Gizateriaren ondare

Wikipedia(e)tik
(«Gizateriaren Ondare» orritik birbideratua)
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Bizkaiko Zubia, Gizateriaren Ondare

UNESCOren gizateriaren ondare deitzen zaio erakunde honek hala izendatutako leku konkretu bati (baso bat, mendi bat, laku bat, eraikin bat edo hiri bat izan daitekeelarik). Programa honek aparteko garrantzi kultural edo naturala duten lekuak gordetzea du helburu.

Eduki-taula

Aukeraketa irizpideak[aldatu]

86. tokia: Menfis eta bere Nekropolia - Piramideen Eremua Gizatik Dahshurrera (Egipto).
114. tokia: Persepolis (Iran).

2004. urtearen amaiera arte, sei irizpide ziren ondare kulturala izendatzeko; eta lau, ondare naturala izendatzeko. 2005ean sistema hori aldatu zen, hamar irizpideko multzo bakarra osatzeko. Izendatutako tokiek "balio unibertsal aipagarria" eduki behar dute, eta hamar irizpidetik gutxienez bat bete.[1]

  • i. "gizakien jeinu sortzailearen maisulana adieraztea".
  • ii. "giza balioen elkar-eragin garrantzitsua adieraztea denbora tarte luze edo kultura eskualde hedatu batean, arkitektura edo teknologia garapenean, arte monumentalean, hirigintzan edo paisaiagintzan".
  • iii. "lekukotza bakarra, edo gutxienez ezohikoa, ematea ohitura kultura edo zibilizazio batean, bizirik edo hilda dagoena".
  • iv. "giza historiako garai aipagarri bateko adibide bikaina izatea, hala nola, eraikin bat, teknologia edo arkitektura multzo bat edo paisaia bat.
  • v. "lur-itsasoen erabilera tradizionalaren edo jendeztatze tradizionalaren adibide bikaina izatea, batez ere aldaketa itzulezina izateko arriskuan badago".
  • vi. "balio unibertsala duten ideiei, sineskerei, artelanei, idazlanei, gertakari edo tradizio biziei lotuta egotea, zuzenean edo materialki".
  • vii. "aparteko gertakari naturalak edo edertasun naturala eta garrantzi estetiko ezohikoa izatea".
  • viii. "Lurraren historiaren aro nagusien adibide aparta izatea".
  • ix. "aldatzen edo garatzen ari diren prozesu ekologiko edo biologikoen adibide izatea".
  • x. "tokian bertan aniztasun biologikoa mantentzeko habitat naturalaren adibide garrantzitsu eta esanguratsua edukitzea".

Ondare hautatuak[aldatu]

Euskal Herrian[aldatu]

Euskal Herrian gizateriaren ondare izendatutakoak ondoko hauek dira:


Euskal Herria Gizateriaren Ondarea Euskal Herrian Euskal Herria

Bizkaiko Zubia • Done Jakue bidea (tartean Baionako katedrala eta Ospitalepeko eliza) • Paleolitoko labar-artea

Espainian[aldatu]

Espainia Gizateriaren Ondarea Espainian Espainia

Alhambra, Generalife eta Albayzín • Aranjuezko errege jauregia • Méridako arkeologia multzoa • Tarracoko arkeologia multzoa* • Atapuercako arkeologia multzoa • Ávilako Hiri Zaharra eta harresiz kanpoko elizak • Burgosko katedrala • Cáceres • La Vall de Boíko eliza erromanikoak* • Herkulesen Dorrea*** • Sevillako katedrala, Alkazarra eta Indietako Agiritegia • Altamirako leizea • Kordoba • Cuenca • Doñana • El Escorial • Garajonay • Eivissa • Las Médulas • Aragoiko arkitektura mudejarra • Asturias eta Oviedoko monumentuak • Kataluniar Musikaren Jauregia eta Sant Pau Ospitalea* • Elxeko palmadia • Pobleteko monasterioa* • Pirinioak - Monte Perdido • Úbeda eta Baeza • Mediterraneo itsasoko labar-artea • Lugoko erromatar harresiak*** • Donejakue bidea** • Salamanca • San Cristóbal de La Laguna • San Millán de Yuso eta Susoko monasterioak • Santa María de Guadalupe • Santiago Compostelakoa*** • Segovia eta bere akueduktua • Serra de Tramuntana • Llotja de la Seda • Teide • Toledo • Alcalá de Henaresko unibertsitate eta gune historikoa • Bizkaiko Zubia** • Antoni Gaudíren lanak*

