Vaud

Wikipedia, Entziklopedia askea
Vaud
Vaud
 Suitza
Lavaux+Léman 1.jpeg
Flag of Canton of Vaud.svg Wappen Waadt matt.svg
eta
Administrazioa
Estatu Suitza
ISO 3166-2 CH-VD
Hiriburua Lausana
Zatiketa
Geografia
Koordenatuak 46° 37′ N, 6° 33′ E / 46.62°N,6.55°E / 46.62; 6.55Koordenatuak: 46° 37′ N, 6° 33′ E / 46.62°N,6.55°E / 46.62; 6.55
Karte Kanton Waadt 2013.png
Azalera 3.212 km²
Mugakideak Neuchâtel kantonamendua, Friburgo kantonamendua, Berna kantonamendua, Valais kantonamendua, Geneva kantonamendua, Ain, Jura, Doubs, Savoia Garaia, Franche-Comté, Rhône-Alpeak eta Auvernia-Rodano-Alpeak
Demografia
Biztanleria 799.145 (2018ko abenduaren 31)
Adierazpen errorea: Ustekabeko < eragileaEspresio akatsa: Ez dago operadorerik -(r)entzat
Dentsitatea 248,8 bizt/km²
Hizkuntza ofiziala frantses
Ordu eremua UTC+01:00 eta UTC+02:00
Matrikula VD
vd.ch

Vaud kantonamendua (frantsesez eta italieraz Vaud, alemanez Waadt, erromantxeraz Vad) Suitzako 26 kantonamenduetako bat da, herrialdeko mendebaldean kokatutakoa, Frantziako mugan.

800.000 biztanle inguru dauka, eta hiriburua Lausana da (140.000 biz. inguru). Hirugarren populatuena da Suitzan, eta laugarren handiena azalerari dagokionez.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kantonamendu mugakideak Neuchâtel iparraldean, Friburgo eta Berna ekialdea, Valais eta Geneva lakua hegoaldean eta Geneva hego-mendebaldean. Mendebaldean, bestela, Auvergne-Rhône-Alpes eta Bourgogne-Franche-Comté eskualde frantziarrak ditu.

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jura mendigunea (La Dôle, 1.677 m) mendebaldean dauka, Ain, Jura eta Doubs departamendu frantziarretatik banatzen duena. Hego-ekialdean, bestela, Bernako Alpeak ditu.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1536 baino lehen, "Pays de Vaud" lurraldea Savoiako dukerriaren eskuetan zegoen, eta urte hartan Bernak bereganatu zuen. Erreforma protestantea abiatu zuen Pierre Viretek, XVII. mendean.

1798an independentzia lortu zuen Bernatik, eta 1803an bat egin zuen Suitzako konfederazioarekin, Napoleon Bonaparteren agintepean. Sonderbund separatista katolikoen aurka borrokatu eta irabazi zuten 1847an.

Barrutiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Vaud kantonamendua ondorengo barrutiek osatzen dute:

Hiri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira 15.000 pertsonatik gorako 8 udalerriak:

  1. Lausana: 139.720 biztanle (2018).
  2. Yverdon-les-Bains: 30.211 biz.
  3. Montreux: 26.006 biz.
  4. Nyon: 21.239 biz.
  5. Renens: 20.968 biz.
  6. Vevey: 19.904 biz.
  7. Pully: 18.336 biz.
  8. Morges: 15.725 biz.

Hizkuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantsesa da Vaudeko herritarren hizkuntza ofiziala eta nagusia (%83.7a 2014an). Alemanez %6.34k eta italieraz %5.1ek hitz egiten dute. Frankoproventzera bertako mintzaira gutxitua da, azkenik.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]