Estilo gida

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Nuvola apps edu miscellaneous.svg
Wikipediako tutoriala
Artikuluak idatzi...

Sarrera berriak
Nola aldatu
Loturak
Kategoriak

Wikipediako hitzarmenak...

Estilo gida
Politikak
Sinadura

Ikus, gainera...

Laguntza
Proba orria

Wikipedian sakontzeko >>

Wikipediaren Estilo Gida Wikipediako artikulu guztietarako erabiltzen dugu estilo liburua da. Orrialde honen helburua hainbat gairen inguruko argibideak ematea da, eta beste hainbat puntutan sakontzeko sarrera eskaintzea. Xehetasun gehiago dituzten orrialde horiek gai zehatzei buruzko argibideak ematen dituzte. Kontraesanen bat aurkituz gero, orrialde hau da eredu gisa erabili beharrekoa. Hala ere, Estilo Gida ez da ezin aldatuzko arauen bilduma bat, baizik eta edukiari itxura koherentea emanda erabiltzaileari informazioa errazago eta txukunago emateko tresna bat. Ahal den neurrian, hobetzen joango gara, eta hobetzeko moduko zer edo zer ikusten baduzu hori aldatzea proposa dezakezu.

Estilo gidaren helburua Wikipedia errazagoa, intuitiboagoa eta koherenteagoa egitea da, lankidei formato, egitura eta hizkuntza irizipideei emanez. Euskara maila egokia mantentzea garrantzitsua da, baina ulermena lausotuko duten hitz eta esamolde konplexuak ekiditea ere beharrezkoa da.

Hemen jasotzen den edukia eztabaidatzeko, erabili Estilo gidaren eztabaida orrialdea.

Artikuluen izenburuak, sarrera eta atalak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Artikuluen formatua»

Wikipediako artikulu orok, ahal den neurrian, artikuluen formatu orokor hau izan beharko luke. Artikulu txarra edo zirriborroa baino ez den batek ere, gutxieneko batzuk izan behar ditu. Gutxieneko horiek ez jartzearen ondorioetako bat, artikulua ezabatzea izan daiteke.

  • Artikulua kategoria baten barruan (gutxienez) sartu behar da.
  • Erdal wikipedietan gai berari buruzko artikulurik baldin badago, artikulu horrekiko lotura egin behar da, Wikidata proiektuaren baliabideak erabiliz. Hau egiten ikasteko laguntza orrialde berezia kontsulta dezakezu: Wikidata § Artikulu bat Wikidatarekin nola lotu

Behin gutxieneko horiek beteta, artikulu txukun bat sortzeko, ondorengo alderdi hauek ere izan beharko ditugu aintzat.

Artikuluen izenburua[aldatu iturburu kodea]

Artikuluen izenburua aukeratzeko garaian izen edo deskribapen naturala erabiliko dugu, zehaztasun nahikoarekin, eta harremandutako artikuluekin bat datorrena. Irizpide hauen artean talka sortzen bada, egokiena aukeratzea erabiltzailearen esku egongo da. Honako irizpideak ere kontuan hartu beharrekoak dira:

Amaierako a[aldatu iturburu kodea]

Artikuluen izenburuak ez du beharko amaierako a jartzea gai generikoen inguruan ari bagara:

Beharrezkoa izango da, ordea, elementu zehatz bati buruz ari bagara:

Artikuluen izenburuaren zehaztazuna[aldatu iturburu kodea]

Artikuluen izenburuaren zehaztasunak aurkituko dugunaren berri ematen digu, eta bilaketak errazten ditu. Argitalpen zientifikoen estiloko izenburu luzeak ekidingo ditugu, eta beharrezkoa den informazioa artikuluen ataletan emango dugu. Adibidez:

Artikuluaren izenburuak bertan jasotzen denaren isla izan behar du:

  • Dorre Bikiak artikuluak eraikinaren berri emango digu, arkitektura, historia, kokapena...
  • 2001eko irailaren 11ko atentatuak artikuluak Dorre horietan 2001eko irailaren 11n gertatutakoaren berri emango digu.
  • Iñigo Cabacas artikuluaren beharrik ez dugu, izan ere Iñigo Cabacas auzia da artikuluak jasoko duena.
  • Artikulu batean sekzio batek pisu handia hartzen badu, laburtu eta artikulu berri bat egitea pentsa dezakegu. Adibidez, Errusiako Iraultzaren barruan eman zen Otsaileko Iraultza, jatorrizko artikulua baino luzeagoa dena.

Berezko izenak[aldatu iturburu kodea]

  • Izen-abizenetako lehen karakterea letra larriz idazten da:
  • Izenetan preposizioak daudenean, letra xehez idatziko dira:
    • Red XGaizki Vincent Van Gogh, Charles De Gaulle, Pablo González De Langarika...
    • Green tickOndo Vincent van Gogh, Charles de Gaulle, Pablo González de Langarika...
    • Konturatu artikuluaren izenburuari buruz ari garela kasu honetan. Artikuluan bertan abizena baino ez bada aipatu behar, letra larriz joango da: Van Gogh, De Gaulle...
  • Italiar izenetan aurreko araua ez da aplikatzen:
  • Ez erabili letra larriak izenburuetako hitz guztietan, beharrezkoa ez bada

Izaki bizidunak[aldatu iturburu kodea]

  • Espezie eta generoen izenak beti letra etzanez idatziko dira. Generoaren lehen letra larria izango da, espeziearena letra xehez. Adibidez:
  • Izaki bizidunenekin izen zientifikoa erabiliko dugu ez badago euskarazko berezko izen ezagun eta hedaturik. Ingelesez erabiltzen duten izen arruntak itzultzea ez da praktika ona:
  • Izaki bizidunak izen arruntik baldin badu euskaraz, izen zientifikotik birzuzenketa eratuko dugu. Argibide gehiagorako, ikus Estilo gida § Birzuzenketak.
  • Izenburua letra etzanekin idazteko {{izenburu etzana}} txantiloia sartuko dugu artikuluan. Hainbat txantiloik ({{taxotaula automatikoa}}, {{liburu infotaula}}...) automatikoki egiten dute lan hau, hala ere.

