Jamaika

Wikipedia(e)tik

Jamaika Jamaica
Bandera Armarria
Goiburu nazionala: Out of Many, One People ( Askotik, Herri Bat )
Ereserkia: Jamaica, Land We Love
Hiriburua	Kingston 17°59′N 76°48′W / 17.983, -76.8
Hiri handiena	Kingston
Hizkuntza ofiziala(k)	Ingelesa
Gobernua Erregina Gobernari orokorra Lehen ministroa	Demokrazia parlamentario federala Elisabete II.a Kenneth Hall Portia Simpson Miller
Independentzia - Erresuma Batutik	1962 abuztuaren 6
Eremua  - Guztira  - ur %	10,991 km² (159.) 1,5%
Biztanleria  - Estimaketa (2005)  - Errolda ()  - Dentsitatea	2.731.832 (137.) 252 biztanle/km² (32.)
Dirua	Jamaikako Dolarra (KMD)
Ordu eremua  - Udan (DST)	UTC (UTC -5) Ez (UTC -5)
Interneteko domeinua	.jm
Telefono aurrezenbakia	+505
Herritarra	jamaikar

Jamaika Karibe itsasoko Antilla Handietan dagoen uharte eta estatua da. Ameriketako hirugarren ingeles-hiztun herrialderik populatuena da (2.731.832), Ameriketako Estatu Batuak eta Kanadaren atzetik.

Hiriburua Kingston da.

Eduki-taula 1 Geografia 2 Historia 3 Banaketa administratiboa 4 Kultura 5 Kirolak 6 Kanpo loturak

[aldatu] Geografia

Jamaika 234 km luze eta 80 km zabal da. Ertamerikatik 620 km ipar-ekialdera dago, Kubatik 150 km hegoaldera eta Haiti eta Dominikar Errepublika osatzen duten Hispaniola uhartetik 190 km mendebaldera.

Uhartearen erdialdea mendiz osatua dago, kostaldeko zabaldi estuak inguratua. Hori dela eta, hiri garrantzitsu gehienak itsasertzean kokatzen dira. Mendiok (Blue Mountains) Antilletako tontor garaienetakoak dira.

Jamaikako klima tropikala da, eguraldi bero eta hezea duena. Hala ere, mendietan epelagoa da. Euri kopurua oso desberdina da eskualde batetik bestera, haize nagusiekiko babesaren arabera, eta gehien bat ekainaren eta abenduaren artean izaten dira. Urakan arrisku garaia uda amaieran eta udazken hasieran izaten da.

[aldatu] Historia

 Sakontzeko, irakurri: Jamaikako historia

Arawakan hitz egiten zuten Taino indigenek Xaymaca deitu zuten uhartea, "basoen eta uren lurraldea" esanahi duena. Irlako lehenengo biztanleak izan ziren, K. a. 4000 eta K. a. 1000 bitartean iritsita. Hego Amerikar jatorrizko herri hau desagertu zen europarrak uhartera iritsi eta berehala. Gaur egun arawak kulturaren gaineko aztarna gutxi aurkitzen dira irlan.

Kristobal Kolon 1494an ailegatu zen, eta Espainiarako aldarrikatu zuen, Santiago izenpean. Britaniarrek irla 1655ean bereganatu zuten. Britaniar menpean, Jamaika munduko azukre-esportatzaile handienetakoa bilakatu zen. Izan ere, 1820 eta 1824 bitartean 77.000 tona azukre ekoizten zuen urtero. Horretarako, Afrikatik era masiboan ekarri ekarri behar izan zituzten esklaboak. XIX. mendearen hasierako, afrikarren kopurua europarrena hogei halakotu zen irlan. Matxinadak etengabe gertatuta, esklabotza formalki 1834an amaitu zen. Esklabotza abolitutakoan, britaniarrek indiarrak eta txinatarrak ekarri zituzten, merkeagoak baitziren. Gaur egun ere indiar eta txinatar horien ondorengoak Jamaikan bizi dira.

