Estilo gida

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Wikipediaren Estilo Gida Wikipediako artikulu guztietarako erabiltzen dugu estilo liburua da. Orrialde honen helburua hainbat gairen inguruko argibideak ematea da, eta beste hainbat puntutan sakontzeko sarrera eskaintzea. Xehetasun gehiago dituzten orrialde horiek gai zehatzei buruzko argibideak ematen dituzte. Kontraesanen bat aurkituz gero, orrialde hau da eredu gisa erabili beharrekoa. Hala ere, Estilo Gida ez da ezin aldatuzko arauen bilduma bat, baizik eta edukiari itxura koherentea emanda erabiltzaileari informazioa errazago eta txukunago emateko tresna bat. Ahal den neurrian, hobetzen joango gara, eta hobetzeko moduko zer edo zer ikusten baduzu hori aldatzea proposa dezakezu.

Estilo gidaren helburua Wikipedia errazagoa, intuitiboagoa eta koherenteagoa egitea da, lankidei formato, egitura eta hizkuntza irizipideei emanez. Euskara maila egokia mantentzea garrantzitsua da, baina ulermena lausotuko duten hitz eta esamolde konplexuak ekiditea ere beharrezkoa da.

Hemen jasotzen den edukia eztabaidatzeko, erabili Estilo gidaren eztabaida orrialdea.

Artikuluen izenburuak, sarrera eta sekzioak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Artikuluen formatua»

Wikipediako artikulu orok, ahal den neurrian, artikuluen formatu orokor hau izan beharko luke. Artikulu txarra edo zirriborroa baino ez den batek ere, gutxieneko batzuk izan behar ditu. Gutxieneko horiek ez jartzearen ondorioetako bat, artikulua ezabatzea izan daiteke.

  • Artikulua kategoria baten barruan (gutxienez) sartu behar da.
  • Erdal wikipedietan gai berari buruzko artikulurik baldin badago, artikulu horrekiko lotura egin behar da, Wikidata proiektuaren baliabideak erabiliz. Hau egiten ikasteko laguntza orrialde berezia kontsulta dezakezu: Wikidata § Artikulu bat Wikidatarekin nola lotu

Behin gutxieneko horiek beteta, artikulu txukun bat sortzeko, ondorengo alderdi hauek ere izan beharko ditugu aintzat.

Artikuluen izenburua[aldatu iturburu kodea]

Artikuluen izenburua aukeratzeko garaian izen edo deskribapen naturala erabiliko dugu, zehaztasun nahikoarekin, eta harremandutako artikuluekin bat datorrena. Irizpide hauen artean talka sortzen bada, egokiena aukeratzea erabiltzailearen esku egongo da. Honako irizpideak ere kontuan hartu beharrekoak dira:

Amaierako a[aldatu iturburu kodea]

Artikuluen izenburuak ez du beharko amaierako a jartzea gai generikoen inguruan ari bagara:

Beharrezkoa izango da, ordea, elementu zehatz bati buruz ari bagara:

Artikuluen izenburuaren zehaztazuna[aldatu iturburu kodea]

Artikuluen izenburuaren zehaztasunak aurkituko dugunaren berri ematen digu, eta bilaketak errazten ditu. Argitalpen zientifikoen estiloko izenburu luzeak ekidingo ditugu, eta beharrezkoa den informazioa artikuluen ataletan emango dugu. Adibidez:

Artikuluaren izenburuak bertan jasotzen denaren isla izan behar du:

  • Dorre Bikiak artikuluak eraikinaren berri emango digu, arkitektura, historia, kokapena...
  • 2001eko irailaren 11ko atentatuak artikuluak Dorre horietan 2001eko irailaren 11n gertatutakoaren berri emango digu.
  • Iñigo Cabacas artikuluaren beharrik ez dugu, izan ere Iñigo Cabacas auzia da artikuluak jasoko duena.
  • Artikulu batean sekzio batek pisu handia hartzen badu, laburtu eta artikulu berri bat egitea pentsa dezakegu. Adibidez, Errusiako Iraultzaren barruan eman zen Otsaileko Iraultza, jatorrizko artikulua baino luzeagoa dena.

