Yucatán

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Yucatán

Yucatango armarria
Herrialdea MexikoMexiko
Hiriburua Mérida
20°50′N 89°0′W / 20.833°N 89.000°W / 20.833; -89.000Koordenatuak: 20°50′N 89°0′W / 20.833°N 89.000°W / 20.833; -89.000
Eremua 38,402 km²
Biztanleria 1,955,577 (2010)
Dentsitatea 0,05 bizt/km²
Mapayucatan.PNG
Gobernadorea Ivonne Ortega Pacheco (PRI)
Diputatuak 5
Laburdura
ISO 3166-2
Yuc.
MX-YUC
www.yucatan.gob.mx


Yucatán Mexikoko 31 estatuetako bat, ekialdean kokatua, Yucatán penintsulan.

Espainiarren konkista baino lehen, Yucatan maien kulturaren eskualde nagusia zen.

Hiriburua Mérida da, estatuko merkataritza eta industriaren gune garrantzitsuena. 106 udalerri ditu.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lautada zabala da, eta hegoaldean ehun metrotik beherako mendi-sail bat du. Kostaldeak 360 kilometroko luzera du.

Estatu mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean, Mexikoko golkoa; ekialdean, Quintana Roo estatua; hegoaldean, Quintana Roo eta Campeche estatuak; mendebaldean, Campeche estatua.

Klima eta tenperatura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klima tropikala da; batez beste, 18 Â°C-z gorako tenperatura du.

Flora eta fauna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Yucatángo flora eta fauna
Cactus wren in Joshua Tree NP.jpg White-tailed deer at Marymoor Park.jpg Hawksbill Turtle.jpg Lightmatter flamingo2.jpg Cairina moschata.jpg
Campylorhynchus yucatanicus Odocoileus virginianus Eretmochelys imbricata Phoenicopterus ruber Cairina moschata
Standing jaguar.jpg Meleagris ocellata1.jpg Tayassu pecari -Brazil-8.jpg Ocelot.jpg Boa constrictor (2).jpg
Panthera onca Meleagris ocellata Tayassu pecari Leopardus pardalis Boa constrictor
Ceiba pentandra 0008.jpg Árbol de Guancaste.jpg Aloe Vera.jpg Cane cholla, with flower, Albuquerque.JPG Bixa orellana with fruits in Hyderabad, AP W IMG 1453.jpg
Ceiba pentandra Enterolobium cyclocarpum Aloe vera Cylindropuntia imbricata Bixa orellana

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza da ekonomia-baliabiade nagusia: laboreak, barazkiak, fruta tropikalak, azukre-kanabera, tabakoa... Kostaldean arrantzak badu garrantzia, eta ekialdean abere-hazkuntzak (behiak, ahuntzak, hegaztiak, erleak). Oso industria gutxi dago. Pita landareaz egiten diren zuntzak, sokak, hamakak, ehunak lantzeko fabrikak dira garrantzitsuenak; gainerakoan, badira elikagaiak, edariak, tabakoa eta eraikuntzarako gaiak egiteko fabrikak.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Yucatanen 1917ko mapa, Hammond's atlasekoa.

1824an Yucatan Mexikoko estatu bihurtu zen; 1840ean, ordea, Mexikotik banatu eta estatu burujabea izan zen. 1843an berriro ere Mexikorekin elkartu eta 1846an ostera banatu zen.

Kasten gerra izenekoak 1847tik 1855era iraun zuen. Maiak mestizoen eta zurien aurka matxinatu ziren; hasieran, maiek gerra ia irabazi zuten, baina haien arteko batasunik ezak, gudalekua utzi eta artoa ereitera joan izanak eta Estatu Batuek eta Espainiak zuriei emandako laguntzak garaipena eragotzi zien.

1850etik aurrera borroka areagotu egin zen, batez ere ustez hizketan egiten zuen mirarizko gurutze batek maiak matxinatzera deitu zituenean. Maiek oihana utzi eta Chan Santa Cruz izeneko hiriburua eta santutegia sortu zuten, eta kutsuko erlijioso eta militarreko estatu bat eratu zuten han. Maiek beren lurraldetik igarotzen zen Yucatango burdinbidea eraikitzeko lanei eraso zietenean, zuriek haien aurkako erasoaldia prestatu zuten eta 1901ean Porfirio Díaz jeneralak Chan Santa Cruz hartu zuen. Mexikoko iraultzak Chan Santa Cruz hiria maiei itzuli zien, baina haiek hiria utzi eta oihanera itzuli ziren.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kukulkan piramidea (Gaztelua), Chichen Itza.

Maien aztarnategi asko daude, eta horrek turismoa erakarri du. Chichén Itzá da nabarmenetakoa.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo-loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Yucatán Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]