Titikaka

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Titikaka
Titicaca (es), Titikaka (ay), Titiqaqa (qu)
Intikawan Amantani.jpg
Lago titicaca 001.png
Kokalekua Peru, Bolivia
Garaiera 3.812 m
Eremua 8.372 km²
Zabalera 80 km
Luzera 190 km
Bataz besteko sakonera 107 m
Gehienezko sakonera 284 m
Arroa 58.000 km²
Ertzaren luzera 1.125 km
Betebidea 27 ibai
Hustubidea Desaguadero ibaia
Lurrunketa
Uharteak 42
Hiriak Puno (Peru)
Copacabana (Bolivia)

Titikaka[1] munduko aintzira handiena da (8.372 km²), Peru eta Boliviaren artean kokatua. Andeetako goi ordokian dago, 3.812 metroko garaieran.

Aintzira ia bananduta dauden bi azpi-aintziraz osatua dago, Tiquina tartean bidez lotuak. Trate honek 800 metro ditu toki estuenean. Azpi-aintzira zabalena, Lago Grande edo Lago Chucuito, batez beste 135 metro sakon da (gehienezko sakonera 284 m). Azpi-aintzira txikiena, Lago Pequeño edo Lago Huiñaimarca (kitxuaz Wiñay Marka), batez beste 9 metro sakon da (gehienezko sakonera 40 m).

Titikakaren betebide nagusia bost ibai dira: Ramis, Coata, Ilave, Huancané eta Suchez ibaiak. Hauei euritik eta Andeetako glaziarrak urtzetik datorkie ura. Beste 20 bat ibaik aintzira dute amaiera. Hustubidea, berriz, Desaguadero ibaia da, baina honek uraren %10a baino ez du husten. Berez, galtzen den uraren %90a lurruntze bidez izaten da, haize bortitzek eta eguzki gogorrak indartua. Aintzira itxia da ia.

Uharteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Titikakan 41 uharte daude, batzuk biztanle kopuru handikoak. Hauek dira nagusiak:

  • Perun: Amantaní, Anapia, Campanario, Uros (kanaberaz egindako uharte artifiziala), Soto, Suasi eta Taquile.
  • Bolivian: Isla de la Luna, Isla del Sol, Kalahuta eta Suriki.

Fauna eta flora[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lakuko fauna batez ere datozen animaliek osatzen dute: ahate murgilaria, katu andetarra, chulumpi tiki, guallatak eta parihuanak. Arrainei dagokienez, suchea (Trichomycterus rivulatus), carachia eta amuarraina (gehitua) dira ugarienak. Lakuan ere bada igel erraldoi gisa ezagutzen den animalia bat (Telmatobius culeus), eta Titikaka da espezie honen habitat bakarra.

Lakuko landaredia urlehortar, urpeko eta ur gainekotzat har daiteke, eta ekosistemaren zikloko elementu nagusietako bat osatzen du. Bertako flora 12 ur-landare motek osatzen dute; haien artean, totora (Scirpus californicus), yana llacho (Elodea potamogeton), uretako dilista (Lemna sp.) eta purima (Chara sp.).

Badago ere lurtarra irletan zein lakuko errekastoetan, nagusienak bikuinak, alpakak, llamak, akuriak edota azeriak direla.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lakuko errekastoetan aimara, kitxua eta uru etnietako ondorengoak bizi dira. Landa inguruko biztanleria hiriko biztanleria baino ugariagoa da.

Hauek dira Titikaka inguruan dauden herriak:

Bolivian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eliodoro Camachoko probintzia:

  • Puerto Acosta: 27.296 bizt.
  • Mocomoco: 13.950 bizt.
  • Puerto Carabuco: 16.499 bizt.

Omasuyoseko probintzia:

  • Achacachi: 70.503 bizt.
  • Ancoraimes: 15.199 bizt.

Los Andeseko probintzia:

  • Pucarani: 26.802 bizt.
  • Laja: 16.311 bizt.
  • Batallas: 18.693 bizt.

Ingaviko probintzia:

  • Guaqui: 7.552 bizt.

Manco Kapaceko probintzia:

  • Copacabana: 14.586 bizt.
  • Tito Yupanki: 2.213 bizt.
  • San Pedro de Tikina: 6.093 bizt.

Lakuko kosta gabeko probintziak:

  • Pelechuco: 5.115 bizt.
  • Gral. Pérez (Charazani): 9.262 bizt.
  • Puerto Acosta: 27.296 bizt.
  • El Alto: 649.958 bizt.
  • Tiahuanaco: 17.231 bizt.
  • Desaguadero: 4.981 bizt.
  • Copacabana: 14.586 bizt.
  • Tito Yupanki: 2.213 bizt.
  • San Pedro de Tikina: 6.093 bizt.

Perun:[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Yunguyoko probintzia: 47.400 bizt.
  • El Collaoko probintzia: 81.059 bizt.
  • Chucuitoko probintzia: 126.259 bizt.
  • Punoko probintzia: 229.236 bizt.
  • San Romaneko probintzia: 240.776 bizt.
  • Mohoko probintzia: 27.819 bizt.
  • Huancaneko probintzia: 69.522 bizt.
  • Lampako probintzia: 48.223 bizt.
  • Melgareko probintzia: 74.735 bizt.
  • San Antonio de Putinako probintzia: 50.490 bizt.
  • Azángaroko probintzia: 136.829 bizt.

Titikakako arroak 2.054.622 biztanle ditu osotara, 1.132.378 alde peruarrean eta 922.244 alde boliviarrean.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Titikaka

Koordenatuak: 15°50′S 69°20′W / 15.833°S 69.333°W / -15.833; -69.333