Berezko izenak[aldatu iturburu kodea]

  • Izen-abizenetako lehen karakterea letra larriz idazten da:
  • Izenetan preposizioak daudenean, letra xehez idatziko dira:
    • Red XGaizki Vincent Van Gogh, Charles De Gaulle, Pablo González De Langarika...
    • Green tickOndo Vincent van Gogh, Charles de Gaulle, Pablo González de Langarika...
    • Konturatu artikuluaren izenburuari buruz ari garela kasu honetan. Artikuluan bertan abizena baino ez bada aipatu behar, letra larriz joango da: Van Gogh, De Gaulle...
  • Italiar izenetan aurreko araua ez da aplikatzen:
  • Ez erabili letra larriak izenburuetako hitz guztietan, beharrezkoa ez bada

Izaki bizidunak[aldatu iturburu kodea]

  • Espezie eta generoen izenak beti letra etzanez idatziko dira. Generoaren lehen letra larria izango da, espeziearena letra xehez. Adibidez:
  • Izaki bizidunenekin izen zientifikoa erabiliko dugu ez badago euskarazko berezko izen ezagun eta hedaturik. Ingelesez erabiltzen duten izen arruntak itzultzea ez da praktika ona:
  • Izaki bizidunak izen arruntik baldin badu euskaraz, izen zientifikotik birzuzenketa eratuko dugu. Argibide gehiagorako, ikus Estilo gida § Birzuzenketak.
  • Izenburua letra etzanekin idazteko {{izenburu etzana}} txantiloia sartuko dugu artikuluan. Hainbat txantiloik ({{taxotaula automatikoa}}, {{liburu infotaula}}...) automatikoki egiten dute lan hau, hala ere.

Leku izenak[aldatu iturburu kodea]

Leku izenak letra larriz joango dira konbentzioen arabera:

Letra xeheak erabiliko dira honako kasuetan:

Artelanak, literatura, filmak...[aldatu iturburu kodea]

Jatorrizko izena emango da ez badago euskarazko itzulpen ezagunik:

Euskarazkoa itzulpena emango dugu noizbait itzulpenik egin bada. Ez dugu gure kabuz itzulpenik emango:

Letra etzanak erabiliko dira liburu, argitalpen, artelan eta antzekoen izenak emateko:

Ez dira letra etzanak erabiliko honako kasuetan: erlijioen testu santuak eta kodizeak, hiztegiak eta liburukiz osaturiko entziklopediak.

Argipen orrialdeak[aldatu iturburu kodea]

Termino batek erabilpen bat baino gehiago izanez gero, argipen orrialdeak sortuko ditugu. Bertan jarriko ditugu termino horrek izan ditzakeen adiera ezberdinak, eta {{argipen}} txantiloia gehituko diogu bukaeran. Adibidez, Getaria.

Artikuluaren hasiera[aldatu iturburu kodea]

Sarreraren gaineko elementuak[aldatu iturburu kodea]

Erabiltzaileak ahalik eta denbora tarterik laburrenean ulertu behar du ikusten ari den artikulua berak bilatzen duena ote den. Horregatik artikuluaren edukia hasi aurretik kokatu beharko dira argipen mezuak edo termino horren beste erabilpenak: {{argitzeko}}, {{beste erabilpenak}}, {{ezberdindu}}, {{beste erabilpen batzuk}}... txantiloiak erabiliko dira horretarako.

Ondoren oharrak jarriko ditugu, adibidez, artikuluaren kalitatea edo formatoa egokia ez direla adierazten duten {{wikitu}}, {{zuzendu}}, {{lanean}}, {{laburregia}}, {{eguneratu}}...

Lehen irudia ere testuaren aurretik sartuko dugu, baina ohar guztien ondoren. Honela irudia lehenago irakurriko da testua baino lehen pantaila arrunta erabiltzen ez duten sistematan: mugikorrak, testu deskribapenak... irudia esanguratsua izango da, ahalik eta kalitate handienarekin eta artikulua identifikatzen laguntzen duena. Irudia duen txantiloi bat erabiliko badugu, ez da beharrezkoa irudirik sartzea artikuluaren sarreran bertan. Irudien inguruko laguntza jasotzeko, Laguntza:Irudiak irakurri. Artikuluak hobeto ilustratzen ikasteko, irakurri Wikipedia:Estilo gida/Irudiak. Zure irudiak igotzeko laguntza behar baduzu, ikusi Laguntza:Irudiak nola igo.