Leku izenak[aldatu iturburu kodea]

Leku izenak letra larriz joango dira konbentzioen arabera:

Letra xeheak erabiliko dira honako kasuetan:

Artelanak, literatura, filmak...[aldatu iturburu kodea]

Jatorrizko izena emango da ez badago euskarazko itzulpen ezagunik:

Euskarazkoa itzulpena emango dugu noizbait itzulpenik egin bada. Ez dugu gure kabuz itzulpenik emango:

Letra etzanak erabiliko dira liburu, argitalpen, artelan eta antzekoen izenak emateko:

Ez dira letra etzanak erabiliko honako kasuetan: erlijioen testu sakratuak eta kodexak, hiztegiak eta liburukiz osaturiko entziklopediak.

Argipen orrialdeak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Argipen orri»

Termino batek erabilpen bat baino gehiago izanez gero, argipen orrialdeak sortuko ditugu. Bertan jarriko ditugu termino horrek izan ditzakeen adiera ezberdinak, eta {{argipen}} txantiloia gehituko diogu bukaeran. Adibidez, Getaria.

Sarreraren gaineko elementuak[aldatu iturburu kodea]

Erabiltzaileak ahalik eta denbora tarterik laburrenean ulertu behar du ikusten ari den artikulua berak bilatzen duena ote den. Horregatik artikuluaren edukia hasi aurretik kokatu beharko dira argipen mezuak edo termino horren beste erabilpenak: {{argitzeko}}, {{beste erabilpenak}}, {{ezberdindu}}, {{beste erabilpen batzuk}}... txantiloiak erabiliko dira horretarako.

Ondoren oharrak jarriko ditugu, adibidez, artikuluaren kalitatea edo formatoa egokia ez direla adierazten duten {{wikitu}}, {{zuzendu}}, {{lanean}}, {{laburregia}}, {{eguneratu}}...

Lehen irudia[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Estilo gida/Irudiak»

Lehen irudia ere testuaren aurretik sartuko dugu, baina ohar guztien ondoren. Honela irudia lehenago irakurriko da testua baino lehen pantaila arrunta erabiltzen ez duten sistemetan: mugikorrak, testu deskribapenak... irudia esanguratsua izango da, ahalik eta kalitate handienarekin eta artikulua identifikatzen laguntzen duena. Irudia duen txantiloi bat erabiliko badugu, ez da beharrezkoa irudirik sartzea artikuluaren sarreran bertan. Irudien inguruko laguntza jasotzeko, Laguntza:Irudiak irakurri. Artikuluak hobeto ilustratzen ikasteko, irakurri Wikipedia:Estilo gida/Irudiak. Zure irudiak igotzeko laguntza behar baduzu, ikusi Laguntza:Irudiak nola igo.

Infotaula txantiloia[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Infotaula txantiloiak»

Infotaula txantiloia ere artikuluaren testuaren aurretik joango da. Honela testua baino lehenago kargatuko da. Txantiloien inguruko laguntza jasotzeko, irakurri Laguntza:Txantiloiak. Wikidatatik automatikoki datuak kargatzen dituzten txantiloiak ikusteko eta eztabaidatzeko, irakurri Wikiproiektu:Txantiloien automatizazioa.

Artikuluaren sarrera[aldatu iturburu kodea]

Laburpen egokiarekin hasi[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Laburpenen estiloa»

Irakurleak minutu gutxi batzuk ematen ditu artikuluan. Horregatik garrantzitsua da artikuluaren sarrera era egokian lantzea. Lehen esaldian esandakoaz gain, artikuluaren sarrerak irakurleari artikuluaren oinarrizko informazio eskaini behar dio, labur, eta irakurleari artikulua irakurtzen jarraitzeko arrazoiak eman behar dizkio, bere interesa piztuz. Hau ez dugu egingo kazetaritza lan batekin egongo litzatekeen bezala, gero aurkituko omen duen zerbaiten aipamen lausoa eginez, noski. Sarrera modu zuzen, argi eta neutral batean idatzi behar da.

Sarrerak artikuluaren azalpen zehatza eman behar du, gaia identifikatu, kontestua ezarri, eta zergatik den garrantzitsua adierazi. Ikuspuntu ezberdinak baldin badaude, garrantzitsuenak aipatuko ditu, baita egon daitekeen kontrobertsia garrantzitsua. Ez ditugu eztabaidagai txikiak edo kritikak sarreran jarriko.

Artikuluaren gaiak duen garrantzia ere bertan aipatuko dugu, esaldi gutxi batzurekin. Ez dugu, hala ere, artikuluan bertan lantzen ez den gairik aipatuko sarreran, irakurlearen interesa piztuko duelako inongo garapenik gabe. Era berean, artikuluan bertan ez bada lantzen lotutako gai bat, sarreraren bukaeran aipatu beharko genuke, irakurleak modu laburrean aurki dezan bilatzen duen informazioa bertan dagoen edo ez.

