Gaeltacht

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

   Gaeltacht eremuak agertarazten dituen Irlandako mapa.

Gaeltacht edo An Ghaeltacht (plurala Gaeltachtaí) Irlandan irlandera mintzatzen den eremua da. Izen honekin eremu osoa edota hau osatzen duten azpieremu eta gune bakoitza ere izendatu ohi da. Eremu honetan irlandera ama hikuntza gisa eta egunerokotasunean mintzatu ohi da. Eremu honen lehenbiziko onarpena eta mugen zehaztapena 1920ko hamarkadan Irlandako Estatu Askea eratu zen garaian izan zen, hain zuzen ere Gaelikoaren Berpizkundearen ondoren, eta aginte berriaren irlandera berrezartzeko eta bultzarazteko asmoen barnean gauzatu zen.

Eskozian Gaeltacht eremuaren baliokidea Gaidhealtachd eremua da, Galesen aldiz Y Fro Gymraeg eremua delakoa.

Mugak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1926ko Gaeltacht eremua; Coimisiún na Gaeltachta agentziaren lehendabiziko batzordeak Gaeltacht estatusa eman zien eremuak orlegiz adierazita daude.
1956ko Gaeltacht eremua.

Nahiz eta 1926an lehenbiziko Coimisiún na Gaeltachta batzordearen txostena indarrean jarri, eremu honetako muga zehatzak ez dira inoiz finkatu ahal izan. Garai hartako mugak ezartzeko kopurua biztanleriaren %25a baino gehiago irlandera hiztuna izatea zen, baina kasu askotan Gaeltacht eremuaren barnean kopuru horretara iristen ez ziren lurraldeak ere sartuarazi ziren. Irlandako Estatu Askeak bere agintepeko 26 konderrietatik 15etan irlandera hiztunen edo erdi-irlandera hiztunen barrutiak zeudela onartu zuen. Halere, nahiz eta Ipar Irlandan ere Gaeltacht eremu izendatuak izan ziren guneak ere egon (6 konderrietatik 4etan), Ipar Irlandako Gobernuak ez zuen haiek babesteko inongo legedirik onartu, eta irlandar hizkuntzarekiko modu oldarkorran jokatu zuen. 1922ko Irlandaren Banaketa jazo eta hamardaka bat beranduago Ipar Irlandako ikastetxeetan irlanderak debekatua jarraitzen zuen, eta Ipar Irlandako Legebiltzarraren legeen ondorioz iragarkietan irlandera erabiltzea ere debekatua zegoen, hortaz ingelesa besterik ez zitekeen erabili. Erresuma Batuko Gobernuak 1990ko hamarkada arte ez zuen debeku hura formalki ezereztatu.

1950eko hamarkadan Coimisiún na Gaeltachta agentziako bigarren batzorde batek Gaeltacht eremuaren mugak gaizki finkatuak zeudela ondorioztatu eta gune edo barruti bat eremu honetan onartzeko baldintza hizkuntzak bertan zuen indarra eta erabileraren araberakoa izan behar zuela aholkatu zuen. Preseski, Gaeltacht barrutiak 1950eko hamarkadan zehaztu ziren. Jada garai hartan 1920ko hamarkadan hasiera batean Gaeltacht eremuan onartu ziren eremu askok hizkuntzaren gainbeheraren lekuko izan ziren, hortaz eremuaren murrizketa etorri zen. Honela bada, 1956an Irlandako Errepublikako 26 konderrietatik 7etan irlandera hiztunen barrutiak zeudela onartu zen: Donegalgo konderria, Galwayko konderria, Kerryko konderria, Mayoko konderria, Corkeko konderria eta Waterfordeko konderria. Ordutik aurrera Gaeltacht eremuaren mugak ofizialki aldaketarik gabe mantendu izan dira, garrantzi gutxiko salbuespen hauek kenduta:

  • 1974ean Clochán-Bréanann udalerria Kerryko Gaeltacht eremuaren barnean onartu zen.
  • West Muskerry eskualdeko zati bat Corkeko Gaeltacht eremuaren barnean onartu zen, nahiz eta 1950ko hamarkada aurretik irlanderak eremu hartan gainbehera jasan izan.
  • 1967an Meatheko konderrian dauden Baile Ghib eta Ráth Cairn udalerriak Gaeltacht eremu gisa onartu ziren. Irlandako ekialdeko udalerri hauetan irlandera mintzatzearen zergatia, bertara Connemara eskualdetik emigratu zuen jendeaz populatu izanan datza.

