José Rizal

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
José Rizal
Jose rizal 01.jpg
Bizitza
Izen osoa José Protacio Rizal Mercado y Alonso Realonda
Jaiotza Calamba Itzuli1861eko ekainaren  19a
Herrialdea  Filipinak
Heriotza Rizal Park Itzuli1896ko abenduaren  30a (35 urte)
Heriotza modua heriotza zigorra: fusilamendua
Familia
Aita Francisco Mercado
Ama Teodora Alonzo
Ezkontidea(k) Josephine Bracken Itzuli
Bikotea(k) Josephine Bracken Itzuli
Anai-arrebak
Hezkuntza
Heziketa Ateneo de Manila University Itzuli
University of Santo Tomas Itzuli
Madrilgo Complutense Unibertsitatea
Hizkuntzak gaztelania
tagaloa
Jarduerak
Jarduerak idazlea, hizkuntzalaria, oftalmologoa, artista, margolaria, politikaria, soziologoa eta poeta
Lan nabarmenak Mi último adiós Itzuli
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa Erromatar Eliza Katolikoa
Jose rizal signature.svg

José Protacio Rizal Mercado y Alonso Realonda (Calamba, Filipinak, 1861eko ekainaren 19a - Manila, Filipinak, 1896ko abenduaren 30a) filipinetako heroi nazionala izan zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aita filipinar jatorriko lurjabe handia zuen, eta ama, Teodora Alonso, Filipinetako emakume jakintsuenetako bat zen. Manilako Unibertsitatean egon ondoren, Madrilen egin zituen medikuntza eta arteko ikasketak. Espainian zeuden filipinarren buru bihurtu zen berehala, eta Madrilen itxuratu zituen Filipina uharteen independentziarako lehen asmoak: harentzat, benetako etsaia ez zen guztiz ahulduta zegoen Espainiako estatua, Filipinetako koloniak lotuta zeuzkaten frantziskotar, agustindar eta domingotar fraideen ordena kristauak baizik.

Rizalek Parisen eta Heidelbergen bukatu zituen medikuntzako ikasketak. 1886an argitaratu zuen lehen eleberria, tagaloz idatzia, Noli me tangere, fraideen aurkako liburua. 1891n idatzi zuen El filibusterismo liburua, eta Filipinetako uharteen autonomiaren aldeko propagandaren ardura hartu zuen ondoren, Bartzelonan. Rizalen programaren arabera, Filipinetako uharteak Espainiako estatuko herrialde bihurtuko ziren, ordezkaritza bat izango zuten Gorteetan, espainiar fraideen ordez, filipinar apaizek jardungo zuten aurrerantzean, biltzeko eta mintzatzeko askatasuna errespetatuko zen, eta filipinarrek eta espainiarrek eskubide berberak edukiko zituzten legeen aurrean.

1892an Filipina uharteetara jo eta Liga Filipina bake mugimendua osatu zuen Manilako hirian. Atxilotu eta Mindanaoko uhartera eraman zuten. Lau urtez eduki zuten espainiarrek han, eritegi batean lanean. 1896an hasi zen Katipunan isilpean ziharduen erakunde abertzalearen matxinada, eta erakunde horrekin harremanik ez zuen arren, militar espainiarrek atxilotu eta, matxinatzea leporatuz, hiltzera kondenatu eta hil egin zuten Manilan; Canovas del Castillok sinatu zuen haren exekuzio-agindua.[1] Ultimo adiós (Azken agurra) poema gogoangarria idatzi zuen hil bezperan.

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: José Rizal Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]