Adrar des Ifoghas

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Adrar des Ifoghas
Une guelta, près d'Oubankort dans l'Adrar des Ifoghas.jpg
Punturik altuena
Altuera 890 metro
Koordenatuak 19° 07′ 00″ N, 1° 45′ 00″ E / 19.116666666667°N,1.75°E / 19.116666666667; 1.75Koordenatuak: 19° 07′ 00″ N, 1° 45′ 00″ E / 19.116666666667°N,1.75°E / 19.116666666667; 1.75
Tamaina
Azalera 250.000 kilometro koadro
Geografia
Geologia
Material nagusia Arroka metamorfiko

Adrar des Ifoghas edo Adrar des Iforas (tamasheqez: ⴰⴷⵔⴰⵔ ⵏ ⵉⴼⵓⵖⴰⵙ, Adrar n Ifoghas; arabieraz: أدرار إيفوغاس‎) Saharako goi ordokia da, ipar latitudeko 21º eta 18º artean dagoena, Tuaregek Azawad deitutako lurraldean, gehiena Mali ipar-ekialdeko Kidal eskualdean, eta zati txikiago batzuk Aljeriako Adrar eta Tamanrasset probintzietan[1]. 250.000 kilometro koadroko ditu luze-zabalean. Aïr, Hoggar eta Tibestirekin batera, Saharako mendigune garrantzitsuenetako bat da.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tamasheqez (tuareg hizkuntzaz) Adrar (edo Adagh) hitzak "mendia" esan nahi du. Ifogha hitza berriz, "Kel Ifoghas", eskualdeko klan nagusiaren izenetik dator.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Adrar des Ifoghasen arroka metamorfikoak eta granitoa dira nagusi, harearriak iparraldean, eta oso higaturik daude. Harri mokor handiek paisaia kaotikoa eratzen dute. Batez besteko garaiera 600 m ingurukoa da eta puntu gorena 890 metroan dago[1]. Haranak zabalak dira. Iparraldekoak Tanezroufterantz irekitzen dira, mendebaldekoak Telemsi aldera, hegoaldekoak Azawagh ibai fosilerantz eta ekialdekoak Tamesnako zabaldirantz.

Mendebaldeko isurialdean eta haranetan saheliar klima dago. Baina, erliebeari esker, uztaileko montzoiak euri gehiago ekartzen du Saharako beste lekuetan baino (150 mm inguru, urteko). Ekialdeko isurialdean eta gainetan prezipitazio hauek berehala lurruntzen dira, baina iraupen laburreko belar berdea haztea ahalbidetzen dute. Zuhaitzak oso bakanak dira, haranetan izan ezik[1].

Herri nagusiak Kidal, Adjelhoc, Boughessa, Essouk eta Tessalit dira.

Biztanleak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kel Adagh tribuko tuareg nomadek mendebaldeko isurialdeko larreetan zaintzen dituzte beren azienda-taldeak (zebuak, dromedarioak, ahuntzak eta ardiak) lehorte aldietan ekialdeko isurialdekoak baino egokiagoak baitira. Tamaina txikiko palmondo sail batzuk daude, erdipurdiko fruitu ekoizpena ematen dutenak, eta artatxiki zein gari alorrak[1].

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aspaldiko denboretan Adrar Afrikako Iparraldea eta Mendebaldea lotzen zituzten karabanen igarobidea zen. Hori zela eta, Erdi Aroan eskualde aberatsa zen. Karabanen pausaleku garrantzitsuenetako bat Tadamakat izan zen[2]. XVI. mendearen hasieran Songhai Inperioaren zati zen[1].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e Crucifix, Isabelle, Adrar des Iforas Encyclopædia Universalis
  2. Sidiyene, Ehya Ag, Des arbres et des arbustes spontanés de l'Adrar des Iforas (Mali) Orstom/Cirad

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]