Iritzi orokorraren arabera, 1926 eta 1956 burututako muga zehaztapenak ez omen ziren hizkuntzalaritzan oinarritu, politikan baizik.

2002an Coimisiún na Gaeltachta agentziako hirugarren batzorde batek Gaeltacht ofizialaren eremuak berdiseinatu egin behar zirela aholkatzen zuen txosten bat argitaratu zuen. Batzordeak Gaeltacht eremuaren hizkuntzalaritzari buruzko ikerketa zehatz baten beharra zegoela adierazi zuen, ikerketa honek Gaeltacht eremuan irlanderak zuen indar edo pisua balioztatuko litzateke.

Ikerketa hau Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge (Galwayko Irlandako Unibertsitate Nazionalaren saila) erakundeak burutu eta 2007ko azaroaren 1an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Usaid na Gaeilge Ghaeltacht SA ("Gaeltachteko Irlanderaren Erabilearen Ikerketa Sakona") izenburupean argitaratu zuen. Ikerketa honek Gaeltacht eremuan hiru gune ezberdinen sorrera iradoki zuen:

A - Irlandera egunerokotasunean biztanleriaren %67tik gora mintzatua: Irlandera nagusi den eremua.
B - Irlandera egunerokotasunean biztanleriaren %44 - %66ak mintzatua: Ingelesa nagusi den baina irlandera gutxiengo handi batek mintzatzen duen eremua.
C - Irlandera egunerokotasunean biztanleriaren 43% - edo gutxiagok mintzatua: Ingelesa nagusi den baina herrialdearen bataz bestekoa baino askoz ere irlandera hiztun gutxiengo handiagoa duen eremua.

Txosten horren arabera, A kategoriako barruti horiek Irlandako Estatuaren lehetasuna izan behar dute, haien garapenaarako laguntzak eskeiniz. Aldiz, C kategoriara iragan diren barrutiak irlanderaren erabileraren gainbeheraren lekuko lirateke, hortaz Gaeltacht eremutik kanpo gelditu beharko lirateke. Halere, Gaeltacht eta Landa Barrutietako Ministroa den Éamon Ó Cuív ministroak txosten horren ideia zapuztu zuen, haren iritziz Gaeltacht eremua legalki zatikatu ezin litzatekelako.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2006an Irlandako Errepublikako errolda osatu zen unean Galetacht eremuan 91.862 biztanle zenbatu ziren, gutxi gorabehera estatu osoko 4,239,848 dbiztanleen %2,1a, irlandera hiztun kontzentrazio handienak Donegal, Mayo, Galway, Kerry eta Cork konderrietan zeudelarik. Waterfordeko konderriaren hegoaldean eta Meath konderriko ekialdeak ere kontzentrazio txiki batzuk bazeuden. Meath konderriko Gaeltacht eremua, Ráth Cairn udalerria, 1930eko hamarkadan Connemara eta Mayo konderriko 41 familiei etxea eta 9 hektareatako lursail bana eman zizkienean sortu zen, horren truke famili horiek euren jatorrizko etxe eta lursailak gobernuari eman zizkioten. Meath konderriko Gaeltacht eremua 1967. urterarte ez zen onartua izan.

2007ko Gaeltacht eremua, A kategoriaren barnean dauden guneak, hots, eguneroko bizitzan irlanderaz gehien mintzatzen diren eremuak.

