Rosa Luxemburg

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Rosa Luxemburg
Rosa Luxemburg.jpg
Bizitza
Izen osoa Róża Luksemburg
Jaiotza Zamość1871ko martxoaren 5a
Herrialdea  Alemania
 Errusiar Inperioa
Heriotza Berlin1919ko urtarrilaren 15a (47 urte)
Hobiratze lekua Zentralfriedhof Friedrichsfelde
Heriotza modua gizahilketa: erailketa
Hiltzailea Freikorps
Familia
Ezkontidea(k) Gustav Lübeck  (1889 -  1903)
Bikotea(k) Leo Jogiches
Hezkuntza
Heziketa Zuricheko Unibertsitatea
Hezkuntza-maila Doktor Nauk in Juridical Sciencea
Hizkuntzak alemana
Jarduerak
Jarduerak politikaria, filosofoa, iraultzailea, soziologoa, ekonomialaria eta kazetaria
Lantokia(k) VarsoviaZürich eta Berlin
Sinesmenak eta ideologia
Erlijioa ateoa
Alderdi politikoa Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata
Alemaniako Alderdi Komunista
Independent Social Democratic Party of Germany
Espartakisten Liga
Social Democracy of the Kingdom of Poland and Lithuania
IMDb ch0042592
Artikulu hau serie honen zatia da:
Komunismoa
Communist star with golden border and red rims.svg
Oinarrizko kontzeptuak
Filosofia marxista
Klase borroka
Internazionalismo proletarioa
Alderdi komunista
Agiri Komunista
Ideologiak
Marxismoa  Leninismoa  Maoismoa
Marxismo-leninismoa
Troskismoa  Jutxe
Ezkerrekoa  Kontsejismoa
Erlijiosoa  Anarkista
Komunismoaren Internazionalak
Liga Komunista
Lehen Internazionala
III. Internazionala
IV. Internazionala
Komunista nabarmenak
François-Noël Babeuf
Karl Marx
Friedrich Engels
Piotr Kropotkin
Rosa Luxemburg
Vladimir Lenin
Josef Stalin
Leon Trotski
Mao Zedong
Che Guevara
Fidel Castro
Argala
Pertur
Gertuko kontzeptuak
Anarkismoa
Antikapitalismoa
Antifaxismoa
Antikomunismoa
Estatu sozialista
Zentralismo demokratikoa
Proletarioren diktadura
Komunismoaren historia
Ezker politikoa
Luxemburgismoa
Ezker Berria
Poskomunismoa
Eurokomunismoa
Titoismoa
Sozialismoa  "Estalinismoa"
Ekonomia sozialista
Sinbologia komunista
Artikulu hau serie honen zatia da:
Feminismoa
Womanpower logo.jpg

Oinarrizko kontzeptuak
Patriarkatua
Generoa
Emakumea
Matriarkatua
Joera ezberdinak
Feminismo erradikala  Feminismo marxista
Ezberdintasunaren feminismoa
Anarkofeminismoa
Ekofeminismoa  Feminismo islamiarra
Feminismo liberala  Feminismo filosofikoa
Feminismo separatista
Feminismo indibidualista
Feminista nabarmenak
Kate Sheppard
Clara Zetkin
Rosa Luxemburg
Virginia Woolf
Margaret Mead
Simone de Beauvoir
Toni Morrison
Margaret Atwood
Elfriede Jelinek
Gertuko kontzeptuak
Antropologia feminista
Generoaren soziologia
Queer teoriak
Generourban
Matxismoa
Martxoaren 8a
Marxismoa
Feminismoaren historia
Luxemburgismoa
Sinbologia feminista

Rosa Luxemburg (Zamość, Poloniako Erresuma, 1870eko martxoaren 5 - Berlin, Weimarko Errepublika, 1919ko urtarrilaren 15) iraultzaile eta sozialismo alemaniarraren teorialaria izan zen. Jatorriz poloniarra eta judua izan zen. Alemaniako Alderdi Komunista sortu zuen. 1919ko urtarrilean Berlinen izandako iraultza saiakeran parte hartu zuen. Bertan, beste ehunka pertsona bezala, atxilotu, torturatu eta hil zuten.