Artikuluaren arabera gauzak alda badaitezke ere, sarrera batek ez du hiru paragrafo baino gehiago izango. Artikulu on batek sarrera eta, edukitzekotan, infotaularekin, irakurleak behar duen informazio minimoa eman beharko luke. Artikuluaren tamainaren arabera, sarreraren tamaina aldatuko da. Artikulu oso luzeek, ideia orokor gisa, sarrera luzeagoa izango dute artiuklu laburragoek baino. Hala ere ideia da sarrerak gaia egoki laburtzea, eta ez hainbeste karaktere kopuru zehatz bat ematea.

Egunkari bateko eta entziklopedia bateko sarreren arteko alderaketa
Egunkari bateko sarrera Entziklopedia bateko sarrera
"Gas toxiko baten isurketak 410 pertsona hil ditu bart Indiako erdialdean, asko lotan zeudela, agintariek gaur esan dutenaren arabera. Gutxienez 12.000 zauritu aipatu dira Bhopal hirian gertatutako ezbehar honetan, horietatik 2.000 ospitalean daudelarik." Bhopaleko istripua 1984ko abenduaren 2tik 3ra Bhopal hirian, Madhya Pradeshen,(Indian) gertatutako hondamendi larria izan zen, non Union Carbide enpresaren planta kimikoak metil isozianatoko nahigabeko isurketa bat egin zuen segurtasun neurri faltagatik batez ere. Bhopalen 1984an bizi ziren 894.539 biztanleetatik 559.835 pertsona zuzenki isurketaren eraginpean zeuden,eta hauetatik 3000-15.000 inguru hil egin ziren istripua gertatu eta aste batzuen buruan, beste 100.000-200.000 pertsonek oraindik kalte larriak jasaten dituzten bitartean. Gaur egun ez dago oraindik argi zeintzuk izan ziren gertakari latz honen eragileak, ezta bere biktimen kopuru zehatza. "Mende batez ikertu beharko da benetan zer gertatu den jakiteko" izan ziren polizi agente baten hitzak. Bitartean, Union Carbide edo ondoren enpresa erosi zuen Dow Chemical Company multinazional erraldoiak ez dute beraien errua onartu eta ezer gutxi egin dute egoera hobetzeagatik.

Lehen esaldia[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Lehen esaldia»

Lehen esaldiak gaia kokatuko du, eta ahalik eta zehatzena izatea garrantzitsua da. Esaldi luzeak eta subordinatuak ekiditen saiatuko gara, eta datuak modu objetibo batean aurkeztuko ditugu. Honako egitura izango du:

  1. Deskriptorea (definizio generikoa) + ezaugarri espezifikoak (detaileak)
  2. Aditza ez da inoiz atzera kargatuko. Adibidez:

Arau hau IVAPen estilo-liburuari lotzen zaio (145. orrialdea).

Artikuluan izenburua agertzen den lehen aldian letra lodiz jarri behar da, ahal izanez gero. Bertan ez ditugu jarriko beste artikuluei loturak:

Atzerriko termino baten itzulpena baldin bada edo transliterazio bat egin bada, hizkuntza horretan ere jarriko dugu izenaren ondoren:

  • Green tickOndoAbu Ali al-Hasan Ibn al-Haitham (arabieraz: أبو علي الحسن بن الهيثم‎)

Hau egiteko lang txantiloiak erabiliko ditugu. Eskuragarri daudenak ikusteko, ikus eu:Kategoria:Hizkuntza anizdun artikuluen txantiloiak.

Pertsona bat baldin bada, jaioterria eta jaioteguna, eta heriotza lekua eta heriotza eguna jarriko ditugu ondoren. Euskarazko Wikipedian hauek guztiak barne loturen bidez adierazten ditugu. Beste hizkuntza baten txantiloia erabili badugu, guztia parentesi berdinaren baitan jarriko dugu:

Izenburuan ere, letra etzanen arauak bete behar dira. Arau horiek izenburuari letrakera etzana eskatzen badiote, artikuluaren hasieran {{izenburu etzana}} kodea idazteaz gainera, letrakera etzanez idatziko dugu izenburua:

Edukien taula[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Edukien taula»

Edukien taula automatikoki agertuko da artikuluetan lau izenburu baino gehiago baldin baditu. Ez dugu eskuz eginiko edukien-taularik sartuko eta berez duen estiloa mantenduko dugu, ez badago hori hautsi edo aldatzeko arrazoi sendorik, beti ere. Lau izenburu baino gutxiagorekin edukien taula erakutsi nahi badugu, __FORCETOC__ edo __TOC__ erabiliko ditugu. Lehenengoak bere lekuan jarriko du edukien-taula; bigarrenak, ordea, kodea txertatzen dugun lekuan jarriko du.

Atalak[aldatu iturburu kodea]

Atal kopurua ez dago zehaztuta eta artikuluaren araberakoa izango da. Komeni da, hala ere, artikuluaren atalen arteko oreka egotea, edukiak gehitu ahala ordena eta argitasuna mantentzea. Artikuluaren gai garrantzitsuenak hasieran kokatuko ditugu, eta bestelako atalak bukaeran egongo dira.

