 itsasontzi eta 5.000 gizonekin. Setioa altxatu eta bertan Santa Cruz agintaria eta bere kapitainetako zenbait hil ziren. Lezo, itsasgizon jaioa, karibetar piraten aurkako borrokaldietan trebatua, 60 kanoiko Aljerko itsasontzi kapitainari atzetik jarraitu zion. Ontzi hau bi gaztelu eta milaka gizonez defendatutako Mostazango senaian babestu zen. Euskal itsasgizonaren ohiko kemena bere harrapakina aurrez-aurre ikusi hala handituz joan zen, gotorlekuetatik jaurtikitzen zizkioten tiroei muzin egiten zielarik. Aljer hiriburuari su eman eta gazteluak bonbardatu zituen, hauei kalte handiak eraginez. Ondoren itsas zainketa estu bat ezarri zuen, aljertarrak turkiarren indarren laguntza lor ez zezaten. Lezok jasandako "sukarrek" Kadizera atzeratzea behartu zuten. 1734ean teniente jeneral mailara igotzen dute. Lurrean bi urtez egon ostean galeoietako komandante jenerala izendatuko dute.

Galeoia itsasontzi mota handi eta barru garaikoa zen, belekin besterik maneiatzen zena: batzuk guda galeoiak ziren, besteak aldiz zama galeoiak. Indietako Itsas Armada osatzen zuten itsasontziei ere galeoi izena ematen zitzaien; herrialde haietako altxorrak Espainiara eramaten zituzten eta beren biltegiak xede horretarako zeramatzaten. Cadiztik Portobellora eta Indietako Cartagenara noizbehinkako bidaiak burutzen zituzten. Lezo itsasgizona berriz ere Fuerte eta Conquistador itsasontziekin batera Tierra Firmen dagoen Indietako Cartagenara itzuli zen, 1737ko martxoaren 11ean ailegatuz, han hiri honen eta bere inguruko itsasgunearen defentsaz arduratu zelarik. Hemen zegoela, Espainia eta Ingalaterraren arteko 1739ko Guda Aldarrikapenarekin bat, Jamaikan burutzen ari zen ingeles indarren bateratzearen albisteen berri izan zuen. Ingelesek dagoeneko aipatua zuten Cartagena hiria Tierra Firme indarrez hartzeko portu nagusitzat, bai eta helburu hau lortzeko denbora askoz prestatzen jardun. Lezok hau bazekien, bai eta bere hiriko defentsen egoera tamalgarriaz ere.

Indietako Cartagenako San Felipe de Barajazko gotorlekua, Kolonbia.
Blas Lezoren fragatak Stanhope britainiarraren itsasontzia atoian eramaten.

1741an Ingeles Eskuadra Cartagenarantz zihoala, Lezok bere itsasontziak Boca Chican kokatu zituen. Honela ingelesak borrokatzera behartuak zeuden lurra hartu nahi bazuten. Portua ere kateekin itxi zuen. 1740eko Vernon almirante ingelesaren lehen erasoa atzera bota zuten. Ingeles almiranteak ez zituen portuko defentsak gutxietsi. Lezo beraren gaitasuna asko baloratu zuen. Honek azalduko zuen 1741eko martxoaren 13ko Ingeles Ontziteri boteretsuaren buru zeuden Vernon almiranteordearen agintepeko Lestock eta Oglen bertaratzea. Ingeles Ontziteri honen osaketa honako hau zen: hiru zubidun 8 itsasontzi, lerroko 28 itsasontzi, 20 kanoitik 50erako 12 fragata, 2 lonbarda, hainbat brolote eta 10.000 gizon zeramatzaten 130 garraio, Jamaikako 2.100 beltz, iparramerikar errejimentu bat eta itsasgudarosteko 15.000 gizon. Lerroko itsasontziak bi bateridunak ziren; lonbardak, kalibre handiko kanoiak, eta broloteak suharberak ziren materialekin beteak zeuden ontziak ziren.


