Gizateriaren Ondare

Wikipedia(e)tik

UNESCOren Gizateriaren Ondare deitzen zaio erakunde honek hala izendatutako leku konkretu bati (baso bat, mendi bat, laku bat, eraikin bat edo hiri bat izan daitekeelarik). Programa honek aparteko garrantzi kultural edo naturala duten lekuak gordetzea du helburu.

Eduki-taula 1 Aukeraketa irizpideak 2 Ondare hautatuak 2.1 Euskal Herrian 2.2 Espainian 2.3 Frantzian 2.4 Munduan 2.5 Zerrendak 3 Eskualdeak 4 Gizateriaren Ondarearen Batzarra 4.1 Batzarraren bilkurak 5 Ikus, gainera 6 Erreferentziak 7 Kanpo loturak

[aldatu] Aukeraketa irizpideak

2004 amaiera arte, sei irizpide zeuden ondare kulturala izendatzeko eta lau naturala izendatzeko. 2005ean sistema hau aldatu egin zen, hamar irizpideko multzo bakarra osatzeko. Izendatutako tokiak "balio unibertsal aipagarria" eduki behar dute eta hamar irizpidetik gutxienez bat bete^[1].

• i. "gizakien jeinu sortzailearen maisulana adieraztea".
• ii. "giza balioen elkar-eragin garrantzitsua adieraztea denbora tarte luze edo kultura eskualde hedatu batean, arkitektura edo teknologia garapenean, arte monumentalean, hirigintzan edo paisaiagintzan".
• iii. "lekukotza bakarra, edo gutxienez ezohikoa, ematea ohitura kultura edo zibilizazio batean, bizirik edo hilda dagoena".
• iv. "giza historiako garai aipagarri bateko adibide bikaina izatea, hala nola, eraikin bat, teknologia edo arkitektura multzo bat edo paisaia bat.
• v. "lur-itsasoen erabilera tradizionalaren edo jendeztatze tradizionalaren adibide bikaina izatea, batez ere aldaketa itzulezina izateko arriskuan badago".
• vi. "balio unibertsala duten ideiei, sineskerei, artelanei, idazlanei, gertakari edo tradizio biziei lotuta egotea, zuzenean edo materialki".
• vii. "aparteko gertakari naturalak edo edertasun naturala eta garrantzi estetiko ezohikoa izatea".
• viii. "Lurraren historiaren aro nagusien adibide aparta izatea".
• ix. "aldatzen edo garatzen ari diren prozesu ekologiko edo biologikoen adibide izatea".
• x. "tokian bertan aniztasun biologikoa mantentzeko habitat naturalaren adibide garrantzitsu eta esanguratsua edukitzea".

[aldatu] Ondare hautatuak

[aldatu] Euskal Herrian

Euskal Herrian Gizateriaren Ondare izendatutakoak ondoko hauek dira:

• Donejakue Bidea: luzera osoan izendatua, Frantziatik Compostelako Donejakuera, Nafarroako bidea barne. Bi izendapen ditu: Frantzian eta Espainian. Hauen barruan hainbat leku eta eraikin kokatzen dira Bidearekin lotura zuzena daukatenek. Haien artean lau ondare kokatzen dira Ipar Euskal Herrian:
  • Baionako katedrala.
  • Ospitalepeako eliza.
  • Donibane Garaziko Donejakue atea.
  • Zuberoako Arüe eta Nafarroa Behereko Izura artean dagoen 22 km erromes bide.

