Jamaika

Jamaika Jamaica
Bandera Armarria
Goiburua: Out of Many, One People (Askotik, Herri Bat)
Nazio ereserkia: Jamaica, Land We Love Errege-ereserkia: God Save the Queen
Hiriburua (eta hiri handiena)	Kingston 17°59′N 76°48′W
Hizkuntza ofiziala(k)	Ingelesa
Gobernua Monarka Gobernadore Nagusia Lehen Ministroa	Demokrazia parlamentarioa Elisabet II.a Patrick Allen Portia Simpson-Miller
Independentzia - Erresuma Batutik	1962 abuztuaren 6a
Eremua • Guztira • Ura	10,991 km² (159.) % 1,5%
Biztanleria • Zenbatespena (2005) • Dentsitatea Herritarra	2.731.832 (137.) 252 biztanle/km² (32.) jamaikar
Dirua	Jamaikako Dolarra (KMD)
Ordu eremua  • Udan (DST)	UTC (UTC -5) Ez (UTC -5)
Interneteko domeinua	.jm
Telefono aurrezenbakia	+505

Jamaika Karibe itsasoko Antilla Handietan dagoen uharte eta estatua da. Ameriketako herrialde ingeles-hiztunen artean hirugarren populatuena da (2.731.832 biztanle), Ameriketako Estatu Batuen eta Kanadaren atzetik.

Hiriburua Kingston da.

Geografia

Jamaika satelite irudian

Jamaika 234 km luze eta 80 km zabal da. Erdialdeko Amerikatik 620 km ipar-ekialdera dago, Kubatik 150 km hegoaldera eta Haiti eta Dominikar Errepublika osatzen duten Hispaniola uhartetik 190 km mendebaldera.

Uhartearen erdialdea mendiz osatua dago, kostaldeko zabaldi estuak inguratua. Hori dela eta, hiri garrantzitsu gehienak itsasertzean kokatzen dira. Mendiok (Blue Mountains) Antilletako tontor garaienetakoak dira.

Jamaikako klima tropikala da, eguraldi bero eta hezea duena. Hala ere, mendietan epelagoa da. Euri kopurua oso desberdina da eskualde batetik bestera, haize nagusiekiko babesaren arabera, eta gehien bat ekainaren eta abenduaren artean izaten dira. Urakan arrisku garaia uda amaieran eta udazken hasieran izaten da.

Historia

Sakontzeko, irakurri: Jamaikako historia

Arawakeraz hitz egiten zuten Taino indigenek Xaymaca deitu zuten uhartea, "basoen eta uren lurraldea" esanahi duena. Irlako lehenengo biztanleak izan ziren, K. a. 4000 eta K. a. 1000 bitartean iritsita. Hego Amerikar jatorrizko herri hau desagertu zen europarrak uhartera iritsi eta berehala. Gaur egun arawak kulturaren gaineko aztarna gutxi daude irlan.

Kristobal Kolon 1494an ailegatu zen, eta Espainiarako aldarrikatu zuen, Santiago izenpean. Britainiarrek irla 1655ean bereganatu zuten. Britainiarren menpean, Jamaika munduko azukre-esportatzaile handienetakoa bilakatu zen. Izan ere, 1820 eta 1824 bitartean 77.000 tona azukre ekoizten zuen urtero. Horretarako, Afrikatik era masiboan ekarri behar izan zituzten esklaboak. XIX. mendearen hasierarako, afrikarren kopurua europarrena hogei halakotu zen irlan. Matxinadak etengabe gertatuta, esklabotza formalki 1834an amaitu zen. Esklabotza abolitutakoan, britainiarrek indiarrak eta txinatarrak ekarri zituzten, merkeagoak baitziren. Gaur egun ere indiar eta txinatar horien ondorengoak Jamaikan bizi dira.

Bigarren Mundu Gerraren ostean, emeki-emeki independentzia bereganatzen joan zen Jamaika Erresuma Batuarekiko. 1958an, Mendebaldeko Indietako Federazioko probintzia bihurtu zen. Independentzia osoa 1962an eskuratu zuen, federazioa utzi ondoren.