Gaeltacht eremuko barrutiek trumilkako migrazioa jasan zuten, jatorrizko biztanle batzuk hiri handietara bizimodua aurrera ateratzeko lekualdatu ziren: Dublin, Belfast edo Cork, baita askoz urrutirago ere: Ingalaterra, Estatu Batuak edo Australia. Galetacht eremua Irlandako uhartearen mendebaldeko muturrean dago, zonalde honek beti tren eta errepide kopuru eskasagoa izan du, gainera lursail horiek uharte osoko ez emankor eta ereiteko zailenak dira, adibidez Connemara, Aran Uharteak eta Donegal konderiko harkaitzez beteriko lursailak. Egoera hau azken 20 urteetan aldatu da, nagusiki Irlandako giro ekonomikoaren hobekuntza eta Zelta Tigrea delakoaren garapenarekin batera. Gaeltacht eremuko biztanleriaren adinaren araberako banaketaren egitura gainontzeko Irlandako gizartearen egiturarekin parekatuz ere ezberdina da. Gainera, Gaeltacht eremuko lurraldeak uharte osoko isolatuenen artean sailkatuak daude, baina bestalde, lurralde hauek uharte osoko natur eta paisaia ederrenen lekuko ere badira, honen ondorioz gaur egun Irlandako hirietatik gaur egun joandako inmigrazioa ere jasaten dute. Azken honek eremu horietako irlandera hiztunen bizitasunean modu ezkorrean eragiten du, hirietatik Gaeltacht eremu hauetara etorritako jende hauetako askok ezin baitezake edo ez baita irlanderaz mintzatzen. Ondorioz, egunerokotasunean irlanderaren erabilera jaitsi egin ohi delarik.

Irlanderaren egoera 1871. urtean irudikatzen duen mapa.

Aipatutako kasu honen adibide nabaria Galway konderriko Gaeltacht eremuko barrutiak dira, bereziki Bearna udalerriaren kasuan, Galway hiriaren inguruan daudenez, jada hiria bera edota hiriko auzo bilakatu dira, barruti horietara hiritar asko bizitzera joan direlarik, eta hirian ingelesez mintzatzen denez, ingelesa Gaeltacht eremuko barruti horietara ere hedatzen doa. Bestalde, eremu honetan kanpotar eta atzerritar askok etxebizitzak erosi eta ondorioz jabegoen salneurriaren gorakada bat eman da, salneurri hauek irlandera hiztun gazteen ekonomia ahalbideetatik kanpo gelditu. Ondorioz, irlanderaz hiztun gazteak Gaeltacht eremuko euren jaioterriak laga eta ingeles hiztunen eremuetako etxebizitzetan bizitzen jartzen direlarik. Guzti honek ordurarte Gaeltacht eremuetan zeuden irlandera hiztunen belaunaldien arteko katea apurtu eta Gaeltacht eremuko gizartearen gainbehera dakar.

Biztanleriari dagokionez, Galetacht eremuko udalerri nagusienak honako hauek dira:

Galway/Gaillimh hiriak "Irlandako hiriburu elebiduna" ezizena badu ere, hau errealitatetik oso urruti dago, hirian ingelesa nagusi baita. Hiri honen beste ezizen bat Connemararen Atea edo Gaeltacht eremuaren atea da.

Eremuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Galway konderria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Connachteko irlandera»

Galway konderriko (irlanderaaz Gaeltacht Chontae na Gaillimhe) eta Galway hiriko (Gaeltacht Chathair na Gaillimhe) Gaeltacht eremuak denera 43.184 biztanle zituen, honek Irlandak osoko Gaeltacht eremuaren biztanleriaren %47a suposatzen zuen. Galway konderriko Gaeltacht eremuak 1225 km2 azalera du, hots, Irlanda osoko Gaeltacht eremuaren azaleraren %26a. Eremu honetako gune garrantzitsuenak An Spidéal eta An Cheathrú Rua udalerriak dira. An Cheathrú Rúa udalerria Galway hiritik 48 km mendebaldera dago, aldiz Spideal udalerria Galway hiritik 19 km mendebaldera. Gaeltacht eremu honetan guztira 20.000 irlandera hiztun daude, 11.000 hiztun Fharraige Cois / Hego Connemara eremuan, Aran Uharteak barne hartuta, bai eta Connemara eskualdetik kanpora duaden Na Forbacha, Carna eta Bearna udalerriak ere. Gainera Ipar Connemaran beste 5.000-7.000 irlandera hiztun ere badaude (Mayoko konderriarekin muga egiten duen eremua barne hartuz), eta gainera biztanleriaren %30ak baino gutxiagok irlanderaz mintzatzen den eremuetan beste 4.000 irlandera hiztun gehiago ere badaude. Bestalde An Cheathrú Rua eta Carna udalerrietan Irlandako Unibertsitate Nazionalaren hirugareen mailako Acadamh na Gaeilge hOllscolaíochta irlanderazko unibertsitate sail bat ere ezarria badago. Casla udalerrian Raidió na Gaeltachta telebista-irrati katearen egoitza bat dago, eta An Rúa Cheathrú udalerrian berriz Foinse irlandera hutsezko aldizkariaren egoitza, bestalde TG4 irlanderazko telebista kateak Baile na hAbhann herrian egoitza bat du. Gainera Galway hirian irlandera hutsezko antzekilanak taularatzen dituen Taibhdhearc na Gaillimhe antzokia ere badago.

