«Neanderthalgo gizaki»: berrikuspenen arteko aldeak

Jump to navigation Jump to search
t
ez dago edizio laburpenik
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
t
| range map = Range of Homo neanderthalensis.png
}}
'''Neanderthalgo gizakia''' edo '''neanderthalak'''<ref>EIMA: [http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.eus/r43-573/es/contenidos/informacion/dih/es_5490/adjuntos/estilo_liburua/onomastika/IZEN_ZERRENDAK.pdf ''Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak''].</ref> ''[[Homo]]'' generoko [[Pleistozeno]]ko kide desagertu[[espezieen iraungipen|iraungi]] bat da. [[Europa]]ko eta [[Asia]] zentraleko mendebaldean aurkitu dira aztarnak. Neanderthalak batzuetan [[gizaki]]en azpiespezie gisa sailkatzen dira ('''''Homo sapiens neanderthalensis''''') edo beste espezie baten eran ('''''Homo neanderthalensis'''''). Orain dela 250.000-28.000 urte bitarteko epean bizi izan zen.
 
== Etimologia ==
 
== Morfologia ==
[[Fitxategi:Zientzia Astea - Giza eboluzioa.webm|thumb|300px|Giza eboluzioan izandako espezie ezberdin batzuen buruhezurreiburu hezurrei buruzko azalpena ematen duen bideoa.]]
Haren garaiera ''[[Gizaki|Homo sapiens]]''aren antzekoa zen, baina hala besoak nola zangoak laburragoak zituen. Gihar sendoak zituzten, eta ondorioz pisu handiagoa. Ondorioz, neanderthalen hezurren bolumena ere handiagoa zen. Gizaki indartsuak ziren. Era berean, haien garezurrak ''Homo sapiens''arenak baino bolumen handiagoa zuen: 1500 - 1600 [[Zentimetro kubiko|cm<sup>3</sup>]] bitarte. Horretaz gainera, gaur egungo [[gizaki]]ekin alderatuta, hauek ziren neanderthalen bereizgarri nagusiak:
 
 
=== Toru supraorbitarioa ===
[[Fitxategi:Neandertal 1856.jpg|thumb|250px|ezkerrera|Jatorrizko Neanderthalgo gizakiaren marrazkia, toru supraorbitarioa ondo markatuta.]]
Toru supraorbitarioa [[begi]]en gainean agertzen den toru bat da. Ikusten erraza da, [[begi]]en gainean, arku itxura baitu, sekzioa biribildua da eta bi begien arteko tartean jarraikortasuna du. Toru hau oso argi agertzen da begien zentroaren gainean baina alboetarantz desagertzen doa. Orokorrean hutsik agertzen da eta oso garatua.<ref name="Arsuaga">ARSUAGA, JUAN LUIS & MARTINEZ, IGNACIO. 1998. La especie elegida. Temas de hoy. ISBN 84-8460-463-2.</ref><ref name="Jones">JONES, STEVE, MARTIN, ROBERT, PILBEAM, DAVID ed. 1992. The Cambridge encyclopedia of human evolution. Cambridge University Press. ISBN 0-521-32370-3</ref> Toru hau ''[[Homo]]'' generoan garatzen joan da eta neanderthalen garaikideak ziren gizaki modernoengan ere agertu ahal zen. Neanderthalengan ezberdina da, ordea: bi begien artean jarraikortasuna du eta bere atzean [[bekoki]]a berehala doa atzerantz.
 
 
=== Aldakaren forma ===
Aldaken forma ezberdina da gaur egungo gizakiekin alderatuta. Diferentziarik nagusiena emeek eta arrek forma bera dutela da, nahiko biribildua. Gaur egungo gizakiek, gainera, aldaka estuagoak dituzte, bai ar zein emeen artean. Aldakak hala ere zabalagoak dira latitude altuetan eta hori izan zitekeen arrazoietako bat.<ref name="Aldaka">FRANCISCUS, ROBERT G. 2009. When did the modern human pattern of childbirth arise? New insights from an old Neandertal pelvis. PNAS June 9, 2009 vol. 106 no. 23 9125-9126</ref> [[Iskion]] hezurra ere ezberdina da, primitiboagoa zelarik Neandertalen artean. Tamalez ez da ezagutzen ''[[Homo erectus]] ''en iskion hezurraren forma eta, beraz, ezin da jakin zein izan den bakoitzaren arbaso zuzena ikuspegi hau erabilita.<ref name="Iskion">{{en}} MARCHAL, FRANÇOIS. (2000). «A new morphometric analysis of the hominid pelvic bone». ''Journal of Human Evolution'' (2000) 38, 347–365. doi: 10.1006/jhev.1999.0360</ref>
 
== Erreferentziak ==

Nabigazio menua

Tresna pertsonalak

Izen-tarteak

Aldaerak