Infotaula txantiloia ere artikuluaren testuaren aurretik joango da. Honela testua baino lehenago kargatuko da. Txantiloien inguruko laguntza jasotzeko, irakurri Laguntza:Txantiloiak. Wikidatatik automatikoki datuak kargatzen dituzten txantiloiak ikusteko eta eztabaidatzeko, irakurri Wikiproiektu:Txantiloien automatizazioa.

Artikuluaren sarrera[aldatu iturburu kodea]

Lehen esaldia[aldatu iturburu kodea]

Lehen esaldiak gaia kokatuko du, eta ahalik eta zehatzena izatea garrantzitsua da. Esaldi luzeak eta subordinatuak ekiditen saiatuko gara, eta datuak modu objetibo batean aurkeztuko ditugu.

Artikuluan izenburua agertzen den lehen aldian letra lodiz jarri behar da, ahal izanez gero. Bertan ez ditugu jarriko beste artikuluei loturak:

Atzerriko termino baten itzulpena baldin bada edo transliterazio bat egin bada, hizkuntza horretan ere jarriko dugu izenaren ondoren:

  • Abu Ali al-Hasan Ibn al-Haitham (arabieraz: أبو علي الحسن بن الهيثم‎)

Hau egiteko lang txantiloiak erabiliko ditugu. Eskuragarri daudenak ikusteko, ikus eu:Kategoria:Hizkuntza anizdun artikuluen txantiloiak.

Pertsona bat baldin bada, jaioterria eta jaioteguna, eta heriotza lekua eta heriotza eguna jarriko ditugu ondoren. Beste hizkuntza baten txantiloia erabili badugu, guztia parentesi berdinaren baitan jarriko dugu:

Izenburuan ere, letra etzanen arauak bete behar dira. Arau horiek izenburuari letrakera etzana eskatzen badiote, artikuluaren hasieran {{letra etzanetako izenburua}} kodea idazteaz gainera, letrakera etzanez idatziko dugu izenburua:

Ikasten Nafarroa Garaiko Berri Txarrak rock musika taldearen 2. diskoa da, 1999an argitaratua.

Sarrera egokiak idatzi[aldatu iturburu kodea]

Atalak[aldatu iturburu kodea]

Atal kopurua ez dago zehaztuta; artikuluaren araberakoa izango da.

Izendatzerakoan[aldatu iturburu kodea]

  • Lehen letra besterik ez da joango letra larriz (edo baita behar denean ere; izen propioak...) eta gainerakoak xehez. Bizitza eta lanak da egokia, ez Bizitza eta Lanak.
  • Ahalegindu karaktere bereziak ez erabiltzen: &, +, {}, []...
  • Izen laburrak eta zehatzak aukeratu, artikuluen izenburuetan egiten den bezala. Esan daiteke, gutxi gorabehera, 10 hitz baino gehiago dituena luzeegia dela.
  • Ez jarri goiburu ezberdinei izenburu berdina. Honek, logikoa ez izateaz gain, arazoak sortzen ditu orrialde barruko loturak egitean.

Atalak administratzen[aldatu iturburu kodea]

  • Atal baten barruan azpiatalak sortzea oso garrantzitsua da. Irakurleari mesede handia egiten dio irakurtzerakoan, bilatzerakoan edo ulertzerakoan errazago egingo baitzaio.
    • Atalaren edukia asko bada, banatu azpiatal ezberdinetan.
  • Ahalegindu atalen izenak ez aldatzen. Baliteke hori egitean atal horretarako loturak "apurtzea".
  • Atal jakin baterako lotura bat sortzen baduzu, jakitunena da ohar bat uztea; atalaren izena ez aldatzeko, edo aldatzekotan loturak konpontzeko. Horretarako, <!-- zure oharra --> kodea erabili. Asko eskertzen da lotzen duten artikuluen izenak jartzea, lana asko errazten du eta oharra jartzeak ere ez du asko nekatzen. Adibide bat ikusteko jarraitu lotura hau.
  • Atal jakin baterako lotura bat kentzen baduzu, ordea, beste wikilariak jarri duen mezua (jarri badu) kentzea eskertzen da.
  • Goiburukoak aldaketa behar duela uste baduzu, loturak konpontzeko gai izan beharko zinateke. Adibidez, Google erabiliz, wikipedia "atalak administratzen" bezalako bilaketa bat hasiz.

