Albaniera

Wikipedia, Entziklopedia askea
Albaniera
Gjuha shqipe
Albanian dialects.svg
Albanieraren aldaerak.
Datu orokorrak
Lurralde eremuaAlbania, Kosovo, Mazedonia, Montenegro, Serbia, Italia eta Grezia
Hiztunak6 milioi
RankingaEz 100 mintzatuenen artean
OfizialtasunaAlbania eta Kosovo
EskualdeaEuropako hego-ekialdea
AraugileaArautu gabea
Hizkuntza sailkapena
Indoeuroparra, Satem
Informazio filologikoa
Hizkuntza-tipologiasubjektua aditza objektua
Modu gramatikalakmirative (en) Itzuli
Alfabetoalatindar alfabetoa
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1sq
ISO 639-2alb sqi
ISO 639-3sqi
Ethnologuesqi
Glottologalba1267
Wikipediasq
Linguasphere55-AAA-a
ASCL3901
IETFsq

Albaniera[1] (gjuha shqipe, ˈɟuha ˈʃcipɛ ahoskatua, edo shqip, ʃcip ahoskatua) indoeuropar hizkuntza da, Europako hego-ekialdean ia 6 milioi pertsonak hitz egiten dutena.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo idazkiak erlijio arlokoak dira, Formula e pagëzimit izenekoak: 1462an idatzitako bataio agiri modukoak dira, baina badago testu zaharragorik, eztabaidan egon arren. Lehen liburu ezaguna mezatako Meshari izenburukoa da, 1555ekoa.

XVII. mendekoa da, bestela, lehendabiziko hiztegia (latina-albaniera) eta mende horretakoak dira Frang Bardhi, Andrea Bogdani eta Nilo Katalanos egileak ere.

1887ko martxoaren 7an, albanierazko lehen eskola zabaldu zuten Korca hirian eta 1908an, Manastirren (Mazedonia). Hizkuntzan adituek batzartu eta gaur egungo alfabetoa finkatu zuten.

Azkenik, 1970eko hamarkadan argitaratu zituzten Tiranan eta Pristinan Drejtëshkrimi i gjuhës shqipe eta Fjalori drejtshkrimor i gjuhës shqipe, besteak beste, eredu estandarra finkatzeko liburuak.

Ofizialtasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Albania eta Kosovon hizkuntza osoki ofiziala da; aldiz, Mazedonia eta Montenegron, partzialki ofiziala, udalerrien arabera. Italian babestuta dago.

Alfabetoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkia: A B C Ç D Dh E Ë F G Gj H I J K L Ll M N Nj O P Q R Rr S Sh T Th U V X Xh Y Z Zh
Soinua: a b ts d ð ɛ ə f g ɟ h i j k l ɫ m n ɲ o p c ɾ r s ʃ t θ u v d͡z d͡ʒ y z ʒ

Dialektoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Albaniako bi dialekto nagusiak gheg (Shkumbin ibaiaren iparraldean egindakoa) eta tosk (ibaiaren hegoaldean) dira. Horrez gain, Albaniatik at mintzatzen diren eta berezko izaera hartu duten albanieraren aldaerak ondoko hauek dira:

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]