• Bizkaiko Zubia: Portugalete eta Getxo lotzen dituen 1893ko burdinazko zubi esekia.
• Santimamiñeko haitzuloak: Bizkaian
• Ekaingo haitzuloak: Gipuzkoan
• Altxerriko haitzuloak: Gipuzkoan

	Gizateriaren Ondarea Euskal Herrian
Paleolitoko labar-artea • Bizkaiko Zubia • Done Jakue bidea

[aldatu] Espainian

	Gizateriaren Ondarea Espainian
Alhambra • Aranjuezko errege jauregia • Meridako gune arkeologikoa • Tarracoko arkeologia multzoa* •Atapuercako arkeologia gunea • Ávila eta bere harresiak • Burgosko katedrala • Cáceres • La Vall de Boiko eliza erromanikoak* • Herkulesen Dorrea*** • Sevillako katedrala, Alcazar eta Indiasko Artxiboa • Altamirako leizea • Kordoba • Cuenca • Doñana • El Escorial • Garajonayko Natur Parkea • Eivissa* • Las Médulas • Aragoiko arkitektura mudejarra • Asturias eta Oviedoko monumentuak • Kataluniar Musikaren Jauregia* • Sant Pau Ospitalea* • Elxeko palmadia* • Pobleteko monasterioa* • Pirinioak - Monte Perdido • Ubeda eta Baeza • Mediterraneo itsasoko labar-artea • Lugoko erromatar harresiak*** • Done Jakue bidea** • Salamanca • San Cristobal de La Laguna • Donemiliaga Kukula • Santa María de Guadalupe • Santiago Compostelakoa*** • Segoviako akueduktua • Llotja de la Seda* • Teide • Toledo • Alcalá de Henaresko unibertsitate eta gune historikoa • Bizkaiko Zubia** • Antoni Gaudíren lanak* * Katalan Herrietan; ** Euskal Herrian; *** Galizian

[aldatu] Frantzian

	Gizateriaren Ondarea Frantzian
Saint-Savin-sur-Gartempeko abadia • Amienseko katedrala • Arc-et-Senans errege gatzaga • Arleseko monumentu erromatar eta erromanikoak • Avignongo Aita Santuen jauregia eta zubia • Bordeleko kaiak • Bourgeseko katedrala • Carcasona • Chartreseko katedrala • Calanche di Piana • Vézère ibarreko Aurrehistoriako Guneak eta Leize Apainduak • Done Jakue bidea* • Belgika eta Frantziako ezkila-dorreak • Fontainebleauko jauregia • Monte Perdido • Le Havre • Loira ibarra • Lyon • Fontenay abadia • Canal du Midi • Mont-Saint-Michel • Nancyko plazak • Kaledonia Berriko aintzirak • Orangeko antzinako antzokia eta garaipen arkua • Paris, Senaren ibaiertzak • Provins • Rabastenseko Andre Mariaren eliza • Reimseko katedrala, Saint-Remi basilika eta Tau jauregia • Pont du Gard • Vaubanen lan nagusiak • Saint-Émilion • Saint-Savineko abadia • Salins-les-Bains gatzaga • Estrasburgo • Versaillesko jauregia eta parkea • Vézelayko basilika eta muinoa * Euskal Herrian

[aldatu] Munduan

Eskualdea	Naturala	Kulturala	Mistoa	Guztira	%
Afrika	33	42	3	78	%9
Arabiar Herrialdeak	4	60	1	65	%7
Asia-Pazifikoa	48	129	9	186	%21
Europa eta Ipar Amerika	56	375	9	440	%49
Latinoamerika eta Karibea	35	83	3	121	%14

[aldatu] Zerrendak

• Arabiar Herrialdeetan
• Europan
• Amerikan
• Asia eta Ozeanian
• Afrikan

[aldatu] Eskualdeak

UNESCOk 5 gune geografikotan edo eskualdeetan banatzen du Mundua, Gizateriaren Ondareei dagokienez:

1. Afrika
2. Arabiar Herrialdeak
3. Asia-Pazifikoa
4. Europa/Ipar Amerika (Errusia eta Israel barne)
5. Latinoamerika/Karibea

[aldatu] Gizateriaren Ondarearen Batzarra

Gizateriaren Ondarearen Batzarrean parte hartzen dute estatuak hauek dira:^[2]