Atal bereziak[aldatu iturburu kodea]

Iturriak eta informazio osagarria[aldatu iturburu kodea]

Badira artikulu askotan ageri diren lau atal berezi: «Erreferentziak», «Ikus, gainera», «Kanpo loturak» eta «Bibliografia». Lau atal horien izenak horiek izan behar dute zehazki, hala erabaki zelako, eta nolabaiteko batasuna lortzearren euskarazko wikipediako artikuluetan.

Artikuluaren edukia osatzeko aipatu nahi diren edukien artean, lehendabizi, artikuluaren zuzeneko iturriak aipatzen dira («Erreferentziak»); ondoren, euskal wikipediaren barruan informazio osagarria dakarten artikuluak («Ikus, gainera»); ondoren, Wikipediatik kanpo baina Internet bidez eskuragarri dauden informazio iturri osagarriak («Kanpo loturak»); eta, azkenik, artikulurako iturri izan ez diren, Interneten eskuragarri ez dauden baina artikulurako informazio osagarri garrantzitsua duten iturriak («Bibliografia»).

Lau atal horiek ez dira artikulu guztietan azalduko: batzuetan horietako bat, beste batzuetan bi, beste batzuetan hiru... azalduko dira, baina, betiere, ordena honetan: «Erreferentziak», «Ikus, gainera», «Kanpo loturak» eta «Bibliografia».

Erreferentziak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Laguntza:Erreferentziak»

Artikuluko esaldi baten, esaldi zati baten edo paragrafo baten iturria aipatzeko, esaldi, esaldi zati edo paragrafo horren eskuinean <ref> eta </ref> kodeak jarri behar dira, eta bi kode horien artean jarri behar da iturria. Gero, «Erreferentziak» atalean, {{erreferentzia zerrenda}} kodea jarri beharko duzu.

Ikus, gainera[aldatu iturburu kodea]

Uste baduzu artikulu irakurleak artikulu horrez gain beste bat edo batzuk ere begiratu beharko lituzkeela, izen hau edukiko lukeen atal bat sortu eta zerrendatu beste artikulu interesgarri horiek * ikurraren laguntzarekin:

* [[Euskara]]
* [[Euskal Musika]]

Emaitza:

Kanpo loturak[aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Wikipedia:Loturak#Kanpo loturak»

Goiburu honen izenak argi adierazten duen bezala, kanpo loturak jartzeko atalik egokiena da. Hor zerrenda batean jarri behar dira, Ikus, gainera atalean bezala. Adibidez:

* {{en}} [http://wikimediafoundation.org/wiki/Home Wikimedia Fundazioa]

Emaitza:

Webgunearen hizkuntza adierazteko {{hizkuntzaren kodea}} txantiloia erabiltzen da. Kanpo loturako edukia euskaraz baldin bada, oro har ez da hizkuntza markarik jarri behar: hau euskal wikipedia denez, kanpo loturako edukia ere euskaraz dagoela ulertu behar da, hizkuntza markarik ez badu. Hala ere, kanpo loturako edukia euskaraz egonagatik, erdarazko izenburua baldin badu (adibidez: Linguae vasconum primitiae), {{eu}} kodea idatziko dugu.

Edukia ingelesez baldin badago, berriz, {{en}}; frantsesez, {{fr}}; eta berdin gainerakoekin (ikus wikipedia honetako hizkuntza txantiloien zerrenda). Hainbat hizkuntzatan baldin bada, bata bestearen atzean idatzi, esaterako: {{en}} {{es}} {{fr}}.

Emaitza: (Ingelesez)(Gaztelaniaz)(Frantsesez)

Artikuluko gorputzean sartu daitezke kanpo loturak, erreferentziak ezagutarazteko eta abar. Horrela egin nahi bada, hau da idatzi beharrekoa:

Testua, testua, testua.[http://www.adibidea.com]

Emaitza:

Testua, testua, testua.[1]

Baina erreferentzien atala horretarako dagoenez, ez da askotan erabiltzekoa. Erabil ezazu erreferentzien atala, informazio gehiago eskaintzeko aukera ematen baitu, artikuluko gorputzean tokirik okupatu gabe.

Pertsona ospetsuak[aldatu iturburu kodea]

Atal hau hiri, udalerri edo herrialdeetako artikuluetan erabiltzeko da, toki horretako pertsona ospetsuak aipatzeko.

