Aza-tximeleta

Wikipedia, Entziklopedia askea
Aza-tximeleta
Large white spread wings.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaAnimalia
FilumaArthropoda
KlaseaInsecta
OrdenaLepidoptera
FamiliaPieridae
LeinuaPierini (en) Pierini
GeneroaPieris
Espeziea Pieris brassicae
(Linnaeus, 1758)
Datu orokorrak
Ostalaria Tropaeolum majus L. (en) Itzuli, Hereze eta Brassica

Aza-tximeleta (Pieris brassicae) Pieridae familiako tximeleta da. Zuria da, Linnaeusek 1758an aurkitua.

Lepidoptero honen larba Brassicaceae familiako hostoetaz elikatzen da. Artropodo honen harrak kalte handiak eragiten dizkio azari[1], laborantzan izurrite garrantzitsua delarik.

Europa, iparraldeko Afrika eta Asiatik hedatuta dago, baita Himalaiaz haratuago ere.[2]

Kontserbazio egoerari dagokionez, ez da IUCNren Zerrenda Gorrian[3] aurkitzen.

Banaketa area[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ia Paleartiko osoan agertzen den lepidopteroa da, Europa, Afrika iparraldea eta Asian agertzen da, Himalaia, Txina, Errusia eta Japon bezalako tokietan. Ipar Amerikan oso ale gutxi aurkitu dira baina ez da bertan finkaturiko animaliatzat hartzen. Zeelanda Berrian arazo larriak sortzen ditu nekazaritzan, plaga potentzial gisa hartzen da.[4]

Deskripzioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Indibiduo helduek (imagoek) 50-60 mm neurtzen dituzte, arrak emeak baino txikiagoak direlarik. Zuriak dira batez ere, kosta apikaletan ilunak diren arren. Emeen kasuan, aurreko hegoetan bi puntu beltz aurkezten dituzte. Atzeko hegoen aurreko zatian ere puntu beltz bat agertzen da. Alde bentralean, kolore berde zurbila hartzen dute, sastraka artean mimetizatzeko.[5]

Arrautzak luzexkak eta horiak dira, gehienez 1,5 mm-ko luzera eta 0,5 mm-ko zabalera izaten dute. Larbak jaiotzean kolore grisa izaten duten arren, denborarekin kolore horiko hiru marra longitudinal agertzen dira, bat bizkarraldearen erdian eta beste biak espirakuluen gainean. Gorputzean zehar setak aurkezten dituzte. Itxura, usai nazkagarriarekin batera, harrapakariak uxatzeko erabiltzen dute.

Bizi zikloa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aza-tximeletaren beldarra.

Aza-tximeletek bi generazio izaten dituzte urteko. Ugalketa garaia udaberrian hasten da -lehen generazioa- eta uda osoa irauten du -bigarren generazioa-. Emeak 20-100 arrautza erruten ditu brasikazeoen hostoetan. Bi aste baino lehen arrautzek eklosionatu egiten dute.

Gainontzeko tximelen kasuan ez bezala, larbak taldean bizi dira. Lehen mudaren ostean, larbek landare osoa okupatzen dute, talde txikiagoetan banatuta. Muda bakoitzean, tamaina emendioa ematen da, elikagai beharrak ere hala egiten duelarik.

Larba, beldar izenez ere ezaguna, uda hasieran parekatzen dira. Beldar hauek udazken hasierara arte elikatzen dira, ondoren krisalida bihurtu eta negua pasatuko duelarik.

Subespezieak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Pieris brassicae azorensis Rebel, 1917
  • Pieris brassicae brassicae Linnaeus, 1758
  • Pieris brassicae cyniphia Turati, 1924
  • Pieris brassicae cypria Verity, 1908
  • Pieris brassicae italorum Stauder, 1921
  • Pieris brassicae nepalensis Gray, 1846
  • Pieris brassicae ottonis Rober, 1907
  • Pieris brassicae subtaeniata Turati, 1929
  • Pieris brassicae wollastoni Butler, 1886

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Lur entziklopedietatik hartua.
  2. Savela, Markku (2014). «Lepidoptera and some other life forms» (en inglés). Noiz kontsultatua: 2020-12-16.
  3. UICN (2014)
  4. «Great white cabbage butterfly». Ministry of Agriculture and Forestry. Noiz kontsultatua: 2020-12-16.
  5. Aguado Martín, L.O. (2007). Las mariposas diurnas de Castilla y León (Lepidópteros ropalóceros) Especies, biología, distribución y conservación I. Valladolid: Junta de Castilla y León. p. 1041. ISBN 978-84-9718-473-1.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]