Izendapena[aldatu iturburu kodea]

  • Lehen letra besterik ez da joango letra larriz (edo baita behar denean ere; izen propioak...) eta gainerakoak xehez. Green tickOndo Bizitza eta lanak da egokia, ez Red XGaizki Bizitza eta Lanak.
  • Ahalegindu karaktere bereziak ez erabiltzen: &, +, {}, []...
  • Ez ditugu jarriko loturak izenburuetan. Izenburuan dagoen gaiak lotura bat behar badu, testuan bertan garatuko dugu.
  • Izen laburrak eta zehatzak aukeratu, artikuluen izenburuetan egiten den bezala. Esan daiteke, gutxi gorabehera, 6 hitz baino gehiago dituena luzeegia dela.
  • Ez jarri goiburu ezberdinei izenburu berdina. Honek, logikoa ez izateaz gain, arazoak sortzen ditu orrialde barruko loturak egitean.

Atalak kudeatzen[aldatu iturburu kodea]

  • Atal baten barruan azpiatalak sortzea oso garrantzitsua da. Irakurleari mesede handia egiten dio irakurtzerakoan, bilatzerakoan edo ulertzerakoan errazago egingo baitzaio.
  • Atalaren edukia asko bada, banatu azpiatal ezberdinetan.
  • Ez egin atal luzeegiak, neurri gisa. Saiatu edukia laburbiltzen eta, behar izanez gero, beste artikulu bat sortzen atal horretan garatzen ari den materialarekin. Ikus Wikipedia:Laburpenen estiloa informazio gehiagorako.
  • Ahalegindu atalen izenak ez aldatzen: baliteke hori egitean atal horretarako loturak "apurtzea".

Atal bereziak[aldatu iturburu kodea]

Iturriak eta informazio osagarria[aldatu iturburu kodea]

Artikuluaren amaierako atalak
  • Erreferentziak
  • Bibliografia
  • Bibliografia osagarria
  • Ikus, gainera
  • Kanpo loturak

Badira artikulu askotan ageri diren lau atal berezi: «Erreferentziak», «Ikus, gainera», «Kanpo loturak» eta «Bibliografia». Lau atal horien izenak horiek izan behar dute zehazki, hala erabaki zelako, eta nolabaiteko batasuna lortzearren euskarazko Wikipediako artikuluetan.

Artikuluaren edukia osatzeko aipatu nahi diren edukien artean, lehendabizi, artikuluaren zuzeneko iturriak aipatzen dira («Erreferentziak»); ondoren, artikulurako iturri izan ez diren, Interneten eskuragarri ez dauden baina artikulurako informazio osagarri garrantzitsua duten iturriak («Bibliografia» zein «Bibliografia osagarria») ; ondoren, euskal wikipediaren barruan informazio osagarria dakarten artikuluak («Ikus, gainera»);. azkenik, Wikipediatik kanpo baina Internet bidez eskuragarri dauden informazio iturri osagarriak («Kanpo loturak»)

Lau atal horiek ez dira artikulu guztietan azalduko: batzuetan horietako bat, beste batzuetan bi, beste batzuetan hiru... azalduko dira, baina, betiere, ordena honetan: «Erreferentziak», «Bibliografia», «Ikus, gainera» eta «Kanpo loturak».

Erreferentziak eta oharrak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Laguntza:Erreferentziak»

Artikuluko esaldi baten, esaldi zati baten edo paragrafo baten iturria aipatzeko, esaldi, esaldi zati edo paragrafo horren eskuinean <ref> eta </ref> kodeak jarri behar dira, eta bi kode horien artean jarri behar da iturria. Erreferentziak egiteko {{erreferentzia}} erabili ohi dugu, eta VisualEditor edo Wikitestu modu berria erabiltzen baduzu automatikoki agertuko zaizkizu erreferentziak Citoid erabilita.

Erreferentziak errepikatzen badira, ez ditugu behin eta berriz sartuko, berrerabilpena erabiliko dugu. Honen inguruan gehiago jakiteko, ikusi Laguntza:Erreferentziak § Anizkoitzak.

Artikulu batzuetan erreferentziak eta oharrak bereiztu nahi ditugu, informazio ezberdina ematen delako batean zein bestean. Oharren atala beti joango da erreferentzien atalaren aurretik. Gehiago jakiteko, ikus Laguntza:Erreferentziak § Oharrak eta erreferentziak banatu.

Testuan sartu ditugun erreferentziak zein oharrak artikuluan txertatzeko {{erreferentzia zerrenda}} erabiliko dugu. Komenigarria da erreferentzia kopurua handitu ahala zutabe gehiago jartzea erreferentzia horiei.

Ikus, gainera[aldatu iturburu kodea]

Uste baduzu artikulu irakurleak artikulu horrez gain beste bat edo batzuk ere begiratu beharko lituzkeela, izen hau edukiko lukeen atal bat sortu eta zerrendatu beste artikulu interesgarri horiek zerrenda baten bidez. Adibidez, Euskaltzaindia artikuluan honakoak zerrenda daitezke:

Kanpo loturak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Loturak#Kanpo loturak»

Goiburu honen izenak argi adierazten duen bezala, kanpo loturak jartzeko atalik egokiena da. Hor zerrenda batean jarri behar dira, Ikus, gainera atalean bezala. Adibidez:

* {{en}} [http://wikimediafoundation.org/wiki/Home Wikimedia Fundazioa]

Emaitza:

Webgunearen hizkuntza adierazteko {{hizkuntzaren kodea}} txantiloia erabiltzen da. Kanpo loturako edukia euskaraz baldin bada, oro har ez da hizkuntza markarik jarri behar: hau euskal Wikipedia denez, kanpo loturako edukia ere euskaraz dagoela ulertu behar da, hizkuntza markarik ez badu. Hala ere, kanpo loturako edukia euskaraz egonagatik, erdarazko izenburua baldin badu (adibidez: Linguae vasconum primitiae), {{eu}} kodea idatziko dugu. Bestelako hizkuntza batean baldin badago, dagokion kodea jarriko dugu, adibidez {{en}} jarrita (Ingelesez) emaitza ikusiko dugu.

