Feniziar alfabeto

Wikipedia, Entziklopedia askea

Feniziar alfabeto abjad motako antzinako kontsonantezko eta piktogramarik gabeko alfabeto izan zen.[1]. Feniziarrek asmatu zuten bere hizkuntza idazteko eta abjad motakoa denez, kontsonanteak bakarrik ditu, zenbait bokalek matres lectionis erabiliz.

Feniziar merkatariek bere idazkera sistema Mediterraneo tik zabaldu eta beste kulturek erabilia izan zen. Horrela, aramear alfabetotik egungo arabiar eta hebrear alfabetoetara eta greziar alfabetotik latino, ziriliko eta koptoar alfabetotara hedatu zen.[2]

Alfabetoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alfabeto feniziarrak kontsonanteak baino ez zituen, eta bokalak adierazteko letrei puntu eta zeinu diakritikoak eransten zitzaizkien. Alfabeto greziarrak feniziarra hartu zuen oinarri, baina bestelako letrak —bokalak— gehitu zizkioten eta, horrela, historiako lehendabiziko alfabetoa sortu zuten.[3]

Hizkia Izena Esanahia Fo. Baliokidea
He. Si. Ar. Gr. La. Zi. Ar.
Aleph alf Idi ʾ ʔ א ܐ Αα Aa Аа Աա
Beth bet Etxe b b ב ܒ Ββ Bb Бб, Вв Բբ
Gimel gaml Gamelu g ɡ ג ܓ Γγ Cc, Gg Гг, Ґґ Գգ
Daleth delt Ate d d ד ܕ د Δδ Dd Дд Դդ
He he Lehio h h ה ܗ ھ Εε Ee Ее, Єє, Ээ Եե, Էէ
Waw wau Gako w w ו ܘ (Ϝ), Υυ Ff, Uu, Vv, Yy, Ww (Ѵѵ), Уу, Ўў Վվ, Ււ
Zayin zai Arma z z ז ܙ , ذ Ζζ Zz Жж, Зз Զզ
Heth het Harresi ħ ח ܚ ح, خ Ηη Hh Ии, Йй Հհ
Teth tet Gurpil ט ܛ ط Θθ (Ѳѳ) Թթ
Yodh yod Esku y j י ܝ ي Ιι Ii, Jj Іі, Її, Јј Յյ, Իի
Kaph kaf Esku-ahur k k כך ܟ Κκ Kk Кк Կկ
Lamedh lamd Akuilu l l ל ܠ Λλ Ll Лл Լլ
Mem mem Ur m m מם ܡ Μμ Mm Мм Մմ
Nun nun Suge n n נן ܢ Νν Nn Нн Նն
Samekh semk Arrain s s ס ܣ, ܤ س Ξξ, agian Χχ agian Xx (Ѯѯ), poss. Хх Խխ
Ayin ain Begi ʿ ʕ ע ܥ ع, غ Οο, Ωω Oo Оо Ոո, Օօ
Pe pe Aho p p פף ܦ ف Ππ Pp Пп Պպ, Փփ
Sadek sade Ehiza צץ ܨ ص, ض, ظ (Ϻ) Цц, Чч, Џџ Չչ, Ճճ, Ցց, Ծծ, Ձձ, Ջջ
Qoph qof Orratz q q ק ܩ (Ϙ), agian Φφ, Ψψ Qq (Ҁҁ) Քք
Res rosh Buru r r ר ܪ Ρρ Rr Рр Րր, Ռռ
Sin shin Hortz š ʃ ש ܫ ش, س Σσς Ss Сс, Шш, Щщ Սս, Շշ
Taw tau Marka t t ת ܬ ت, ث Ττ Tt Тт Տտ

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Fischer, Steven Roger. (2004). A history of writing. Reaktion Books, 90 or..
  2. Arkhipov, Alexandr. (2011-09-26). «Idazkerarik ez duen hizkuntza batentzako alfabeto bat sortzea.» www.erabili.eus (erabili.eus/ Iritzi-muinetik sare-aldizkarian euskararen adituen jakite zabal-sakona) (Noiz kontsultatua: 2022-05-27).
  3. Navajas Twose, Eloísa; Sainz Varela, José Antonio. IDAZKERA ETA IDATZITAKOA. ARABAKO AGIRITEGI ZERBITZUA.

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Jean-Pierre Thiollet, Je m'appelle Byblos, H & D, Paris, 2005. ISBN 2-914266-04-9
  • Maria Eugenia Aubet, The Phoenicians and the West Second Edition, Cambridge University Press, London, 2001.
  • Daniels, Peter T., et al. eds. The World's Writing Systems Oxford. (1996).
  • Jensen, Hans, Sign, Symbol, and Script, G.P. Putman's Sons, New York, 1969.
  • Coulmas, Florian, Writing Systems of the World, Blackwell Publishers Ltd, Oxford, 1989.
  • Hock, Hans H. and Joseph, Brian D., Language History, Language Change, and Language Relationship, Mouton de Gruyter, New York, 1996.
  • Fischer, Steven R., A History of Writing, Reaktion Books, 1999.
  • Markoe, Glenn E., Phoenicians. University of California Press. ISBN 0-520-22613-5 (2000) (hardback)
  • "Alphabet, Hebrew". Encyclopaedia Judaica (CD-ROM Edition Version 1.0). Ed. Cecil Roth. Keter Publishing House. ISBN 965-07-0665-8

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]