Donegal konderria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Ulstergo irlandera»
Irlanderazko seinaleak, Donegal konderriko Dungloe udalerrian.

2006ko erroldaren arabera Donegal konderriko edo Tyrconnell lurraldeko Gaeltacht eremuak (irlanderaz: Gaeltacht Chontae Dhun na nGall edo Gaeltacht Thir Chonaill) 22.877 biztanle zituen, hots, Irlanda osoko Gaeltacht eremuko biztanleriaren %25a. Donegal konderriko Gaeltacht eremuak 1502 km2-ko azalera du, honek Irlanda osoko Gaeltacht eremuaren azaleraren %26a suposatzen du. Donegal konderriko Gaeltacht eremuaren gune nagusia Na Rosa, Gaoth Dobhair eta Cheannfhaola Cloch parrokiek osatzen dute. Eremu honetan irlanderazko 16.000 hiztun baino gehiago daude, biztanleriaren %30-100ek mintzatzen duten eremuetan 14.500 hiztun daude, eta beste 1.500 hiztunen %30a baina gutxiagoko eremuetan. Eremu hau Europako landa eremu populatuenatzat jo izan ohi da. 2006an 2.436 pertsonek Údarás na Gaeltachta erakundearen bezeroak diren Donegal konderriko enpresetan egun osoz lan egiten zuten. Eremu hau Ulstergo irlandera ikasten aritzen diren ikasleen artean bereziki ospetsua da, ondorioz urtero Ipar Irlandako eremu hau milaka ikaslek bisitatu ohi dute. Donegalgo konderria berezia da gainontzeko Gaeltacht eremuen artean, bere irlanderaren ahoskera nahiz dialektoa zalantzarik gabe iparraldekoa baita. Eremu honetako irlanderak Eskoziako gaelerarekin hainbat antzekotasun ditu, gainontzeko Irlandako irlanderaren dialektoek ez dituztenak.

Donegalgo konderrian dagoen Gaoth Dobhair udalerria Irlanda osoko Gaeltacht eremuko parrokiarik handiena da, bai eta Raidió na Gaeltachta irlandera hutsezko irrati-telebista katearen egoitzetako bat eta nazioartean ospetsu diren musikari askoren jaioterria ere, adibidez Proinsias Ó Maonaigh, Altan, Moya Brennan (Máire Ní Bhraonáin), Enya (Eithne) eta Clannad, guzti hauek irlandera ama hizkuntza zutela jaio eta hazi zirelarik.

Mayo konderria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Connachteko irlandera»

Mayo konderriko Gaeltacht eremuak (Gaeltacht Chontae Mhaigh) 10.523 biztanle ditu, honek Irlanda osoko Gaeltacht eremuaren biztanleriaren %11,5a suposatzen du. Bestalde, 905 km²-ko azalera du, honek Irlanda osoko Gaeltacht eremuaren azaleraren %19a suposatzen duelarik. Gaeltacht eremu honetako udalerri handiena Béal un Mhuirthead da (Belmullet). Denera Mayo konderriko Gaeltacht eremuan 4.000 irlandera hiztun daude, biztanleriaren %30-100 irlandera hiztunak diren eremuetan horietako 2.151 irlandera hiztun bizi direlarik, eta biztanleriaren %30a baino gutxiagoko irlandera hiztun kopurua duten eremuetan 1.625 irlandera hiztun bizi direlarik.