Datak[aldatu iturburu kodea]

Aurkakoa dioen ezer ez bada idazten, euskaltzaindiaren arauak jarraitu behar dira, baita datekin ere. Datak jartzerakoan euskarazko ordena (urtea, hila, eguna) jarraituko da. Adibidez: 1945eko abenduaren 6a. Kristo aurreko datak jartzeko K. a. laburdura jarri behar da urtearen aurrean (K. a. 380). Mendeak, beti bezala, zenbaki erromatarrekin adierazten dira (XVIII. mendea).

Gogoratu hilen izenak letra xehez idazten direla: urtarrila, otsailaren 28a, 2006ko azaroaren 4a...

Ahalegindu azken aldian, momentu honetan, iaz, laster eta abar bezalako ez erabiltzen. Aditzaren denborak ere garrantzia du, pertsona hilda dagoen edo ez argitzeko...

Jaiotza eta heriotzetan[aldatu iturburu kodea]

Jaiotza eta heriotza datak artikulu batean letra lodiz dagoen izenburuaren eskuinean jarri behar dira. Eta tokiak ezagutzen badira, dataren aurretik, komarekin banatuta:

Ernest Rutherford, Nelsongo lehenengo baroia (Brightwater, Zeelanda Berria, 1871ko abuztuaren 30a - Cambridge, Ingalaterra, 1937ko urriaren 19a) fisika nuklearraren aita izan zen.

Oraindik bizi bada, beheko hau izango da formatua:

Karlos Argiñano Urkiola, nazioartean Karlos Arguiñano grafiaz ezagunagoa, (Beasain, Gipuzkoa, 1948ko irailaren 6a) sukaldari, aktore eta enpresaburu euskalduna da.

Zenbakiak[aldatu iturburu kodea]

  • Koma erabiliko da hamartarrak adierazteko eta puntua, ordea, zenbaki osoak hirunaka banatzeko. Kontuan izan behar da lurralde batzuetan (anglosaxoniak) alderantziz erabiltzen dituztela.
  • Anglosaxoi herriekiko beste desberdintasun bat bilioi (ingelesez: billion) hitzarena da. Kopurua ezberdina da:
    • Euskaraz: 1.000.000.000.000 (edo 1012)
    • Ingelesez: 1.000.000.000 (edo 109)

Tenperaturak[aldatu iturburu kodea]

Tenperaturak Celsius gradutan (°C) adieraziko dira; adibidez: 21,5 °C. Zientziarekin lotutako artikuluetan Kelvinetan (K) ere adierazi daitezke baina gomendatzen da tenperatura Celsius gradutan ere idaztea.

Koloreak[aldatu iturburu kodea]

Koloreen erabilera mugatua eta neurrizkoa izan behar da. Pertsona guztiak ez dira koloreak ikusteko gai (daltonikoak, itsuak...). Gainera, zuri-beltzean inprimatzean ez da nabarituko, kolore gutxiko pantailetan ez dira bereiziko, eta abar.

Tentagarria da koloreak erabiltzea, ikus ditzaketenentzat lagungarri izan dadin, baina kolorerik erabili gabe ere informazio berdina eman ahal baldin bada, ez erabili.

Definizioak[aldatu iturburu kodea]

Artikuluaren hasiera garrantzitsua da eta, bertan, gaiaren definizioa modu argian adieraziko da, ondorengo egituraz: 1. deskriptorea (definizio generikoa) + ezaugarri espezifikoak (detaileak). 2. Aditza ez da inoiz atzera kargatuko. Adibidez:

Tankea edo gudu orga guda frontean borrokatzeko ibilgailu korazatua da, mugikortasun operazionalerako, eraso taktikorako eta defentsarako gaitasunak dituena. Su egiteko ahalmena du, oro har, dorre birakarian duen kalibre handiko kanoiari eta bigarren mailako metrailadoreei esker.

Atzizkia hitz baten erroaren atzean kokatzen den hizki bat da eta, haren bitartez, hitzari informazio gehigarria ematen zaio. Era horretan, hitz eratorri bat sortzen da, erroak adierazitakoaren esanahi desberdina duena. Kategoria gramatikal berdinekoa edo desberdinekoa izan daiteke.

Arau hau IVAPen estilo-liburuari lotzen zaio (145. orrialdea).

Txantiloien erabilera[aldatu iturburu kodea]

Artikuluak kategorizatzea[aldatu iturburu kodea]

Terminologia[aldatu iturburu kodea]