Erreferentzia bat sartzeko modu egokia ez bada ere, artikuluko gorputzean sartu daitezke kanpo loturak, erreferentziak ezagutarazteko eta abar. Horrela egin nahi bada, hau da idatzi beharrekoa:

Testua, testua, testua.[http://www.adibidea.com]
  • Emaitza:
Testua, testua, testua. [1]

Euskararen erabilera[aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian Euskaltzaindiaren arauak jarraitzen ditugu. Ez gara Euskal Herriko entziklopedia, baizik eta euskarazkoa. Horregatik euskararen gaineko erabaki nagusiak hartzen dituen instituzioari zor gatzaizkio.

Euskara maila[aldatu iturburu kodea]

Entziklopedia bat idazten ari gara eta, horregatik, hizkuntza maila egokia izango dugu. Egokiak ez du esan nahi "jasoa", baizik eta deskribatzen ari garen artikulurako beharrezkoa den maila. Ekidingo ditugu hitz arraroak eta ilunak, ez badugu azalpenik ematen edo testuinguruaren arabera ulertzen. Irakurlearengan pentsatu behar dugu idazten dugunean: nork jasoko duen testua, zein izango den bere ulermen maila...

Esaldi laburragoek hobeto funtzionatzen dute esaldi luze eta korapilotsuek baino. Saiatu esaldi subordinatu luzeak ez egiten. Aditza, ahal izanez gero, aurrean kargatuko dugu, lehen adierazi dugun bezala.

Euskalkien erabilera[aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian euskara batuan idazten da. Euskalkien erabilera honako kasuetan egongo da justifikatua:

  • Hitz baten aldaerak eman nahi direnean:
« Tximeleta, mitxeleta, mitxoleta, pinpilinpauxa, pinpirin, inguma, kalaputxia, txiribiri, tximirrika, jainkoilo, txoleta, sorgin-oilo edo mitxirrika intsektu hegalari mota bat da, Lepidoptera ordenakoa.  »
  • Jatorrizko testu bat aipatzen ari garenean:
« Morgak herri-baso gitxi deko. Dekoz San Juanen deko, baia zemat? Zemat, ze arlo da, ba? San Juanek deko bat ta beste bat deko Arretxilluko zerien, beste baso bat. Ostantzien Morgak hemen herrixetan gitxien euko deu herri--basoak. Ez, ez, ez, txikerra ezta, ezpabeze, euki ez herri basoak. Osake, beste herri batzuk, esate baterako Errigoittik-ta ba hori, Otxolarreko, atzeko espalda guztixe ta han goixen ta dana euki dekiez, herri-basoak lehenau. Zoaz, horra Nabarra aldera ta ba, horko herrixek dekotsuez ba mendi osoak, herri- basoak. Ta hagaittik gero ganaduek eta han, han zerak, botaten dittuez ta han sostenitten dittuez ude guztixen. Ostien Morgak ez deko herri-baso, gitxi, gitxi deko, herriko terreno gitxi.  »

Ahotsak.eus

  • Zehazki euskalkiari buruz idazten ari garenean:
« nehor 'inor' egiturako izenordainak erabiltzen dira: nehork 'inork', nehori 'inori', nehun 'inon', nehundik 'inondik', nehorat 'inora'... Antzina Nafarroako alderdi batzuetan ere baziren horrelakoak, baina jatorriz Ipar Euskal Herrikoak direla ematen du; ziurrenera Lapurdin sortuak.  »

Atzerriko izenen itzulpena[aldatu iturburu kodea]

Atzerriko izenak itzuliko ditugu beharrezkoa bada. Adibidez Union Mondiale de Billard terminoa agertzen bada, Munduko Billar Elkartea gisa eman dezakegu itzulpena. Baina ez dugu itzuliko akronimoa euskaraz ez bada inoiz eman. Hau da, Green tickOndo UMB gisa laburbilduko dugu, eta ez Red XGaizki MBE gisa.

Erosotasunez gaztelania, ingelesa edo frantsesezko izenak ez itzultzea ez da politika formala. Itzulpenak emango ditugu, eta jatorrizko izena jarriko dugu ondoan. Adibidez:

Pertsona izenak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Antroponimia»

Politika hau aplikatzean, kontuan hartzekoa da EIMAk betiere zorrotz betetzen dituela euskararen araugintzako erakunde gorenaren arau eta gomendioak, hots, Euskaltzaindiarenak. Beraz, Euskaltzaindiak emandako arau edo gomendioren bat EIMAren zerrendetako formekin bat ez badator, Euskaltzaindiarenari emango genioke lehentasuna, Euskal Wikipediako politiketatik lehenak ere hala agintzen baitu.

