Aberdeen

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Eskoziako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Aberdeen (argipena)».

Aberdeen
Obar Dheathain / Aiberdeen

—  Hiria  —
Portua eta atzean hirigunea
Portua eta atzean hirigunea
bandera

armarria

Izen ofiziala Aberdeen City
Estatua
Herrialdea
Tenientetza
 Erresuma Batua
 Eskozia
Aberdeen
Koordenatuak 57° 09′ N, 2° 06′ W / 57.150°N,2.100°W / 57.150; -2.100Koordenatuak: 57° 09′ N, 2° 06′ W / 57.150°N,2.100°W / 57.150; -2.100
AberdeenObar Dheathain / Aiberdeen hemen kokatua: Eskozia
AberdeenObar Dheathain / Aiberdeen
Aberdeen
Obar Dheathain / Aiberdeen
Eremua 184,46 km2
Biztanleria 220.420 bizt. (2011)
Dentsitatea 1.194,95 bizt./km²
http://www.aberdeencitycouncil.gov.uk

Aberdeen (Eskoziako gaeleraz: Obar Dheathain, eskozieraz: Aiberdeen) Eskoziako hirugarren hiririk populatuena da, 220.420 biztanlerekin (2011).

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Piktoen Aberdon hiria du jatorri eta izenak "Don ibaiaren ahoa" esan nahi du. Esan nahi bera du gaelerazko Obar Dheathain izenak. Erdi Aroko latinezko izena Aberdonia izan zuen.

Petrolioaren Europako Hiriburua, Granitozko Hiria eta Zilarrezko Hiria ezizenak eman izan zaizkio. Ezizen horietatik lehena, Ipar Itsasoan dauden petrolio ustiategiei zor zaie.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aberdeen ingurua populaturik egon da azkenengo 8.000 urteetan. Hiriak bi eremu desberdindu ditu, Aberdeen zaharra, Don ibaiaren ahoan, eta Aberdeen berria, Dee ibaiaren estuarioan dagoen arrantza eta merkatal asentamendua.

1179 urtean Gilen I.a Eskoziakoak foruak eman zizkion eta 1319an Roberto I.ak Errege burgo izendatu zuen. Eskoziako lehenengo independentzia gerra hasi zenean Aberdeen ingelesen eskutan zegoen. Roberto I.ak 1308an Aberdeengo gaztelua setiatu zuen eta suntsitu egin zuen barnean zeuden ingelesak masakratuz. 1336an Eduardo III.a Ingalaterrakoak herriari su eman zion. Herri berria eraiki behar izan zen, Aberdeen Berria, eta harresi handiekin inguratu zuten jauntxo eskoziarren aurka babesteko.

XVII mendeko "Hiru Erresumen Gerratan" (1644-1647)sarritan erasotua izan zen Aberdeen. 1647an gainera izurri pneumonikoak herritarren laurdena hil zuen. 1770an harresiak eraitsi ziren eta azpiegitura berriak egin ahal izan zituen hiriak. Lan berri handi hauek 1817an porrot ekonomikoa ekarri zuten baina untzigintza eta arrantza industriak izandako bultzadak buelta eman zion egoerari.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Dee eta Don ibaien ahoan kokaturik dago. Ibai bien arteko itsasertzean hondartza luzea dago, hareazko duna naturalak dituena. Barnealdean granitozko hainbat muino daude, Castle Hill, St. Catherine's Hill eta Windmill Hill.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Aberdeen)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 16.0 16.3 20.0 23.4 23.8 26.1 28.8 28.6 25.9 21.1 18.3 15.4 28.8
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 5.7 6.1 8.0 9.9 12.7 15.3 17.6 17.5 14.9 11.8 8.2 6.4 11.2
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) −13.5 −12.2 −11.7 −6.7 −3.0 0.3 1.7 1.7 −0.6 −4.0 −10.8 −12.6 −13.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 0.4 0.6 1.5 2.7 5.0 7.8 9.9 9.8 8.0 5.6 2.6 1.1 4.6
Pilatutako prezipitazioa (mm) 74.1 53.7 59.8 61.2 56.7 59.5 60.3 65.7 76.7 87.7 84.2 76.9 816.3
Eguzki orduak 56.4 77.1 114.1 145.8 188.5 166.2 164.9 163.4 122.1 99.2 65.1 46.2 1409.0
Iturria (1): Met Office[1]
Iturria (2): Royal Dutch Meteorological Institute/KNMI[2] (1971-2000)

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tradizionalki arrantza, ehungintza, untzigintza eta papergintza izan dira jarduera ekonomiko nagusiak. Gaur egun ordea teknologia berriek, nekazaritza ikerkuntzak eta batez ere petrolio ustiaketek hartu dute aurrekoen tokia.

300 urtetik gora ere badira granito grisa esportatzen dena, eta bertako materialarekin eginak daude esate baterako Londresko Westminster jauregia eta Waterloo zubia, baina harrobia 1971ean agortu zen.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aberdeen Football Club da hiriko futbol talde nagusia. Palmaresean Eskoziako 4 Liga eta 7 Kopa ditu baina lorpen garrantzitsuena 1983an eskuratu zuen, Europako Errekopa eta Europako Superkopa. Glasgowko bi talde handien ondoren herrialdeko futbol talderik garrantzitsuena da.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aberdeen ondorengo hiriekin senidetuta dago:

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Commons-logo.svg
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak:
Aberdeen