* Katalunian; ** Euskal Herrian; *** Galizian

Frantzian[aldatu]

Frantzia Gizateriaren Ondarea Frantzian Frantzia

Albiko aita santuen hiria • Alpeen inguruko historiaurreko palafitoak • Amiensko katedrala • Arc-et-Senansko errege gatzaga • Arlesko monumentu erromatar eta erromanikoak • Avignongo Aita Santuen jauregia eta zubia • Bordeleko kaiak • Bourgesko katedrala • Carcasona • Chartresko katedrala • Pianako kalatuak • Vézère ibarreko Historiaurreko Guneak eta Leize Apainduak • Done Jakue bidea* • Belgika eta Frantziako ezkila-dorreak • Fontainebleauko jauregia • Monte Perdido • Lascauxko kobazuloa • Le Havre • Loira ibarra • Lyon • Fontenayko abadia • Canal du Midi • Mont-Saint-Michel • Nancyko plazak • Kaledonia Berriko urmaelak • Orangeko erromatar antzokia eta garaipen-arkua • Paris, Senaren ibaiertzak • Provins • Reimsko katedrala, San Remigioren basilika eta Tau jauregia • Pont du Gard • Saint-Savin-sur-Gartempeko abadia • Vaubanen gotorlekuak • Saint-Émilion • Salins-les-Bainsko gatzaga • Estrasburgo • Versaillesko jauregia eta parkea • Vézelayko basilika eta muinoa

* Euskal Herrian
307. tokia: Askatasunaren Estatua (AEB).
437. tokia: Galapagoak (Ekuador).
314. tokia: Alhambra, Generalife eta Albayzín (Espainia).
444. tokia: Ait-Ben-Haddou ksarra (Maroko).
933. tokia: Loira ibarra (Frantzia).
483. tokia: Chichen Itza (Mexiko).
1. tokia: Iguazuko ur-jauziak (Argentina eta Brasil).
540. tokia: San Petersburgoko gune historikoa (Errusia).
592. tokia: Borobudur (Indonesia).
516. tokia: Bandiagarako Amildegiak (Mali).
776. tokia: Itsukushima tenplua (Japonia).

Munduan[aldatu]

Eskualdea Naturala Kulturala Mistoa Guztira
Afrika 39 48 4 91
Arabiar Herrialdeak 5 67 2 74
Asia-Pazifikoa eta Ozeania 55 148 10 213
Ipar Amerika eta Europa 68 417 11 496
Latinoamerika eta Karibea 36 91 3 130
Guztira 203 771 30 1004
Bikoiztuak kenduta 15 26 1 42
Guztira 188 745 29 962

Zerrendak[aldatu]

Eskualdeak[aldatu]

UNESCOk 5 gune geografikotan edo eskualdetan banatzen du mundua, gizateriaren ondareei dagokienez:

  1. Afrika
  2. Arabiar Herrialdeak
  3. Asia-Pazifikoa
  4. Europa/Ipar Amerika (Errusia eta Israel barne)
  5. Latinoamerika/Karibea

Gizateriaren Ondarearen Batzarra[aldatu]

Gizateriaren Ondarearen Batzarrean parte hartzen dute estatuak hauek dira:[2]

 Aljeria  Kanbodia  Kolonbia  Estonia
 Etiopia  Frantzia  Alemania  India
 Irak  Japonia  Malaysia  Mali
 Mexiko  Qatar  Errusia  Senegal
 Serbia  Hegoafrika  Suedia  Suitza
 Thailandia  Arabiar Emirerri Batuak

Batzarraren bilkurak[aldatu]