Jatorrizko testuen euskaratzea[aldatu iturburu kodea]

Batzuetan jatorrizko testuak ditugu artikuluak osatzeko. Artikuluaren barruan sartzeko itzulpenak emango ditugu, ezin baitugu pentsatu irakurleak testuaren beste hizkuntza hori ulertuko duenik. Itzulpena euskara modernoan joango da, ez badago bestelako erabaki bat hartzeko justifikaziorik. Ondoren, testuaren jatorria emango da erreferentzia gisa eta jatorrizko testua ohar gisa. {{esaera2}} txantiloia erabiltzea gomendatzen da testu luzeetarako. Adibidez:

« Orain hamar urte Hegoaldeko itsaso erraldoian gerrak bisitatu zituen uharteetako baso eta hondartzetan ahotsen oihartzunak errari geratuko balira, euskal hizkuntzan emandako agindu hauek, hizkuntza berdinean askoz lehenago, han, esandako beste esaldi batzuekin nahastuko lirateke berriki. Askoz lehenago hau Espainiako Erregeeen naoen gainean eman zen, bere flotatan, Ozeano Baretik nabigatu zuten lehen alditik, euskal marinelak asko baitziern [ ... ] Antzinatik mantendu den hizkuntza horrek bide luzeak egin zituen Espainiako bandera inperialen itzalpean. Ez zen berrikuntza Ozeano Barearentzat hizkuntza berriro ere entzun izana Guadalcanaleko operazioetan.  »

[1][oh 1]

Oharrak

  1. Si en los bosques y en las playas de las islas visitadas hace diez años por la guerra en la inmensa mar del Sur quedasen vagando los ecos de las voces, éstas órdenes dadas en lengua vasca, recientemente habrían mezclado sus resonancias con las de otras frases pronunciadas mucho antes por allí en el mismo idioma. Ese mucho antes se dio a bordo de las naos de los Reyes de España, en cuyas flotas, desde la primera vez que éstas navegaron por el Pacífico, eran abundantes los marineros vascos [ … ] Ese idioma de secular permanencia anduvo muy largos caminos a la sombra de las banderas imperiales de España. No constituyó novedad para el Pacífico que sonara en las operaciones de Guadalcanal.
Erreferentziak

  1. (Ingelesez)  Oiarzabal, Pedro J, «El enigma del mito y la historia: ‘Basque code talkers’ en la Segunda Guerra Mundial. La OSS y el Servicio Vasco de Información—la Organización Airedale», Saibigain, https://www.academia.edu/33477933/El_enigma_del_mito_y_la_historia_Basque_code_talkers_en_la_Segunda_Guerra_Mundial._La_OSS_y_el_Servicio_Vasco_de_Informaci%C3%B3n_la_Organizaci%C3%B3n_Airedale. Noiz kontsultatua: 2017-08-01 .

Loturak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Estilo gida/loturak»

Wikipedia entziklopedia hipertestual bat da. Aurreko esaldian ikusi duzun bezala loturak sartzea posible da, eta kontzeptu bat azaltzeko aukera ematen digute. Lotura horiekin Wikipedian dauden beste artikuluak ikusteko aukera dugu. Lotura bat txertatzeko nahikoa da [[nahi dugun hitza]] kortxeteak erabiltzea edo lotura sinboloa erabiltzea edizio bisuala erabiltzen badugu. Loturen inguruko laguntza eskuratzeko, ikus Laguntza:Loturak.

Lotzen dugun elementua ez bada existitzen lotura gorria agertuko zaigu. Elementua existitzen bada baina lotura gorria agertzen bada, izan daiteke guk beste izen bat erabili dugulako. Kasu horretan komeni da Wikipedia:Birzuzenketa bat txertatzea.

Loturak elementu bat agertzen den lehen aldian baino ez ditugu erabiliko, eta artikuluan zehar berriro ere garrantzitsua denean. Hau da, sarreran aipatu dugun lotura bat berriro ere ager daiteke artikuluan zehar, irakurleari lotura errazteko. Ez dugu, ondoren, agertzen den bakoitzean lotuko.

Neurri orokor gisa, ez ditugu loturak kanpo loturengatik edo beste Wikipedietarako loturengatik ordezkatuko. Wikimediako beste proiektu batzuetara (Wikhiztegia, Wikisource...) loturak txerta ditzakegu testuan bertan, hala ere.

Datak[aldatu iturburu kodea]

Aurkakoa dioen ezer ez bada idazten, euskaltzaindiaren arauak jarraitu behar dira, baita datekin ere. Datak jartzerakoan euskarazko ordena (urtea, hila, eguna) jarraituko da. Adibidez: 1945eko abenduaren 6a. Kristo aurreko datak jartzeko K. a. laburdura jarri behar da urtearen aurrean (K. a. 380). Mendeak, beti bezala, zenbaki erromatarrekin adierazten dira (XVIII. mendea).

Gogoratu hilen izenak letra xehez idazten direla: urtarrila, otsailaren 28a, 2006ko azaroaren 4a...

Ahalegindu azken aldian, momentu honetan, iaz, laster eta abar bezalako ez erabiltzen. Aditzaren denborak ere garrantzia du, pertsona hilda dagoen edo ez argitzeko...

