San Salbatzailearen baseliza (Ibañeta)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
San Salbatzailearen baseliza (Ibañeta)
Roncevaux pass - Chapel San Salvador (west side).jpg
Kokapena
Herrialdea  Euskal Herria
Probintzia  Nafarroa
Herria Orreaga
Koordenatuak 43° 01′ 13″ N, 1° 19′ 27″ W / 43.020183333333°N,1.3241972222222°W / 43.020183333333; -1.3241972222222Koordenatuak: 43° 01′ 13″ N, 1° 19′ 27″ W / 43.020183333333°N,1.3241972222222°W / 43.020183333333; -1.3241972222222
Historia eta erabilera
Irekiera1965eko uztailaren 25a
Elizbarrutia Iruñea eta Tuterako artxidiozesia
Arkitektura
Arkitektoa Jose Iarnotz
Baselizaren erorkinak 1934an.

San Salbatzailearen baseliza Pirinioetako Ibañetan, Orreaga udalan (Nafarroa Garaian) dagoen baseliza nahiko berria da. 1964an eraikia, esan behar da, ordea, toki berean betidanik baseliza egon dela, lehenengo aipamena XI. mendekoa izanik.[1][2] Arkitektoa Jose Iarnotz izan zen. Tokia betidanik erromesentzako babeslekua izan da eta Frantziar Done Jakue bidearen geldiune garrantzitsua da. Baselizak jaitsieraren hasiera markatzen du.[3]

Estiloa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Pirinioetako eta Zuberoako eraikinen estiloa imitatzen du. Punta-zorrotzeko teilatua egokia da elurra pairatzeko. Orokorrean apaindura gutxiko baseliza da.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Egile batzuek kokapen honetan Antzinako Erromako Summo Pyreneo mansioa kokatzen dute, Antoninoren Ibilbidean, Burdigalia (Burdeos) eta Asturica Augusta (Astorga) artean. Kokapena, bestetik, antzinatik garrantzi erlijiosoa izan du: I. mendean tokia Eguzkiaren jainkosarekin eta Jupiterrekin.[4]

Erdi Haroan Antso IV.a Garzeitz Peñalengoak idatzitako 1071ko gutun batean Ibañeta monasterioa aipatua izan zen. 1110an, bestetik, Leireko monasterioaren eskuetan jarri zen Ibañetakoa; urte horietan, XII. mendean, tokia Karlomagnoren Kapera edo Errolango Kapera bezala ezagutzen zen. 1271an Orreagako kolegiatak erosi zuen. 1127an ere ospitalea aipatzen da, baselizarekin lotuta; ospitalea 1134 inguruan haranera eraman zen.

1794an, Konbentzioaren Gerran baseliza bota egin zuten. Wilhelm von Humboldtek bere Euskal Herrian zeharreko bigarren bidaian horrela aurkituz zuen. 1886an berreraiki egin zen eta Joan Mañé i Flaquer katalanak marrazkia egin zion. Urte horietan ere oso garbi ez dagoen sute batek eraikinak sua hartu zuen. XX. mendean erorkinak besterik ez ziren gelditzen, 1964 arte; urte horretan Jose Iarnotz arkitektoaren agindupean, berriro ere altxatu zen; hurrengo urtean inauguratu zen.

Kondairak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Betidanik inguru hau kondaira desberdinekin lotu izan da. Esaterkao, laino sakona sortzen denean eremutarrak kanpaia jotzen duela errosemak ondo gidatzeko. Historikoki datua baieztatuta baldin badago, gau batzuetan bakarrik jotzen duela esaten da.[5]

1934an Martínez Alegria, Orreagako Prioreak indusketak egiteko agindua eman zuen. Lan horietan hamabi eskeleto agertu ziren. Orduan, aurkikuntza Karlomagnoren Hamabi Pareekin lotu zituzten. Dirudienez, Karlomagnoren Hamabi Pareak borrokan hil baitziren eta haien omenez baseliza eraikitzea agindu zuen.[6] Zoritxarez, gorpuzkinak galdu egin ziren eta inoiz ezin izan da teoria hori demostratu.[7]

Indusketak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lekua betidanik bide estrategikoa izan da eta, horregatik, azterketak egiteko balio handia du. Historikoki kanpaina asko egin dira eta jarraitzen dira egiten, azken urteetan Iruñeako UNEDen eskutik. Aurkitu diren aztarna zaharrenak Antzinako Erromakoak dira: terra sigillata, txanponak, eraztun bat... Erromesek utzitako aztarna asko aurkitu izan da; baseliza barruan egindako indusketetan, esaterako, gorpuzkin batzuk aurkitu ziren eta haien artean Ingalaterrako Ethelred II.aren (968 inguru-1016) txanponak. Horrek erakusten du erromesen presentzia oso goiztiarra izan zela Ibañetan.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]