Bilkura Urtea Data Hiria Estatua
I. 1977 ekainaren 27 – uztailaren 1 Paris FrantziaFrantzia
II. 1978 irailaren 5 – irailaren 8 Washington Hiria Ameriketako Estatu BatuakAmeriketako Estatu Batuak
III. 1979 urriaren 23 – urriaren 26 Kairo EgiptoEgipto
IV. 1980 irailaren 1 – irailaren 5 Paris FrantziaFrantzia
V. 1981 urriaren 26 – urriaren 30 Sydney AustraliaAustralia
VI. 1982 abenduaren 13 – abenduaren 17 Paris FrantziaFrantzia
VII. 1983 abenduaren 5 – abenduaren 9 Florentzia ItaliaItalia
VIII. 1984 urriaren 29 – azaroaren 2 Buenos Aires ArgentinaArgentina
IX. 1985 abenduaren 2 – abenduaren 6 Paris FrantziaFrantzia
X. 1986 azaroaren 25 – azaroaren 28 Paris FrantziaFrantzia
XI. 1987 abenduaren 7 – abenduaren 11 Paris FrantziaFrantzia
XII. 1988 abenduaren 5 – abenduaren 9 Brasilia BrasilBrasil
XIII. 1989 abenduaren 11 – abenduaren 15 Paris FrantziaFrantzia
XIV. 1990 abenduaren 7 – abenduaren 12 Banff KanadaKanada
XV. 1991 abenduaren 9 – abenduaren 13 Kartago TunisiaTunisia
XVI. 1992 abenduaren 7 – abenduaren 14 Santa Fe Ameriketako Estatu BatuakAmeriketako Estatu Batuak
XVII. 1993 abenduaren 6 – abenduaren 11 Indietako Cartagena KolonbiaKolonbia
XVIII. 1994 abenduaren 12 – abenduaren 17 Phuket ThailandiaThailandia
XIX. 1995 abenduaren 4 – abenduaren 9 Berlin AlemaniaAlemania
XX. 1996 abenduaren 2 – abenduaren 7 Merida MexikoMexiko
XXI. 1997 abenduaren 1 – abenduaren 5 Napoli ItaliaItalia
XXII. 1998 azaroaren 30 – abenduaren 5 Kioto JaponiaJaponia
XXIII. 1999 azaroaren 29 – abenduaren 4 Marrakex MarokoMaroko
XXIV. 2000 azaroaren 27 – abenduaren 2 Cairns AustraliaAustralia
XXV. 2001 abenduaren 11 – abenduaren 16 Helsinki FinlandiaFinlandia
XXVI. 2002 ekainaren 24 – ekainaren 29 Budapest HungariaHungaria
XXVII. 2003 ekainaren 30 – uztailaren 5 Paris FrantziaFrantzia
XXVIII. 2004 ekainaren 28 – uztailaren 7 Suzhou TxinaTxina
XXIX. 2005 uztailaren 10 – uztailaren 17 Durban HegoafrikaHegoafrika
XXX. 2006 uztailaren 8 – uztailaren 16 Vilnius LituaniaLituania
XXXI.[3] 2007 ekainaren 23 – uztailaren 1 Christchurch Zeelanda BerriaZeelanda Berria
XXXII. 2008 ekainaren 2 – ekainaren 10 Quebec Hiria KanadaKanada
XXXIII. 2009 ekainaren 22 - ekainaren 30 Sevilla  Espainia
XXXIV. 2010 uztailaren 25 - abuztuaren 3 Brasilia BrasilBrasil
XXXV. 2011 ekainaren 19 - ekainaren 29 Paris FrantziaFrantzia
XXXVI. 2012 ekainaren 25 - uztailaren 5 San Petersburgo  Errusia
XXXVII. 2013 ekainaren 17 - ekainaren 27 Phnom Penh  Kanbodia

Ikus, gainera[aldatu]

Erreferentziak[aldatu]

  1. ↑ Aukeraketa irizpideak
  2. ↑ Estatu partaideen zerrenda, UNESCOren webgunean.
  3. ↑ UNESCOren webgunean, 31. Batzarraren datuak.

Kanpo loturak[aldatu]

"http://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Gizateriaren_ondare&oldid=3741136"(e)tik eskuratuta