Hizkuntza erromantzeak

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Hizkuntza erromantzeen banaketa Europan.

Hizkuntza erromantzeak latinetik datozen hizkuntzak dira. Erdi Aroan hasi ziren sortzen Europan, erromatar inperioa desagertu zenetik aurrera. Europako hegoalde ia osoan mintzatzen dira, erromatar inperioa zenaren eremuan; jatorria Erroman dutelako deitzen zaie horrela.

Gaur egun, ordea, haietako batzuk, frantsesa, gaztelania eta portugesa zehazki, Europatik kanpoko leku askotan ere hitz egiten dira, europarrek leku haiek konkistatu ondoren euren hizkuntza inposatu zutelako.

Hizkuntza erromantze nagusienak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza erromantze zabalduenen mapa:
     Gaztelania      Portugesa      Frantsesa      Italiera      Errumaniera

Frantzian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eta familia bereko beste hainbat dialekto gehiago ere.

Espainian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Gaztelania (leku askotan espainiera deitua): Latinoamerikan ere hitz egiten da.
  • Katalana: Katalunian, Valentzian eta Balear uharteetan hitz egiten da, bai eta Frantziako hego-ekialdean ere.
  • Galiziera: Galizian hitz egiten da.
  • Astur-leonesa: Espainiako ipar-mendebaldeko zenbait lekutan gordetzen da.
  • Aragoiera: Pirinioen aldeko Aragoiko leku batzuetan mintzatzen da.

Portugalen[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Portugesa: Brasilen, Angolan, Cabo Verden, Mozambiken eta beste leku batzuetan ere hitz egiten da.

Italian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Italiera: Italiako hizkuntza nazionala da, baina hainbat hizkera edo dialekto erromantze gehiago daude bertan; haien artean, nabarmentzekoak dira napoliera, sardiniera eta siziliera.

Suitzan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Suitzako zati batean, frantsesa eta italiera hitz egiten dira; baina, gainera, erromantxea izeneko beste hizkuntza bat ere hitz egiten da, italieraren antz handikoa.

Errumanian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hitzen arteko konparazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hemen dituzu hizkuntza erromantze batzuetako hitzak, haien arteko antzekotasun eta diferentziak ikusteko:

Latina Italiera Gaztelania Portugesa Okzitaniera Katalana Frantsesa Errumaniera
caseus (formaggio)/cacio queso queijo (formatge) (formatge) (fromage) caș
cantare cantare cantar cantar cantar cantar chanter a cânta
caballum cavallo caballo cavalo caval cavall cheval calu
clavis/clave chiave llave chave clau clau clef cheie
ecclesia chiesa iglesia igreja glèisa església église (biserică)
digitus dito dedo dedo det dit doigt deget
ego io yo eu jo (eiu) jo je eu
facere fare hacer fazer fer, faire fer faire a face
filium figlio hijo filho filh fill fils fiu
homō (hominem) uomo hombre homem òme home home om
hospitalis ospedale hospital hospital espitau hospital hôpital spital
lingua lingua lengua língua lingua llengua langue limbă
platea piazza plaza praça plaça plaça place piață
pons/pontis ponte puente ponte pònt pont pont pod
nox/noctis notte noche noite nuèit nit nuit noapte