Kerry konderria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Munsterreko irlandera»

Kerry konderriko Gaeltacht eremua (Gaeltacht Chontae Chiarraí) bi gunetan banaturik dago: Corca Dhuibhne penintsulako mendebaldeko muturra (Dingle penintsula) eta Uíbh Ráthach penintsulako erdialde eta mendebaldea (Iveragh penintsula). Corca Dhuibhne guneko udalerririk hadiena An Daingean udalerria da, eta Uíbh Ráthach penintsulako udalerririk handiena berriz Baile na Sceilge. Kerry konderriko Gaeltacht eremuak 8.446 biztanle ditu eta Irlanda osoko Gaeltacht eremuko biztanleriaren %9a suposatzen du. Azaleraz Kerry konderriko Gaeltacht eremuak 642 km2 ditu. Hortaz, Irlandako osoko Gaeltacht eremuko azaleraren %9 da.

Cork konderria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Munsterreko irlandera»

Cork konderriko Gaeltacht eremua (Gaeltacht Chontae Chorcaí) bi gunetan banaturik dago: Múscraí eta Oileán Chléire. Múscraí eskualdeko Gaeltacht eremuak 3.660 biztanle ditu, honek Irlanda osoko biztanleriaren %4a suposatzen du. Cork konderriko Gaeltacht eremuak 262 km2-ko azalera du, Irlanda osoko Gaeltacht eremuko azaleraren %6a suposatzen duelarik. Múscraí eskualdeko Gaeltacht eremuko udalerri handienak honako hauek dira: Baile Mhic Íre (ingelesez: Ballymakeera), Baile Bhuirne (ingelesez: Ballyvourney) eta Béal Átha an Ghaorthaidh (ingelesez: Ballingeary).

Waterford konderria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Munsterreko irlandera»

Waterford konderriko Gaeltacht eremua (Gaeltacht Chontae Phort Láirge, Gaeltacht na na nDéise edo Gaeltacht Rinne) Dungarvan udalerritik hamar kilometro mendebaldera kokatua dago. Eremu txiki honek Rinn Ua gCuanach (Ring) eta Phobal Sean (Parrokia Zaharra) parrokiak barne hartzen ditu. Waterford konderriko Gaeltacht eremuak 1.569 biztanle ditu eta Irlanda osoko Gaeltacht eremuko azaleraren %2a suposatzen du. Waterford konderriko Gaeltacht eremuak 62 km2-ko azalera du, hots, Irlanda osoko Gaeltacht eremuko azaleraren %1a.

Meath konderria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Munsterreko irlandera»

Meath konderriko Gaeltacht eremua (Gaeltacht Chontae na Mí) denetan txikiena da eta bi udalerriz osatua dago: Ráth Cairn eta Ghib Baile. Navan hiritik 8 km-ra dagoen Baile Ghib udalerria 20.000 biztanle dituen eremu honetako herrigunerik garrantzitsuena da. Meath konderriko Gaeltacht eremuak 1.603 biztanle ditu, honek Irlandako osoko biztanleriaren %2a osatzen duelarik. Meath konderriko Gaeltacht eremuak 44 km2-ko azalera du, honek Irlanda osoko azaleraren %1 suposatzen duelarik.

Royal Meath guneko eremuaren historia Irlandako gainontzeko Gaeltacht eremuekin alderatu ezkero oso berezia da. Jatorriz, Baile Ghib eta Cairn Ráth berrezarketen bidez sorturiko kokapenak dira, hauek 1930eko hamarkadan irlandar gobernuak aurreko lurjabe zordunen lursailak banatu ondoren sortu ziren, horretarako Connemara, Mayo eta Kerry konderrietako Gaeltacht eremuetako baserritar txiroei deialdia luzatu eta nekazal ustiaketa txikiak ezarri zirelarik.

