Genova

Genova
Liguria
Genovako portu zaharra.
Izen ofiziala	Genova
Estatua	Italia
Estatua Eskualdea Probintzia	Italia Liguria Genova
ISTAT kodea	010025
Alkatea	Giuseppe Pericu
Koordenatuak	44°25′0″N 08°56′0″E
Genova
Eremua	243 km2
Posta kodea	16100
Biztanleria	607,771 bizt.
Dentsitatea	2,5 bizt./km²
Sorrera	Genua herrixka zelta-liguriarra
www.comune.genova.it

Genova (italieraz Genova, genoveraz Zena) Italiako iparraldeko hiria da, Liguria eskualdeko hiriburua eta Italiako itsas portu garrantzitsuenetakoa. Halaber, herrialde osoko seigarren hiririk populatuena da, 607.771 biztanle zituen 2010ean.

Historia

K.a. III. mendean Genua Erromaren aliatu izan zen. Gerora, Genoa (K.a. 200), heruloen, godoen, bizantziarren eta lonbardiarren esku egon ondoren, Karlomagnok hartu zuen.

XI. mendean, Pisako herritarrekin bat eginda, musulmanen kontra borrokatu ziren genoarrak, eta Sardiniatik bota zituzten. XII. mendean burujabetasuna lortu zuen hiriak. Guelfoen eta gibelinoen arteko gerran familia handien arteko borrokak izan ziren bertan. Gurutzadetan Sortaldean eta Konstantinoplako inperioan lurralde berriak eskuratu zituen hiriak. 1261ean Venezia menderatu zuen, eta 1284. urtean Pisa, Korsika eta Sardinia. Veneziaren etsai izaki, Migel VIII.a enperadoreak merkataritzara abantaila handiak lortu zituen Esmirnan eta Konstantinoplan (1261).

Merkatu gehiago eskuratu zituen Egeo itsasoan XV. eta XVI. mendeetan, era horretan Itsaso Beltzean salerosketan aritzeko bideak irekiz. 1376etik 1381era Chioggiako gerra izan zuen Veneziarekin, eta honek kendu zion Genoari itsasoko nagusigoa. Konstantinopla erori zenean (1453) Sartaldeko lurraldeak galdu zituen, eta merkataritza ere gutxitu zen. Andrea Doriak 1528an Karlos V.arekin hitzarmena egin eta konstituzio berria ezarri zion hiriari.

Luis XIV.aren aginduz bonbardatua izan zen 1684an, eta austriarren mende geratu zen 1746an. 1796an Frantziak hartu eta Liguriako errepublikako hiri bihurtu zen 1797an.

1805ean Frantziari itsatsita zegoela, 1815eko Vienako Batzarrak Piemonte-Sardiniari eman zion Genoa; 1861ean Italiako erresuman sartu zen.

Ekonomia

Italiako portu nagusia da eta Europako garrantzitsuenetako bat, Piemonteko eta Lonbardiako irtenbide naturala baita. Horrez gainera, ontziolak, burdindegiak, petrokimika industriak eta findegiak daude.

Ondasun nabarmenak

Ferrari plaza.

Antzinako hirian Errenazimentu garaiko jauregi bikainak ditu, gaur museo bihurtuak: Erregearen jauregia (1650), Pallavicini, Jauregi Gorria, Jauregi Zuria eta udaletxea. Elizak: Deikundekoa, 987an egina eta 1307an eraberritua, San Joan Bataiatzailearen kapera bikaina barruan duena; Santa Maria de Carignano (1100), San Donato, San Mateo eta San Esteban. Hortaz, hauek dira Genovako ondasun nabarmenak:

• Portu Zaharra edo Porto Antico, Renzo Piano arkitektoak eraldatua. Bertan Aquariuma dago, Europako handiena
• Lanterna itsasargia, 117 m ditu eta XVI. mendekoa da, oraindik funtzionatzen duen munduko zaharrenetarikoa
• Palazzo San Giorgio
• Loggia dei Banchieri Burtsa zaharra
• Duomo di San Lorenzo katedrala, bertan Joan Bataiatzailea lurperatua omen dago
• Palazzo Ducale
• Via Garibaldi edo antzina Strada Nuova, hainbat jauregirekin (Palazzo Grimaldi-Doria Tursi, Palazzo della Meridiana, Palazzo Bianco, Palazzo Rosso)
• Piazza de Ferrari eta Via XX Settembre, bertan dago Aldo Rossi arkitektoaren opera
• Alde Zaharreko kalexkak (i vicoli)
• Staglienoko hilerri monumentala

Genovako portu zaharreko garabi erraldoia.

Kirolak

• Genoa CFC, futbol taldea.
• UC Sampdoria, futbol taldea.

Genovatar ezagunak

• Vittorio Gassman (1922-2000), aktorea.
• Renzo Piano (1937-), arkitektoa.

Erreferentziak

• Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek lizentzia librearekin laga zituen, euskal Wikipedia osatzeko proiektu baterako.

Kanpo loturak

• (Italieraz) Genovaren webgune ofiziala