Glasgow

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Glasgow
Glaschu
Glesca
Flag of Scotland.svg Eskozia
Glasgow Montage.png
Administrazioa
Estatua  Erresuma Batua
Herrialdea  Eskozia
Konderria Glasgow Hiri Kontseilua
Postakodea G1–G80
Geografia
Koordenatuak 55° 52′ N, 4° 16′ W / 55.87°N,4.27°W / 55.87; -4.27Koordenatuak: 55° 52′ N, 4° 16′ W / 55.87°N,4.27°W / 55.87; -4.27
Glasgow (Location).png
Glasgow hemen kokatua: Eskozia
Glasgow
Glasgow
Demografia
Biztanleria Hiria: 606.340 (2016)
Metropolia: 1.787.515 (2016)
Bestelako informazioa
Telefono aurrizkia 141

Glasgow (Eskoziako gaeleraz: Glaschu, eskozieraz: Glesca) Eskoziako hiririk jendetsuena da, herrialdeko hiriburua Edinburgh den arren. Halaber, Erresuma Batuko hiri jendetsuenetan hirugarren da (Londresen eta Birminghamen atzetik), 600.000 inguru biztanle baititu hiriak berak, eta 1.750.000 biztanle inguru baititu Glasgow Handia metropoli eremuak.

Industria Iraultzarekin, hiria eta inguruko eskualdea munduko ingeniaritza gune nagusien artean sartu zen, batik bat itsasontzien eraikuntzan. Hori dela-eta, historiako tarte luzean Britainiar Inperioko hiri garrantzitsuenetan bigarren izan zen.

Eskoziako erdialdean eta barnealdean kokatuta dago, Clyde ibaiak zeharkatzen duelarik eta Lomond aintzira hiritik hurbil dagoelarik.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza cumbrikoan glas cau izenak "haran berdea" esan nahi du. Izenaren lehen aipamena 1116ko agiri batean ageri da Glasgu izenarekin.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sorrera eta garapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Glasgow eremu aintzinarotik populatua izan da. Erromatarrek Kaledonia utzi zutenean Strathclyde erresuman sartua izan zen, Dumbarton hiriburutik 24 kilometro eskasera zegoen eta. X eta XI mendeetan garapen handia izan zuen eta David I.a Eskoziakoak Glasgowko apezpikutza sortu zuen. Jocelin apezpikuaren eskutan herrialdeko egoitza aberatsenetakoa bihurtu zen eta XII mendean herri eskubideak eta urteroko feria egiteko baimena jaso zituen. 1451n Glasgowko Unibertsitatea sortu zuten, ingelesezko munduaren zaharrenen artean dagoena.

Aro modernoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1611an errege hiri bihurtu zen. Glasgow nabarmen aberastu zen XVII. mendean nazioarteko merkataritzari esker, hasieran azukrearekin eta ondoren tabakoa, kotoia eta lihoarekin. 1707an Eskoziak Ingalaterrarekin bat egin zuenean Amerikarekiko harreman komertzialak handitu egin ziren eta Clyde fiordoan kai handia eraiki zen. XVIII. mendearen bukaeran Erresuma Batuak ekarritako tabako guztiaren erdia baino gehiago Glasgowen biltzen zen.

1795ean hainbat ubide ireki ziren eta burdin eta ikatz kopuru handiak garraiatu ahal izan zirenez industrializazioa ere iritsi zen Glasgowra. Ontziolak zabaldu ziren orduan. Guzti honek Eskoziako hiri handiena bihurtu zuen 1821ean Edinburghen biztanleria gainditu baitzuen. XIX. mendeko azken erdialdean zehar egitasmo arkitektoniko handiak eta ingeniaritza arlokoak gauzatu zituzten hirian, hala nola Loch Katrineren ubidea, metro eta tranbia zerbitzuak, Udaletxea, Mitchell Liburutegia eta Kelvingrove Arte Galeria eta Museoa. Europako lehengotako hiria izan zen milioi bat biztanletako langa gainditu zuena.

XX mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX mendeak hiriaren garapenaren moteltzea eta bukaeran berpiztea ekarri zuen. Mundu Gerra biek krisialdi handia ekarri zuten, industrializazio maila jeitsiz, langabezia handituz eta ondorioz biztanleria gutxituz. Bere industria jarduera aintzat hartuta Bigarren Mundu Gerran hegazkin alemaniarren bonbardaketak jasan zituen Glasgowk. 1950 eta 1970 hamarkaden artean hiriaren zati handiak eraitsi egin ziren eta berreraikitze lanak hasi zituzten. Hiria modernizatu egin zen ia erabat, baina hiriaren ekialdeko auzoak behartsu jarraitzen du. Mendea bukatzeko 1990ean Europako kultura-hiriburu izendatu zuten.

Azken urteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2008 urtean Munduko 50 hiri seguruenen artean kokatua izan zen, 43. postuan hain zuzen ere.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskoziako lehenengo hiria da jarduera ekonomikoari dagokionez eta Erresuma Batuko hirugarrena da Barne Produktu Gordinaren arabera (London eta Edinburghen atzetik). 410.000 lanpostu ditu eta 12.000 konpainiatik gora.

Historikoki ontzigintza izan da Glasgowko jarduera ekonomiko nagusia, bai eta tabako inportazioa ere. 1960 hamarkadatik aurrera sektore tertziarioa gailendu zaie, finantzak, komunikazioak, biozientziak, osasuna eta turismoa besteak beste..

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Futbola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiriko futbol talde nagusiak eta etsai porrokatuak Glasgow Rangers eta Celtic FC dira. Bien artean 2015 artean jokaturiko 118 ekitaldietatik 100 irabazi dituzte, Rangersek 54 eta Celticek 46. 1986tik aurrerako liga guztiak euren eskuetan gelditu dira.

Hirian beste talde batzuk ere izan dira: Third Lanark FC, Liga bat (1904) eta bi kopa (1889, 1905) eta Queen's Park FC, ligarik ez baina 10 Kopa lortu zituena (1874 eta 1893 artean).

Errugbia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Glasgow Warriors taldea herrialdeko errugbi talde indartsuena da eta 2015ean Zelta Liga irabazi du, hau lortu duen talde eskoziar bakarra da.

Bestalde Glasgow Hawks RFC errugbi talde amateurrak Eskoziako hiru liga irabazi ditu.

Kirol instalakuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirol instalakuntza nagusiak honako hauek dira:

Barruti eta auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Glasgow hiriko eremuak. Handitzeko bertan klikatu.

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Glasgow ondorengo hiriekin senidetuta dago:

Glasgowtar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Glasgow Aldatu lotura Wikidatan