Izan ere, Galway konderriko mendebaldetik etorritako familiez osatutako lehenbiziko kokapena 1935eko maiatzean ezarri zen, baina ez zuten ez jatorriz ez eta arbasoz ere Meathe konderriarekin inongo loturarik, hortaz bertakoek "maizterrak" izenez deitu zituzten. Ráth Cairn udalerrira 49 familia lekualdatu zituzten eta bakoitzari baserriaz gain 9 hektareatako lursailak eman zitzaizkion. 1937an Baile Ghib (lehen Gibbstown) eta Baile Ailin (lehen Allenstown) udalerriak eratu ziren, baina ezarpenak ez ziren ongi atera. Lehenbiziko urteetan biztanleriaren kopuru handi bat Galwayko konderrira itzuli zen, baina azkenean 1967an estatuak Ráth Cairn eta Ghib Baile udalerriei Gaeltacht izendapena eman zien. Irlandaera Irlandako Ekialdeko zonaldean hedatzeko lehenbiziko helburu hark porrot egin zuen, aldiz etorri berriak ziren irlandar hiztun haiek euren eguneroko bizitzan aurrera egiteko eta euren lursailak ereiteko ingelesa ikastera behartuak ikusi dira, nahiz eta irlandera ere mantendu izan duten.

Gaeltacht berriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Clare uhartea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mayoko konderrian dagoen Clare uhartean (irlanderaz Oileán Chliara) irlanderaren eguneroko erabilera berrezartzeko saiakeran ari dira. Udan uharte honetan 160 biztanle bizi ohi dira, eta jada irlanderazko ikastetxe bateko zuzendari bat ere badu, bertako ikastetxea Gaelscoil batean bilakatzeko asmoa dagoelarik. Bertako biztanle guztiak esperimentu hau burutzeko ados daude, eta haien ustez lortu diteken helburua da. Uharteak kokapen egokia du, Mayo konderriko Gaeltacht eremua eta Achill uhartearen hegoaldean baitago.

Dublin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009ko urtarrilaren 13an aireratutako TG4 telebista kateko Nuacht saioko atal berezi batean baieztatu zenez, Dublin hiriko iparraldeko Ballymun barrutian Glór na Gael elkarteko talde batek hiriaren bihotzean irlanderaz bizi nahi zuen jendearentzat 38 etxebizitza eraikitzeko plana aurrera eramateko onarpena jaso zuten. Eremu honetan lehendik lau Gaelscoileanna eta Naíonraí haurtzaindegiak badaude, baina eta irlandera hutsezko denda bat ere. Egitasmo hau lortzeko dirua komunitate honetan bizi nahi duen jendea ipini du. Norberaren irlandera hobetu nahi duen edonorrentzako ikastaroak ere eman ohi dira. Proiektu hau martxan jartzeko lehenbiziko epea 2009an izan zen. Halere 2011ren amaieran hastekoa zen, jada 2012an erabat martxan egoteko.

Belfast[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Gaeltacht Quarter (Belfast)»

Belfast hirian irlandera hiztunen gune bat ere badago, Gaeltacht Quarter delakoa (irlanderaz Ghaeltachta Cheathrú). Eremu hau nagusiki Shaw's Road (Bothair na bhFal) gunean kokatuta dago. Bertan Gaelscoileanna (lehen mailako hezkuntzako ikastetxeak), Gaelcholáistí (bigarren mailako hezkuntza), Naíonraí (haurtzaindegia), irlanderazko jatetxea eta agentziak, bai eta Cultúrlann izeneko elkarte eta kulturgune bat ere badaude, azken honetan Ipar Irlanda osorako emititzen duen irlandera hutsezko Raidió Fáilte irratia koktzen delarik. Shaw's Road gunea (Bothar Seoighe) Belfast hiriko hego-mendebaldeko Gaeltacht hiritarra bilakatu da. UBestalde, Belfasteko St. Mary Unibertsitateak Falls Road auzoan Ipar Irlandan irlanderazko ikasgaiak irakasten dituen bakarra da. Auzo honetan Un t-Aisionad (Baliabide Zentroa) delakoaren egoitza ere badago, honetan Irlandako ikastetxe nahiz edonolako elkarteetan erabiltzen diren Irlandako literaturari buruzko testuak eta argitalpenak irlanderara itzuli eta argitaratu ohi dira.

