Ahuntz

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Ahuntz
Goat family.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaAnimalia
FilumaChordata
KlaseaMammalia
OrdenaArtiodactyla
FamiliaBovidae
GeneroaCapra
EspezieaCapra aegagrus
Azpiespeziea Capra aegagrus hircus
(Linnaeus, 1758)
Datu orokorrak
Iturria goat milk Itzuli eta goat meat Itzuli
Bizi itxaropena 15 urte
Bihotz-frekuentzia 75 pultsazio minutuko

Ahuntza (emea) edo akerra (arra) (Capra aegagrus hircus) animalia ugaztun eta hausnarkaria da, mendian libre (basahuntza) edo etxekoturik baserrietatik hurbil bizi dena. Kumeei, berriz, antxume edo ahume deritze. Azienda xehetzat hartuta dago, ardi eta txerriak bezala.

Gizakiek erabiltzen ditu, besteak beste, esnea eta gazta egiteko.

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Emea, aitzineuskaraz *(h)an-huntz[1]*(h)anuntz[2] → ahuntz) edo akerra (arra)

Munduko aziendak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira gaur egun ahuntz gehien dituzten herrialdeak: · Txina : 173.000.000. · India : 124.500.000. · Pakistan : 52.800.000. · Sudan : 40.000.000. · Bangladesh : 34.500.000. · Nigeria : 27.000.000. · Iran : 26.000.000. · Indonesia : 12.450.000. · Tanzania : 11.700.000. · Kenia : 11.000.000.

Euskal Herriko bertako ahuntz arrazak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ahuntz azpigorriak Ormaiztegiko Bertako Arrazen Azokan

Euskal Herrian bertako bi ahuntz arraza daude: ahuntz azpigorria eta piriniotar ahuntza. Haiez gain, kanpoko beste arrazetako etxeko ahuntzak daude ere esne zein haragitarako.

Esamoldeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • "Ahuntzaren gauerdiko eztula" bezala izan: Oso garrantzi gutxiko zerbait izan.
  • "Ahuntzak adarrak dituen aldera": Alderantziz.

Akerra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Akerra sarri agertzen da herri sinesmenetan, baita Euskal Mitologian ere, Akerbeltz izenarekin. Gainera, Euskal Herrian zein Pirinio guztian ohikoa izan da aker beltzak edukitzea artalde zein ukuiluetan gainontzeko abereak babesteko.

Kristauentzat, Deabru beraren berraragiztatzea da, eta apaizek sorgin eta aztiak jazarri dituzte Akelarreetan era guztietako gehiegikeria sexualak egitearen salaketapean. Egun zera uste da berriz, Akerbeltza antzinako jainko bat zela, abereen babeslea. Akerraren inguruko gurtza hau gainera Europako beste zenbait lekuetan ere eman da. Akerbeltz honen inguruko zenbait sinesmenek gaur egun arte iraun dute.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ahuntz Aldatu lotura Wikidatan

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Joseba Lakarra (2002) 65 etimologías del protovasco.
  2. Koldo Mitxelena (1976). Fonética histórica vasca. Donostia: Gipuzkoako Aldundia.