Galiako zelta

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Galiako zelta
Autoglotonimo ezezaguna
Non mintzatzen den: Galia
Hiztunak: Hizkuntza hila
Hizkuntza familia: Indoeuroparra
 Zelta
  Kontinentekoa
   Galiako zelta
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1: ez du
ISO 639-2: cel
ISO 639-3: xcg

 

Galiera, galoa edo Galiako zelta zen Galian latina gailendu baino lehen hitz egiten zen zelta hizkuntza. Ehundaka inskripzio daude harrian eta buztinetan zein tresna eta txanponetan, halaber zink eta berunezko xafletan. Aintzinako Galia osoan aurkitu dira honelakoak, hau da, batez ere gaurko Frantzian baina halaber Suitza, Italia, Alemania eta Belgikako eskualde batzuetan.

Galoa zeltiberiera, lepontiera eta galatarekin lotzen da, hizkuntza zelta kontinentalak ziren aldetik.

Fonologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • bokalak:
    • laburrak: a, e, i, o u
    • luzeakā, ē, ī, (ō), ū
  • bokalerdiak: w, y
  • leherkariak:
    • ahoskabeak: p, t, k
    • ahostunak: b, d, g
  • ozenak
    • sudurkariak: m, n
    • likidoakr, l
  • txistukariak: s
  • frikariak: ts

χ k-ren alofonoa da t aurrean.

Ortografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lepontikorako Galia Zisalpinoan erabilitako Luganoko alfabetoa hauxe zen: AEIKLMNOPRSTΘUVXZ

Luganoko alfabetoak ez du [+/-ahots] ezberdintzen eta beraz P /b/ zein /p/ izan daiteke, T, /t/ zein /d/ eta K, /g/ zein /k/.

Z seguru asko ts da. U /u/ eta V /w/ ezberdintzen dira. Θ sseguru asko /t/-rako erabiltzen zen eta X /g/-rako.

Galia Transalpinoan erabiltzen zen ekialdeko alfabeto grekoa hau zen:

αβγδεζηθικλμνξοπρστυχω

χ [χ]-rako da, θ ts-rako, ου /u/-rako, /ū/, /w/, η eta ω /e/, /ē/ labur eta luzea, /o/, /ō/, ι /i/ luzerako den artean eta ει /ī/-rako. Azpimarratu behar da Sigma ekialdeko alfabeto grekoan C baten antzekoa dela (lunate sigma).

Galia erromatarrean erabiltzen zen alfabeto latino monumental zein kurtsiboa hau zen:

ABCDÐEFGHIKLMNOPQRSTUVXZ
abcdðefghiklmnopqrstuvxz

G eta K irizpide zehatzik gabe erabili ohi ziren. Ð, ð, ds eta s baliteke ts ordezkatzea. X, x [χ] edo /ks/ da. EV eta OV elkarrekin ordezkatu ahal dira (e.g. L-3, L-12). Q gutxitan erabiltzen zen (esaterako, Sequanni, Equos) eta baliteke arkaismo bat izatea. Ð eta ð oraindik Unicodera gehitu ez den Tau Gallicum hizkiaren lekuan erabiltzen ziren. Ð n ez bezala, erdiko marra glifo osotik zabaltzen da.

Zenbakiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

La Graufesenque graffitiko ordinalak:

  1. cintux[so (galesera cyntaf, irlandera zaharra cétnae)
  2. allos (galesera ail, irlandera zaharraaile = otro)
  3. tritios (galesera trydydd, irlandera zaharra treide)
  4. pentuar[ios (galesera pedwerydd, irlandera zaharra cethramad)
  5. pinpetos (Ml galesera pymhet (ahora pumed), irlandera zaharra cóiced)
  6. suexos (beharbada suextos-ekin nahastuta, galesera chweched, irlandera zaharra seissed)
  7. sextametos (galesera seithfed, irlandera zaharra sechtmad)
  8. oxtumeto[s (galesera wythfed, irlandera zaharra ochtmad)
  9. namet[os (galesera nawfed, irlandera zaharra nómad)
  10. decametos, decometos (galesera degfed, irlandera zaharra dechmad, zeltiberiera dekametam)

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Delamarre, X. (2003). Dictionaire de la Langue Gauloise (2. arg.). Paris: Editions Errance. ISBN 2-287772-237-6
  • Lambert, Pierre-Yves (2003) La language gauloise (2. arg.) Paris: Editions Errance. ISBN 2-87772-224-4
  • Meid, Wolfgang (1994) Gaulish Inscriptions. Budapest: Archaeolingua. ISBN 963-846-06-6
  • Sims-Williams, Patrick (2003) The Celtic Inscriptions of Britain: phonology and chronology, c.400-1200 Oxford: Blackwell. ISBN 1-4051-0903-3

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]