Derryko konderria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaeltacht seinalea, Kanadako Tamworth udalerriko Baile na hÉireann edo Gaeltacht gunean.

Derryko konderriaren hegoaldean Slaghtneill (Sleacht Neill) eta Carntogher (Carn Tóchair) udalerriak daude, hauetan 1901. urtean biztanleria %50a inguru irlandera hiztuna izatetik XX. mendearen amaieran hiztun gutxi batzuk izatera iragan da. 1993an naíscoil ikastetxea eta 1994an gaelscoil ikastetxe bat ireki zirenetik, gune honetan irlanderaren berpizkundea bat bizi izan da. 2008. urtean udalerri hauetako bi kultur elkarteek bertako "Gaeltacht eremuaren berpizlundearen aldeko estrategia" bati ekin diote, estrategia hau irlandera lehen eta bigarren mailako hezkuntzetan sartzean oinarritu da. Ekimen hau iragartzean, Irlandako Errepublikako Gaeltacht eremuetako Éamon Ó Cuív ministroak honako hau aipatu zuen: "Irlandako beste eskualde batzuentzako adibide dira, irlandera komunitate bateko hizkuntza bizi gia berrezartzeko lanetan ari baitira".

Ipar Amerika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Permanent North American Gaeltacht erakundeak Kanadako Ontario estatuko Erinsville udalerritik hurbil dagoen gune bat behin betiko Gaeltacht eremua izendatu du.

Gaeltachteko udalerriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Leku izenak irlanderaz»
Konderria Ingelesezko izena Irlanderazko izena
Donegalgo konderria Arranmore Árainn Mhór
Fintown Baile na Finne
Kilcar Cill Cartha
Dungloe An Clochán Liath
Gweedore Gaoth Dobhair
Glencolmcille Gleann Cholm Cille
Gortahork Gort an Choirce
Downings Na Dúnaibh
Tory Island
(Tory uhartea)
Oileán Toraigh
(Toraigh uhartea)
Ranafast Rann na Feirste
Teelin Teileann
Mayoko konderria Carrowteige Ceathrú Thaidhg
Aughleam Eachléim
Tourmakeady Tuar Mhic Éadaigh
Konderria Ingelesezko izena Irlanderazko izena
Galwayko konderria Inishmore Inis Mór
Carna Carna
Costelloe Casla
Carraroe An Cheathrú Rua
Furbo Na Forbacha
Kilkieran Cill Chiaráin
Kilronan Cill Rónáin
Cornamona Corr na Móna
Inverin Indreabhán
Inishmaan Inis Meáin
Inisheer Inis Oírr
Lettermore Leitir Móir
Lettermullen Leitir Mealláin
Aran Islands
(Aran uharteak)
Oileáin Árann
(Árann uharteak)
Rossaveal Ros an Mhíl
Rosmuck Ros Muc
Spiddal An Spidéal
Konderria Ingelesezko izena Irlanderazko izena
Kerryko konderria Ballyferriter Baile an Fheirtéaraigh
Ballinskelligs Baile na Sceilge
Ventry Ceann Trá
Lispole Lios Póil
Dingle An Daingean
Dunquin Dún Chaoin
Feothanach An Fheothanach
Corkeko konderria Ballyvourney Baile Bhuirne
Ballingeary Béal Átha an Ghaorthaidh
Coolea Cúil Aodha
Kilnamartyra Cill na Martra
Cape Clear Island
(Cape Clear uhartea)
Oileán Chléire
(Chléire uhartea)
Waterfordeko konderria Ring An Rinn
Meatheko konderria Rathcarne Ráth Cairn

Erakundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaras na Gaeltachta lurraldeko erakunde nagusia da.

Gael Saoire Gaeltachten kultur turismoa sustatzeko ekimena da, eskualdeko kultur arloa eskaintzeko asmoz.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Irlanda