Garona

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Garona
Garonne (fr), Garona (oc)
GaronneBordeaux.jpg
Bordele zeharkatzean
Kokapena Okzitania
Luzera 575 km
Arroa 55.000 km²
Emaria Bordelen: 650 m³/s
Iturburua Maladeta mendigunea, Arango harana (1.872 m.)
Ibai ahoa Gironda, Ozeano Atlantikoa
MapGaronne.jpg

Garona[1] (frantsesez: Garonne; gaztelaniaz, katalanez eta okzitanieraz: Garona, latinez: Garumna edo Garunna), Aranen sortu eta hego-mendebaldeko Frantzia zeharkatzen duen ibaia da. Estuarioa alde batera utzita, 575 kilometroko luzera du[2].

Izenaren jatorria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izena latinezko Garumnatik dator. Aldi berean, latinezko izen hori zahar-akitanieratik omen zetorren. Izan ere, hizkuntza horretan, «harri» esan nahi duen kar hitza izenean aurki daiteke; -ona atzizkiak aurreindoeuropar hizkuntza batean «ibai», «erreka» esan nahi du, eta Sena, Saona edo Dordoina ibaien izenetan ere kausitu ahal dugu.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Maladeta mendigunean jaiotzen da, Espainiako Erdialdeko Pirinioetan; Arango haranetik igarotzen da, bi adarretan (Garona de Ruda eta Garona de Joeu) eta 48 km egin ondoren sartzen da Frantzian. Tolosatik aurrera eratzen du Akitaniako arroa. Agendik eta Bordeletik igarotzen da gero; Dordoina ibaiarekin batera Girondako estuarioa eratzen du, eta Ozeano Atlantikora isurtzen da[3].

Ibaiadar nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibaiaren ibilbidea jarraituz:

Zeharkatutako udalerri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hidrometria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garonaren emaria 76 urtez, 1913-1988 bitartean, neurtua izan da Le Mas-d'Agenaisen [4]. Gune horretan, drainatutako azalerak 52.000 km² du, arro osoaren % 95. Urteko batez besteko emaria 631 m³ segundoko da. Emari handiena otsailean du (1.030 m³/s), eta txikiena abuztuan (190 m³/s).

Garona ibaiaren batez besteko emariak (m³/s), Le Mas-d'Agenaisen neurtuak
Datuak: 1913 eta 1988 artean

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   159. araua, Euskaltzaindia, http://www.euskaltzaindia.net/dok/arauak/Araua_0159.pdf. Noiz kontsultatua: 2010-10-12 .
  2. Garonne River Global.britannica.com
  3. Lur entziklopedietatik hartua.
  4. Banque Hydro - Station O9060010 - La Garonne au Mas-d'Agenais (option Synthèse) Hydro.eaufrance.fr (aukeratu "Station hors service" laukia). 2014ko irailaren 21ean kontsultatua.
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Garona Aldatu lotura Wikidatan