Gasteizko Santa Maria katedrala

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Santa Maria katedrala
Katedral Zaharra
Vitoria-Gasteiz - Vieille Cathédrale.jpg
Katedralaren kanpandorrea
Gasteizko Santa Maria katedrala hemen kokatua: Gasteiz erdigunea
Gasteizko Santa Maria katedrala
Gasteizko Santa Maria katedrala
Gasteizko Santa Maria katedrala (Gasteiz erdigunea)
Kokapena
Herrialdea  EH
Herria  Araba, Gasteiz
Koordenatuak 42° 51′ 02″ N, 2° 40′ 21″ W / 42.850689°N,2.672431°W / 42.850689; -2.672431Koordenatuak: 42° 51′ 02″ N, 2° 40′ 21″ W / 42.850689°N,2.672431°W / 42.850689; -2.672431
Arkitektura
Garaia 1200-XIX. mendea

Gasteizko Santa Maria katedrala edo Katedral Zaharra hiriburu arabarraren alde zaharrean dago, Buruileria plazaren gainean. Gasteizko hirigune historikoaren iparraldeko muga da. Alboan izen berdineko Santa Maria eliza du.

Katedral zaharra izena hartzen badu, XX. mendekoa den Katedral Berriarekin ez nahasteko da.

2007an Ken Follett galestar idazle ospetsuak bere World Without End (Amaierarik Gabeko Mundua) liburua idazteko katedral honetan oinarritu zen.

Deskribapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Santa Mariaren eliza gotikoa Erdi Aroko erdigunearen iparraldean dago, hiriko gunerik garaienean, Suso hiribilduan, eta XIV. mendean eraiki zen, 1181. urteko gaztelu-elizaren gainean. Eraikuntza askea da, gurutze latinoko planta duena eta hiru nabe; erdikoa eta altuera gehien duena gurutzadura handia du eta burualdean hiru kapera, ostikoen arteko espazio zabala aprobetxatuz. Hare-harri zuriz egin zen, baina zenbait tokitan adreilua eta hargin-lana ere erabili izan zen. Eraikinaren elementu arkitektoniko garrantzitsuenak ataria eta portiko nagusia dira. XIV. mende amaierakoa da eta eskultura gotikoko adibide paregabea da. Sarrera arkiboltak dituzten hiru punta arkuen bitartez dago egina, janba eta dekoratutako tinpanoekin. Amabirjinaren imajina kokatzen den mainela du. Kapera desberdinetan estilo berriagoetako elementu erantsiak ikus daitezke, baita koruan, sakristian dorrean eta atarian ere. Katedralaren ondoan, ekialdeko hormei itsatsita, XV. mendeko eraikin aipagarri bat dago. Eraikuntza hau, egun parrokia dena, Santiagoko Kapera izena du. Iparraldeko fatxadan eta Erdi Aroko obrari kontrajarriz, barrokoko eraikin eder bat dago, Kristo Santuaren Kapera alegia. Ederki landutako harlanduz eginda dago; pilastra toskanek banatzen dute; goiko partea, aldiz, moldura duten baoez, obalo eta bolutez apaindua dago. Aipatu beharra dago barruko kapera desberdinen garrantzia; bertan mihise, taila eta balio handiko hilobiak daude. Hasieran funtzio erlijiosoa eta gotorleku militar funtzioa nahastu egin ziren. Iparraldeko fatxadak harresi mihise handi birekin, ostiko azpiko erronda bideak, dorre poligonalak eta galeriek hala adierazten dute bederen.

Eraikuntzan erabilitako kareharria Trebiñuko Axarteko harrobitik eraman zuten.

Izen eztiaren erretaula[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erretaula flamenkoa da, mistoa: pintura eta eskultura; 1550 inguruan egina. Pedro Antonio de Gamiz enbaxadorearen dohaintza, Anberesko eskolakoa dela dirudi.