Bigarren Mundu Gerraren ostean, emeki emeki independentzia bereganatzen joan zen Jamaika Erresuma Batuarekiko. 1958an, Mendebaldeko Indietako Federazioko probintzia bihurtu zen. Independentzia osoa 1962an eskuratu zuen, federazioa utzi ondoren.

Independentziako lehendabiziko urteetan ekonomiak gora egin zuen bataz besteko %6an. Inbertsio sendoak egin ziren hainbat arlotan: turismoan, aluminio ekoizpenean eta abarretan. Hala ere, lehen hamarkadako gorakada hori guztien artean, batez ere hiriko txiroen artean, banandu ez ziren ustea zabaldu zen. 1970eko hamarkadan, gainera, behera egin zuen ekonomiak, hezkuntza eta osasun-sistemetan egin ziren inbertsioak gorabehera. 1980an, nazioko produktu gordina %25 jaitsi zen 1972ko aldean. Hurrengo urteetan, halaber, ekonomiaren beherakadak jarraitu zuen. Esaterako, Alpart eta Alcoa aluminio enpresek herrialdea utzi zuten, eta turismoa nabarmen murriztu zen.

[aldatu] Banaketa administratiboa

 Sakontzeko, irakurri: Jamaikaren banaketa administratiboa

Jamaikaren banaketa administratiboa historikoki hiru Konderritan egin da eta gaur egun Parish izeneko unitate administratibotan banatzen da. Guztira 14 dira gaur egun.

Cornwall Konderria (berdez) Hanover (Lucea) Saint Elizabeth (Black River) Saint James (Montego Bay) Trelawny (Falmouth) Westmoreland (Savanna-la-Mar)	Middlesex Konderria (gorriz) Clarendon (May Pen) Manchester (Mandeville) Saint Ann (Saint Ann's Bay) Saint Catherine (Spanish Town) Saint Mary (Port Maria)	Surrey Konderria (horiz) Kingston Parish (Kingston) Portland (Port Antonio) Saint Andrew (Half Way Tree) Saint Thomas (Morant Bay)

[aldatu] Kultura

• Rastafari mugimendua
• Reggae musika (Bob Marley)

[aldatu] Kirolak

• Veronica Campbell (1982-), atleta.
• Asafa Powell (1982-), atleta.

[aldatu] Kanpo loturak

• Jalgi.com atlasa datuak, mapak eta irudiak
• CIA - World Factbook geografia, biztanleria, politika eta ekonomia datuak

Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz: Jamaika

Amerikako herrialde eta lurraldeak
Ipar Amerika eta Karibea	Estatu burujabeak: Ameriketako Estatu Batuak • Antigua eta Barbuda • Bahamak • Barbados • Belize • Costa Rica • Kuba • Dominika • Dominikar Errepublika • El Salvador • Grenada • Guatemala • Haiti • Honduras • Jamaika • Kanada • Mexiko • Nikaragua • Panama • Saint Kitts eta Nevis • Santa Luzia • Saint Vincent eta Grenadinak • Trinidad eta Tobago Dependentziak: Groenlandia (Danimarka) • Guadalupe ∙ Martinika ∙ Saint Barthelemy ∙ Saint Martin ∙ Saint Pierre eta Mikelune (Frantzia) • Aruba · Holandarren Antillak (Herbehereak) • Angila · Bermuda · Birjina uharte britainiarrak · Kaiman Uharteak · Montserrat · Turks eta Caicos uharteak (Erresuma Batua) • Puerto Rico · Birjina uharte amerikarrak (Ameriketako Estatu Batuak)	Hego Amerika	Estatu burujabeak: Argentina • Bolivia • Brasil • Txile • Kolonbia • Ekuador • Guyana • Paraguay • Peru • Surinam • Uruguay • Venezuela Dependentziak: Frantziar Guiana (Frantzia) • Falkland Uharteak (Erresuma Batua)