Australia	Bahrain	Barbados	Mexiko
Kanada	Txina	Kuba	Egipto
Israel	Jordania	Kenya	Madagaskar
Maurizio	Maroko	Nigeria	Peru
Hego Korea	Espainia	Suedia	Tunisia
Ameriketako Estatu Batuak

[aldatu] Batzarraren bilkurak

Bilkura	Urtea	Data	Hiria	Estatua
I.	1977	ekainaren 27 – uztailaren 1	Paris	Frantzia
II.	1978	irailaren 5 – irailaren 8	Washington Hiria	Ameriketako Estatu Batuak
III.	1979	urriaren 23 – urriaren 26	Kairo	Egipto
IV.	1980	irailaren 1 – irailaren 5	Paris	Frantzia
V.	1981	urriaren 26 – urriaren 30	Sydney	Australia
VI.	1982	abenduaren 13 – abenduaren 17	Paris	Frantzia
VII.	1983	abenduaren 5 – abenduaren 9	Florentzia	Italia
VIII.	1984	urriaren 29 – azaroaren 2	Buenos Aires	Argentina
IX.	1985	abenduaren 2 – abenduaren 6	Paris	Frantzia
X.	1986	azaroaren 25 – azaroaren 28	Paris	Frantzia
XI.	1987	abenduaren 7 – abenduaren 11	Paris	Frantzia
XII.	1988	abenduaren 5 – abenduaren 9	Brasilia	Brasil
XIII.	1989	abenduaren 11 – abenduaren 15	Paris	Frantzia
XIV.	1990	abenduaren 7 – abenduaren 12	Banff	Kanada
XV.	1991	abenduaren 9 – abenduaren 13	Kartago	Tunisia
XVI.	1992	abenduaren 7 – abenduaren 14	Santa Fe	Ameriketako Estatu Batuak
XVII.	1993	abenduaren 6 – abenduaren 11	Indietako Cartagena	Kolonbia
XVIII.	1994	abenduaren 12 – abenduaren 17	Phuket	Tailandia
XIX.	1995	abenduaren 4 – abenduaren 9	Berlin	Alemania
XX.	1996	abenduaren 2 – abenduaren 7	Merida	Mexiko
XXI.	1997	abenduaren 1 – abenduaren 5	Napoli	Italia
XXII.	1998	azaroaren 30 – abenduaren 5	Kioto	Japonia
XXIII.	1999	azaroaren 29 – abenduaren 4	Marrakex	Maroko
XXIV.	2000	azaroaren 27 – abenduaren 2	Cairns	Australia
XXV.	2001	abenduaren 11 – abenduaren 16	Helsinki	Finlandia
XXVI.	2002	ekainaren 24 – ekainaren 29	Budapest	Hungaria
XXVII.	2003	ekainaren 30 – uztailaren 5	Paris	Frantzia
XXVIII.	2004	ekainaren 28 – uztailaren 7	Suzhou	Txina
XXIX.	2005	uztailaren 10 – uztailaren 17	Durban	Hego Afrika
XXX.	2006	uztailaren 8 – uztailaren 16	Vilnius	Lituania
XXXI.[3]	2007	ekainaren 23 – uztailaren 1	Christchurch	Zeelanda Berria
XXXII.	2008	ekainaren 2 – ekainaren 10	Quebec Hiria	Kanada
XXXIII.	2009	ekainaren 22 - ekainaren 30	Sevilla	Espainia

[aldatu] Ikus, gainera

• Kultura Ondasun

[aldatu] Erreferentziak

1. ↑ Aukeraketa irizpideak
2. ↑ Estatu partaideen zerrenda UNESCO-ern webgunean.
3. ↑ UNESCO-ren webgunean 31. Batzarraren datuak.

[aldatu] Kanpo loturak

• (Ingelesez) (Frantsesez) UNESCOren Gizateriaren Ondarearen webgunea