Arkitektura aldetik, fatxada eta etxetxoak darabiltzan erretaula-motakoa da, eta bankua, bi atal, hiru kale, eta goi-goian atiko bat dauka. Bankuan daude, hain zuzen ere, taula pintatuak. Kale arteko banaketa pilastra zabal batzuek egiten dute: kapitel joniarra daukate eta irudi antropomorfoz, oihal zintzilikatuz eta hainbat landarez daude apaindurik. Lehenengo atalean, etxetxoak karpanel erara daude enmarkaturik. Goiko aldean abar-itxurara daude apaindurik, eta osagarri modura, alboetan, giltzarrien lekuan, maskara batzuk ageri dira.

Erdiko horma-konka altuagoa da eta konplexuago apaindurik dago, antropomorfo eta landare-irudiz. Kale arteko pilastra korintiarrak oso-oso apaindurik daude: hainbat animaliren irudiak, irudi antropomorfoak eta landareak. Bigarren atalean, zutabeak ageri dira: kapitela korintiarra dute, fusteak ildaskatuak dira goiko aldean, eta beheko aldea erliebez apaindurik daukate.

Alboko etxetxoak ere karpanel erara daude amaiturik, behekoak bezala, eta apainketa ere antzekoa dute. Erdiko horma-konka, ordea, gorantz luzaturik dago eta puntu erdiko arku bat dauka marko moduan; apainketa takotan egina, moldurak lobulatuak ditu, eta oso apainduta dago: antropomorfoak eta abarrak. Goi-goiko taulamenduak friso apaindua du eta erlaitza takeatuz apaindurik dauka.

Ikonografia dela eta, bankuan pintura manierista batzuk daude: San Joakim eta Santa Ana tenplutik erauziak, aingerua San Joakimeri berri ona ematen, eta San Joakim eta Santa Ana tenpluan limosna emanez. Lehen atalean, honako erliebe hauek: Jaiotza, Erdainkuntza eta haurraren aurkezpena; bigarren atalean, alboko eszenetako irudiak galduta daude (Jesukristoren haurtzaroko bi kontakizun ziurrenik), erdiko eszenan Ama Birjinaren lokartzea ageri da.

Erretaularen polikromia jatorrizkoa da, flamenko motakoa, eta hain zuzen ere, urre dizdirarazia eta urdin ilunaren arteko bikromatismoa darabilen eta ezaugarri nagusi ere horixe duen motakoa. Toki jakin-jakineko batzuetan estofatu pixka bat ere badu, eta azal-kolorea matea da, oleo bidez egina.

Erretaulak dituen zeinu adierazgarri batzuek flamenkoa dela erakusten dute: albo banatara, bigarren atalaren parean, bi esku ageri dira, erreta, eta gaztelu bat ere bai, edo hori dirudi behintzat; eta erdainkuntzaren eta aurkezpenaren erliebeen oinarrian beste esku txikiago bat, eskematikoa.

Estiloz, erretaula hau Lehen Pizkundekotzat hartzen da, baina –harrigarria da gero- apainketa manierista da, nahiz eta artean azkar izan horretarako. Apainketak, ziurrenik, Fontainebleauko jauregiko estukatuak ditu eredu-argi, eta gaietako batzuk garai hartako grabatu italiarretatik hartuta daudela dirudi.

Santa Anaren kaperan zegoen, baina gaur egun Gasteizko Eliz Museoan erakusgai dago.

Azken urtekoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • 1856 eta 1870ean, eraikinaren patologia larriak ikusita, Martin Sarazibar arkitektoak ostiko edo horma-bular bana itsatsi zituen tenpluaren kanpoaldean. Horretarako, bi kapera deuseztatu behar izan zituzten.
  • 1960-1967 urte bitartean eraberritze lan batzuk egin ziren. Obra horietan, besteak beste, nabe nagusian zeuden ukondo-arkuak kendu zituzten, haien ordez tirante batzuk jarriz. Uste da aldaketa horrek patologia serioak eragin zituela katedralaren egiturarengan.
  • 2000. urtean, azken zaharberritzeari ekin zioten, Santa Maria Katedrala Fundazioaren eskutik eta administrazioak diruz lagundurik. Lanak 2010ean amaitu asmo dira.
  • 2008ko urtarrilaren 9an Ken Follett idazle britainiarrak Gasteizko Katedralean "World Without End" bere liburu berria aurkeztu zuen, lana idaztean monumentu arabarrak inspiratu baitzuen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gasteizko Santa Maria katedrala Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gasteiz