Independentziako lehendabiziko urteetan ekonomiak batez beste %6 egin zuen gora. Inbertsio sendoak egin ziren hainbat arlotan: turismoan, aluminio ekoizpenean eta abarretan. Hala ere, lehen hamarkadako gorakada hori guztien artean, batez ere hiriko txiroen artean, banandu ez zen ustea zabaldu zen. 1970eko hamarkadan, gainera, behera egin zuen ekonomiak, hezkuntza eta osasun-sistemetan egin ziren inbertsioak gorabehera. 1980an, nazioko produktu gordina %25 jaitsi zen 1972koarekin parekatuz. Hurrengo urteetan, halaber, ekonomiaren beherakadak jarraitu zuen. Esaterako, Alpart eta Alcoa aluminio enpresek herrialdea utzi zuten, eta turismoa nabarmen murriztu zen.

Banaketa administratiboa

Sakontzeko, irakurri: Jamaikaren banaketa administratiboa

Jamaikaren banaketa administratiboa historikoki hiru konderritan egin da eta gaur egun Parish izeneko unitate administratibotan banatzen da. Guztira 14 dira gaur egun.

Cornwall Konderria (berdez) Hanover (Lucea) Saint Elizabeth (Black River) Saint James (Montego Bay) Trelawny (Falmouth) Westmoreland (Savanna-la-Mar)	Middlesex Konderria (gorriz) Clarendon (May Pen) Manchester (Mandeville) Saint Ann (Saint Ann's Bay) Saint Catherine (Spanish Town) Saint Mary (Port Maria)	Surrey Konderria (horiz) Kingston Parish (Kingston) Portland (Port Antonio) Saint Andrew (Half Way Tree) Saint Thomas (Morant Bay)

Kultura

• Rastafari mugimendua
• Reggae musika (Bob Marley)

Kirolak

• Veronica Campbell (1982-), atleta.
• Asafa Powell (1982-), atleta.
• Usain Bolt (1986-), atleta.
• Yohan Blake (1989), atleta.

Ekonomia

1997an Jamaikako populazio aktiboa 1.328.080 langile ziren. 1990. urtetik Jamaikako diru sarrerarik gehienak turismotik datoz, nahiz eta azukrea eta bauxita esportatu. Bob Marley era aipatu beharrekoa da Jamaikako ekonomian, industria bat sortu baitzuen: hark eraginda jende asko joaten da Jamaikara, eta reggae musikaren salmentak asko lagundu diote ekonomiari.

Jamaikak diru asko jasotzen du esportazioarekin: kafea, tabakoa, banana, azukre kanabera eta batez ere piperra. Baina guztietan inportanteena marihuana da, nahiz eta legez debekatuta dagoen.^{[erreferentzia behar]} Jamaikan, hirugarren sektorean biztanleen % 66k egiten dute lan.

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Jalgi.com atlasa datuak, mapak eta irudiak
• (Ingelesez) CIA - World Factbook Geografia, biztanleria, politika eta ekonomia datuak.

Amerikako herrialde eta lurraldeak
Ipar Amerika eta Karibea	Estatu burujabeak: Ameriketako Estatu Batuak • Antigua eta Barbuda • Bahamak • Barbados • Belize • Costa Rica • Kuba • Dominika • Dominikar Errepublika • El Salvador • Grenada • Guatemala • Haiti • Honduras • Jamaika • Kanada • Mexiko • Nikaragua • Panama • Saint Kitts eta Nevis • Santa Luzia • Saint Vincent eta Grenadinak • Trinidad eta Tobago Dependentziak: Groenlandia (Danimarka) • Guadalupe ∙ Martinika ∙ Saint Barthelemy ∙ Saint Martin ∙ Saint Pierre eta Mikelune (Frantzia) • Aruba · Holandarren Antillak (Herbehereak) • Aingira · Bermuda · Birjina uharte britainiarrak · Kaiman uharteak · Montserrat · Turkak eta Caicoak (Erresuma Batua) • Puerto Rico · Birjina uharte amerikarrak (Ameriketako Estatu Batuak)	Hego Amerika	Estatu burujabeak: Argentina • Bolivia • Brasil • Txile • Kolonbia • Ekuador • Guyana • Paraguai • Peru • Surinam • Uruguai • Venezuela Dependentziak: Guyana Frantsesa (Frantzia) • Falklandak (Erresuma Batua)