Jaiotza eta heriotzetan[aldatu iturburu kodea]

Jaiotza eta heriotza datak artikulu batean letra lodiz dagoen izenburuaren eskuinean jarri behar dira. Eta tokiak ezagutzen badira, dataren aurretik, komarekin banatuta:

Bizirik badago, beheko hau izango da formatua:

Zenbakiak[aldatu iturburu kodea]

  • Koma erabiliko da hamartarrak adierazteko eta puntua, ordea, zenbaki osoak hirunaka banatzeko. Kontuan izan behar da lurralde batzuetan (anglosaxoniak) alderantziz erabiltzen dituztela.
  • Anglosaxoi herriekiko beste desberdintasun bat bilioi (ingelesez: billion) hitzarena da. Kopurua ezberdina da:
    • Euskaraz: 1.000.000.000.000 (edo 1012)
    • Ingelesez: 1.000.000.000 (edo 109)

Unitateak[aldatu iturburu kodea]

Sistema metrikoa erabiliko dugu artikuluetan, ez bada zehazki beste neurri batean eman nahi den aipamen bat egiteko (adibidez, 7 legoa, 1.000 milia...).

Tenperaturak Celsius gradutan (°C) adieraziko dira; adibidez: 21,5 °C. Zientziarekin lotutako artikuluetan Kelvinetan (K) ere adierazi daitezke baina gomendatzen da tenperatura Celsius gradutan ere idaztea.

Koloreak[aldatu iturburu kodea]

Koloreen erabilera mugatua eta neurrizkoa izan behar da. Pertsona guztiak ez dira koloreak ikusteko gai (daltonikoak, itsuak...). Gainera, zuri-beltzean inprimatzean ez da nabarituko, kolore gutxiko pantailetan ez dira bereiziko, eta abar.

Tentagarria da koloreak erabiltzea, ikus ditzaketenentzat lagungarri izan dadin, baina kolorerik erabili gabe ere informazio berdina eman ahal baldin bada, ez erabili.

Txantiloien erabilera[aldatu iturburu kodea]

Txantiloien inguruko laguntza eskuratzeko, irakurri Laguntza:Txantiloiak

Txantiloiak lana erraztu eta formatoak egokitzeko erabiltzen diren tresnak dira. Editore bisuala erabiltzen baduzu txantiloia txertatuz edo Wikikodea erabiltzen baduzu {{giltza artean}} idazten dira, eta erabilera anitzak dituzte. Gida honetatik kanpo dago dauden txantiloi guztien inguruko xehetasunak ematea, noski. Dagokion txantiloia txertatzeko, antzeko artikuluak bisitatzea gomendatzen da, esperientzia gehiago duten editoreek egin dutena ikusteko.

Wikidataren sorreratik aurrera hainbat txantiloi automatizatu ditugu. Txantiloi automatiko hauek informazioa zuzenean txertatzen dute, erabiltzailearentzat zailtasun bat kenduz. Txantiloi automatiko hauen inguruko informazioa Wikiproiektu:Txantiloien automatizazioa orrialdean irakur dezakezu.

Ahal den heinean, artikuluaren hasieran infotaula txantiloi bat sartzea gomendatzen da, modu azkar batean artikuluaren gaia identifikatzen laguntzen baitu. Txantiloi hau testuaren aurretik sartu beharko da beti, nabigatzaileek modu zehatzean uler dezaten bertako edukia testuaren aurretik interpretatu behar dela.

Artikuluak kategorizatzea[aldatu iturburu kodea]

Kategorien inguruko laguntza eskuratzeko, ikus Laguntza:Kategoria

Wikipedian artikuluak kategorizatzen ditugu, ahalik eta kategoria zehatzenetan, baina zehaztasun horrek kategoria izaera ukatu gabe. Demagun Pernando Amezketarra artikulua kategorizatu nahi dugula. Aukera bat izango litzateke Euskal herritarrak kategorian (Kategoria:Euskal herritarrak) sailkatzea, baina bertan milaka artikulu izango ditugunez, ez da oso erabilgarria. Beste aukera bat litzateke 1764an jaiotzako amezketarrak izatea kategoria. Baina orduan bera bakarrik izango genuke, eta ez da oso kategoria erabilgarria izango. Aukerarik onena litzateke: Amezketarrak (Kategoria:Amezketarrak) eta 1764ko jaiotzak (Kategoria:1764ko jaiotzak) kategoriatan sailkatzea.

Nahi haina kategoria jar daitezke artikulu batean, batak ez du bestea kentzen. Ekidingo dugu, hala ere honakoa:

  • Red XGaizki Artikulu hori bakarrik egongo den kategoriak sortzea.
  • Red XGaizki Artikulua kategoria batean eta bere gaineko kategorian sailkatzea (Amezketarrak eta Gipuzkoarrak).

Kategoria berriak sortzea[aldatu iturburu kodea]

Kategoriak sor daitezke, arazorik gabe. Kategoria horiek sortzeko goian aipatutako irizpide berberak erabiliko ditugu: espezifikotasun hori gehiegizkoa ez izatea, alde batetik, eta kategoriak beraiek ondo kategorizatzea, bestetik. Kategoriak ere beste hizkuntzetako kategoriekin lotu daitezke, interwiki bidez.

Pertsonak[aldatu iturburu kodea]

Pertsonak kategorizatzeko garaian {{bizialdia}} txantiloia erabiliko dugu. Honek jaiotza eta heriotza dataren araberako sailkapena ematen du, beste hainbat loturekin batera. Gainera saiatuko gara lanbidez eta jaioterriz sailkatzen. Zehaztasunaren araua dela eta, lanbide eta jaioterri horiek oso espezifikoak direnean, gaineko kategoriaren bat erabiliko dugu. Adibidez, Kategoria:Kantabriarrak erabiliko dugu ez badago bakoitzaren jaioterriko kategoriarik.

