Shetlandak

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Shetlandak
Shetland Islands
Shetland Islands
Sealtainn
Erresuma Batuko konderria
armarria
Bandera Armarria
Hiriburua Lerwick
Estatua
Herrialdea
 Erresuma Batua
 Eskozia
Geografia
 -  Guztira 1,466 km2
Biztanleria
 -  zenbatespena 23.210 bizt.
Webgunea
Webgunea

Shetlandak edo Shetland uharteak[1] (ingelesez eta eskozieraz Shetland Islands;antzinako norvegieraz Ȝetland edo Hjaltland; Antzineko gaeleraz Innse C[h]ait eta gaur egungo gaeleraz Sealtainn) Ipar Itsasoan daude kokatuta, Eskozia eta Norvegiaren artean. Administratiboki, eskualde eskoziarra da 1472ko otsailaren 20tik. Hjaltland izen zaharra zen.

1466 km2-ko azalera dauka eta 2012ko erroldaren arabera 23.210 biztanle ditu. Uhartedi honek Lerwick du hiriburu eta burgo bakar.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Shetlandak VIII eta IX mendeetan kolonizatu zituzten vikingoek. XIII mendetik aurrera Shetlandekiko Eskoziako erregeen interesa piztu zen, XV mendean Orkadetako Stewart familiak eskuratu zituen baina hauek gartzelaratzean 1609an Eskoziako koroak bere gain hartu zituen uhartedi biak.

Hurrengo mendeetan merkataritza nabarmen bultzatu zen, itsasbideen pausaleku bihurtu baitzen ingeles, alemaniar eta eskandinaviarrentzat. XVIII mendean Napoleondar Gerretan borrokatzeko Royal Navy itsas armada britainiarrak 3.000 shetlandar hartu zituen baina oso gutxi itzuli ziren. 1861 eta 1881 artean 8.000 pertsonak emigratu ere egin zuten eta XIX mende bukaerarako uhartediaren %90a 32 pertsonen esku zegoen. 1880an arrantzaren industriak bultzada ekonomiko berria eman zien uharteei.

Lehen Mundu Gerran ere Shetlandek aper garrantzitsua jokatu zuten. Gurutzatuen 10. eskuadroiak bertan hartu zuen egoitza eta 1917an 4.500 itsasontzi atera ziren Lerwicketik konboien eskolta lanak egiteko. Bigarren Mundu Gerran ere antzeko lanak egin zituen, oraingoan Norvegiarren flota izan zen bertan.

XX mendearen bukaeran petrolioa aurkitu zen bertako uretan, Europako erreserba handienetakoa gainera. Independentzia mugimendu txiki bat abiatu da honen harira.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Lerwick, 82m asl, 1981-2010, extremes 1922-)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 11.7 11.7 13.3 16.1 20.7 23.3 23.4 21.5 19.4 17.2 13.9 12.2 23.4
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 5.9 5.5 6.4 8.1 10.4 12.4 14.3 14.5 12.8 10.2 7.8 6.3 9.6
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.9 3.5 4.2 5.8 7.9 10.1 12.1 12.4 10.8 8.3 5.9 4.3 7.4
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) −8.9 −7.3 −8.3 −5.7 −2.8 -0.6 3.3 1.7 -0.6 -3.3 −5.7 −8.3 −8.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 1.8 1.5 2.0 3.5 5.4 7.7 9.9 10.2 8.7 6.4 3.9 2.2 5.3
Euria (mm) 142.6 120.8 124.6 70.4 53.4 58.2 66.8 83.7 106.3 141.5 146.0 142.6 1256.8
Euri egunak (≥ 1.0 mm) 21.6 18.5 19.9 14.1 10.8 11.0 12.1 12.9 16.7 20.8 21.4 21.8 201.6
Eguzki orduak 27.2 55.2 94.1 131.8 181.0 146.2 124.4 127.9 101.3 68.8 33.8 18.1 1109.8
Iturria (1): MetOffice,[2]
Iturria (2): Shetland Govt,[3]

Herri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lerwick da herri bakarra, gainontzekoak herrixkak dira.

  1. Lerwick / Liùrabhaig (hiriburua, 6.958 biztanle)
  2. Scalloway (1.159 biz)
  3. Symbister (797 biz)
  4. Brae / Bràigh na beinne (690 biz)

Uharteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uharte nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

# Uhartea Eskoziako gaeleraz Azalera (ha) Populazioa (biz) Altuera (m) Herri nagusia
1 Mainland (Shetlandak) Mòr-thìr (Sealtainn) 96.879 18.765 450 Lerwick
2 Yell Yell 21.211 966 205 Mid Yell
3 Unst Unst 12.068 632 284 Baltasound
4 Fetlar Fetlar 4.078 61 158 Houbie

Uharte populatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Shetlandeko lurraldea 100 uharte osatzen dute, horietatik 15 baino ez daude populaturik.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Shetlandak Aldatu lotura Wikidatan