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1889an Polonia utzi zuen Langileen alderdi iraultzaile sozialistako kide zelako eta Suitzara joan zen. Zurichen Errusiako alderdi sozialdemokratako buruzagiak ezagutu zituen, Georgi Plekhanov bereziki eta ekonomia politikoko ikasketak amaitu zituen. Gustav Lübeckekin ezkondu ondoren, 1898an Alemanian egon zen eta berebiziko tokia izan zuen aurrerantzean Alemaniako alderdi sozialdemokrataren barnean, Leipziger Volkszeitung egunkarian. 1898an Sozialreform oder Revolution? (Erreforma ala Iraultza?) argitaratu zuen, Eduard Bernsteinen erribisionismoaren aurka. 1905eko Errusiako iraultza saioaren ondoren, Poloniara jo eta iraultzaren aldeko lanetan ibili zen han. Atxilo hartu zuten, baina luze gabe aske geratu eta Alemaniara joan zen berriro. Massenstreik, Partei und Gewerkschaften (1906, Greba orokorra, alderdia eta sindikatuak) liburuan zehaztu zuen alderdiak iraultza mugimendu orokorarren gidari gisa zuen egitekoa.

Sozial-demokraten eskolako ekonomia politikoko irakasle izan ondoren, Die Akkumulation des Kapitals (1913, Kapital metatzea) argitaratu zuen, kapitalismoak inperialismoaren fasean biziko zituzkeen kontraesanez. II. Internazionalaren porrotak eta Lehen Mundu Gerraren aurrean Alemaniako politikari sozialdemokrata askok erakutsi zuten portaera gerrazaleak bultzatu zuen 1915ean Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht, Franz Mehreing eta Clara Zetkinekin batean, Espartakus Taldea, joera iraultzaile antimilitaristakoa, sortzera. Espetxean (1915-1916;1916-1918) segitu zuen bere Ekonomia politikorako sarrera inoiz amaituko ez zuen obra idazten eta bertatik jarraitu zituen Errusiako Iraultzaren gorabeherak. 1918an aske utzi zuten Alemaniako iraultzaldiaren ondoren, Die rote Fahne egunkaria sortu eta Alemaniako alderdi komunista bultzatu zuen (1918ko abendua). Iraultza espartakistan parte hartu zuen 1919ko urtarrilean, hasieran aurka zegoen arren, eta hil bereko 15ean preso hartu eta hil zuten aurkakoek.

«

Ingalaterran orain dela mende eta erdi industria modernoa sortu zenetik, munduko ekonomia kapitalista egiazki gizadiaren min eta dardaren artean hazi zen. Produkzio adar bat bestearen atzetik bereganatu zituen, herrialde bat bestearen atzetik bereganatu. Lurraren zokorik urrunenera heldu da lurrunaren eta elektrizitatearen, suaren eta ezpataren bidez, txinatar harresi guztiak bertan behera bota eta gaur egungo gizadiaren batasun ekonomikoa finkatu mundu mailako krisien garaiaren bitartez, aldian aldiko katastrofe kolektiboen bidez. Kapitalismoak eragindako miseriak kanporatutako italiar proletarioa Argentina edo Kanadara heltzerakoan, bertan Estatu Batuetatik edo Ingalaterratik inportatutako kapitalaren zama aurkituko du. Eta bere herrialdean geratzen den eta bizimodua zintzoki atera nahi duen alemaniar proletarioa mundu osoko produkzioaren eta merkataritzaren martxaren menpean dago, bere ongizateari dagokionean. Lana aurkituko duen ala ez, emaztea eta seme-alabak elikatzeko nahikoa soldata irabaziko duen, asteko zenbait egunetan zehar behartutako aisialdira edo gau eta egun gehiegizko lanaren infernura kondenatuta izango den, hori guztia etengabe Estatu Batuetako kotoi-uztaren, Errusiako gari-uztaren, Afrikako urre- edo diamante-meategi berrien aurkikuntzaren, Brasilgo gatazka iraultzaileen, mugasari-gerren, diplomazia-borroken eta bost kontinenteetako guden menpe dago. Gaur egungo bizitza kolektibo eta politikoaren eraketan ez dago, alde batetik, herriak eta herrialdeak multzo handi batean biltzen dituen geroz eta oinarri ekonomiko estuago eta sendoago horren eta, beste aldetik, herriak artifizialki hainbat sektore arrotz eta etsaietan muga-postu, mugasari eta militarismoaren bidez banatu nahi dituen estatuen gainegitura politikoaren arteko kontraesan garbia baino gauza erabakioarragorik.

Ekonomia Politikorako Sarrera (1916-1917)

»

[1]. Testu osoa irakurtzeko Wikisourcen duzu eskuragarri

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Rosa Luxemburg Aldatu lotura Wikidatan
Biografia
Alemania
Artikulu hau Alemaniako biografia baten zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.