Izaki bizidunak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikiproiektu:Bizitzaren Zuhaitza»

Izaki bizidunak sailkatzeko aurretik erabilitako irizpide bera izango dugu: kategoria batean elementu nahiko izanez gero kategoria zehatzak sortuko ditugu (espezie edo genero batekoak, adibidez). Hala ere, izaki gehienak familiatan sailkatuko ditugu eta, gutxi baditugu, ordenatan.

Terminologia[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Terminologia»

Wikipedian terminologiari buruz dugun arau bakarra Euskaltzaindiaren arauak jarraitzea da. Hala ere, badira beste erakunde eta eragile batzuk euskararen erabileraren inguruko gomendioak ematen dituztenak. Euskaltzaindiak terminologia zehatza eman ez duen kasuetan, hauen gomendioak jarraitzea gomendatzen da, nahitaezkoa ez den arren. Wikipedia:Terminologia orrialdean hainbat bilatzaile eta baliabide dituzu terminologia honen inguruan.

Ez asmatu neologismorik[aldatu iturburu kodea]

Wikipedia ez da iturri primarioa. Red XGaizki Ez asmatu neologismorik. Neologismo bat behar izanez gero, aurretik zer erabili den begiratu eta, euskarazko hitzik ez badago, erabili jatorrizko hizkuntzako terminoa, kurtsibaz.

Atzerriko toponimoak itzultzea[aldatu iturburu kodea]

Atzerriko toponimiak ez ditugu itzuliko ez badago arrazoi logikorik hori egiteko. Adibidez, izenak demarkazio bat egiten duenean, beste hizkuntzatan ere itzultzen dena: Ekialdeko probintzia, Hegoaldeko eskualdea edo Beherea eta Garaia terminoak (ingelesez Upper eta Lower, gaztelaniaz Alto eta Bajo...) itzultzeko ohitura dugu. Beste batzuen esanahia ezagutzen badugu ere (High Valley, Monte Perdido edo Île-de-France) ez ditugu itzuliko, toponimo horiek itzultzeko gomendiorik ez badu Euskaltziandiak eman.

Hitz teknikoak[aldatu iturburu kodea]

Gai batzuek berez behar dute garapen tekniko bat izatea, baina editoreen lana izango da ahalik eta irakurle gehienen esku jakintza hori uztea. Jargoia ekidin, eta erabili behar bada, eman azalpen bat hitz teknikoari erabiltzen den lehen aldian. Artikulu batek, nahitaez, hizkera oso teknikoa erabiliko badu, komenigarria litzateke beste artikulu bat sortzea bertan azaltzen diren terminoen sarrera sinple gisa.

Tentazioa izan dezakegu hitz edo kontzeptu bat azaldu beharrean wikilotura bat txertatzeko beste artikulu batera. Hau ez da komenigarria artikuluan lotura gehiegi egongo badira. Artikuluan bertan azaldu beharko genuke jakin beharrekoa, lotura guztiak irakurtzeko beharrik gabe.

Paragrafo edo atal batean azalduko dena tenikoegia denean, aukera ona izan daiteke {{sakontzeko}} txantiloia erabiltzea. Honela artikulu berria sor dezakegu paragrafo horretan azaltzen dena modu sinpleago eta, aldi berean, sakonago batean azaltzeko.

Didaktikoa izan[aldatu iturburu kodea]

Artikuluak idazterako garaian didaktikoak izatea garrantzitsua da. Irakurlearengan pentsatu behar da, gaiaren inguruan ezer gutxi dakien horrengan, eta ez jada artikuluaren gaia menperatzen duenarengan. Artikuluaren irakurle asko ikasleak izan daitezke, gauzak azaldu behar den moduan, gaia korapilatu gabe eta, behar denean, azalpen gehigarriak emanez.

Artikuluak ilustratu[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Estilo gida/irudiak»

Artikuluak ilustratzea praktika ona da. Testuaz gain, bertan azaltzen dena laguntzen duten irudiak jartzea gomendagarria da. Galeriak eraiki artikuluak baimentzen duenean, edo pertsona asko zitatzen diren artikulu historikoetan pertsona horiek erraz identifikatzen lagunduko diguten sekzioak eraiki. Adibidez bat ikusteko, Otsaileko_Iraultza#Martxoaren_15a:_abdikazioa sekzioa ikusi. Bertan testuak dioena ilustratzeko irudi historiko batez gain, esaten denan parte hartu zuten pertsonen koadro bat eskaintzen zaigu.

Koadro gehigarriak erabili[aldatu iturburu kodea]

{{esan-kaxa}} erabili dezakezu artikuluetan albo-oharrak jartzeko. Koadro batean artikuluan bertan sartzen ez den elementu bat jar dezakezu, baina artikulua bera aberasten duena. Izan daiteke laburpen bat, aipu historiko bat, bitxikeria bat... koadro horietan dagoen informazioak artikulu nagusian dagoena hedatzen du eta artikulua interesgarriago egiten du.

Loturak eskaini[aldatu iturburu kodea]

Sekzio bakoitzean irakurlearentzat interesgarriak izan daitezkeen loturak eskaini behar dira. Horrek ez du esan nahi guztia loturaz bete behar dugunik, noski. Lotura horiek sakontzeko aukera eskaini behar digute, nabigatzeko eta gaiari buruz gauza gehiago jakiteko.