Martxoaren 20ean ingeles eskoadrak San Felipe, Santiago, San José eta San Luis gotorlekuen aurka su egiten hasi zen, Lezok bere gizonekin babesten zuen San Luiseko gotorlekua ezik beste guztiak eraitsiak izan ziren. Honekin batera ingelesek beren indar guztiak lurreratu zituzten, artilleria barne.

17 egun iraun zituen etengabeko borrokaldiaren ostean, Lezo eta bere gizonak San Luis gotorlekutik atera eta hirira aldendu ziren. Granada Berriko erregeordea eta Cartagenako agintaria zen Sebastián de Eslava, Lezo bera bezala, batzartuak zeuden bitartean zaurituak izan ziren. Cartagenak kanpoaldeko laguntza indar berriak jaso zituen, 6.000 gizon eta 8.000 kanoi bala. Inbasio erraldoi honen aurrean etsituak zeuden unean, Lezok 250 baionetadun gizonen kontraeraso suizida bat agindu eta gidatu zuen. Honek inbaditzaileak atzerarazi zituen, 800 hildako eta 200 gatibu geldituz. Ekintza honek, gehi disenteria eta eskorbutoaren eraginak egundoko sarraskia burutu zuen erasotzaileen artean, garaipena Lezoren alde jarriz. Vernon zuhurtziaz aldentzen joan zen.

Amaieran preso eta gatibuen elkartrukea burutu zen. Ingelesek harrapakin baliotsua laga zuten, 20 itsasontzi eta 9.000 gizon. Blas Lezo Olabarrieta urte hartako irailaren 7an zendu zen, hiriaren defentsan izandako nekeen ondorioz akituta. Gaur egun Indietako Cartagena hirian borrokaldi hauen ondoren eraiki ziren harresi eta defentsa bikainak ageri dira, eta Lezo pasaitar maingu entzutetsuaren estatua. Lezo-Vernon norgehiagokan zehar izandako pasarte bitxia ingeles almiranteorde harroaren aldetik dator. Borrokaldia gertatu aurretik Lezo belauniko irudikatzen zen domina batzuk grabatu zituen, euskaldun itsasgizonak ingelesari bere ezpata emanaz eta ondorengo idatziarekin:

« Espainiar harropuzkeria Vermot almiranteak apaldua  »

Atzeko aldean, berriz, honako hau irakurri zitekeen:

« Britainiar heroiek Cartagena 1741ko apirilean bereganatu zuten  »
Blas Lezo Olabarrietaren irudia.

Garaiko kroniken arabera, Vernon almirante mailara goratua izan zen, ezin liteke jakin gertakizun hauek gertatu aurretik edo ondoren izan zen. Halere britainiar almirantetzarekin izandako ika-miken ondorioz maila honetatik hat utzi zuten. Lezori berriz Ovieco Markesaren titulua eman zitzaion, baina izendapen hori ez zen bera bizirik zegoelarik iritsi, Indietako Cartagenako bere garaipenaren urte berean hil baitzen. Hiri hark bere heroi gorentzat du.

1955ko azaroaren 12an Lezori omenaldi bikoitz bat egin zitzaion. Pasai San Pedroko Alkatetzan G. Hombrados Oñativiaren margolana aurkeztu zen, honetaz gain Lezotarren oinetxean Emilio Laiz Campos eskulturagilearen hilarri bat ezarri zen. Data berberean Espainiak Kolonbiako herriari oparitu zion Lezoren estatuaren emate sinbolikoa inauguratu zen. Pasai San Pedroko elizan Blas Lezori eskainitako hilarria eta hilobia mantendu izan dira. Mende batzuk atzera begira, gauza berdina gertatu zen Elkanorekin Getariako elizan. Bi hilobiak hutsik daude, Lezo Indietako Cartagenan hil baitzen eta Elkano berriz itsasoan. Lezoren oroimenezko plaka Donostiako San Telmo museoan dago. Pasaiako elizan dagoena berriz erreplika bat delarik.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Blas Lezo Aldatu lotura Wikidatan