Gizateriaren ondare

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Bizkaiko Zubia, Gizateriaren Ondarea

Gizateriaren ondarea, balio unibertsal berezia duela eta, UNESCOk hala izendatutako leku konkretua (hala nola, baso, mendi, laku, uharte, basamortu, eraikin edo hiri bat) da. Programa honek aparteko garrantzi kultural edo naturala duten lekuak identifikatzea, babestea eta gordetzea du helburu[1].

Aukeraketa irizpideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

86. tokia: Menfis eta bere Nekropolia - Piramideen Eremua Gizatik Dahshurrera (Egipto).
114. tokia: Persepolis (Iran).

2004. urtearen amaiera arte, sei irizpide ziren ondare kulturala izendatzeko; eta lau, ondare naturala izendatzeko. 2005ean sistema hori aldatu zen, hamar irizpideko multzo bakarra osatzeko. Izendatutako tokiek "balio unibertsal aipagarria" eduki behar dute, eta hamar irizpidetik gutxienez bat bete.[2]

  • i. "gizakien jeinu sortzailearen maisulana adieraztea".
  • ii. "giza balioen elkar-eragin garrantzitsua adieraztea denbora tarte luze edo kultura eskualde hedatu batean, arkitektura edo teknologia garapenean, arte monumentalean, hirigintzan edo paisaiagintzan".
  • iii. "lekukotza bakarra, edo gutxienez ezohikoa, ematea ohitura kultura edo zibilizazio batean, bizirik edo hilda dagoena".
  • iv. "giza historiako garai aipagarri bateko adibide bikaina izatea, hala nola, eraikin bat, teknologia edo arkitektura multzo bat edo paisaia bat.
  • v. "lur-itsasoen erabilera tradizionalaren edo jendeztatze tradizionalaren adibide bikaina izatea, batez ere aldaketa itzulezina izateko arriskuan badago".
  • vi. "balio unibertsala duten ideiei, sineskerei, artelanei, idazlanei, gertakari edo tradizio biziei lotuta egotea, zuzenean edo materialki".
  • vii. "aparteko gertakari naturalak edo edertasun naturala eta garrantzi estetiko ezohikoa izatea".
  • viii. "Lurraren historiaren aro nagusien adibide aparta izatea".
  • ix. "aldatzen edo garatzen ari diren prozesu ekologiko edo biologikoen adibide izatea".
  • x. "tokian bertan aniztasun biologikoa mantentzeko habitat naturalaren adibide garrantzitsu eta esanguratsua edukitzea".

Ondare hautatuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Herrian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Herrian gizateriaren ondare izendatutakoak ondoko hauek dira:


Espainian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantzian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

307. tokia: Askatasunaren Estatua (AEB).
437. tokia: Galapagoak (Ekuador).
314. tokia: Alhambra, Generalife eta Albayzín (Espainia).
444. tokia: Ait-Ben-Haddou ksarra (Maroko).
933. tokia: Loira ibarra (Frantzia).
483. tokia: Chichen Itza (Mexiko).
540. tokia: San Petersburgoko gune historikoa (Errusia).
592. tokia: Borobudur (Indonesia).

Munduan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskualdea Naturala Kulturala Mistoa Guztira
Afrika 39 48 4 91
Arabiar Herrialdeak 5 67 2 74
Asia-Pazifikoa eta Ozeania 55 148 10 213
Ipar Amerika eta Europa 68 417 11 496
Latinoamerika eta Karibea 36 91 3 130
Guztira 203 771 30 1004
Bikoiztuak kenduta 15 26 1 42
Guztira 188 745 29 962

Zerrendak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskualdeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

UNESCOk 5 gune geografikotan edo eskualdetan banatzen du mundua, gizateriaren ondareei dagokienez:

  1. Afrika
  2. Arabiar Herrialdeak
  3. Asia-Pazifikoa
  4. Europa/Ipar Amerika (Errusia eta Israel barne)
  5. Latinoamerika/Karibea

Lurraldekako banaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako zerrenda honetan Gizateriaren Ondare izendatutako 10 leku baino gehiago dituzten herrialdeak agertzen dira:

  • Marroia: 40 Gizateriaren Ondare edo gehiago dituzten herrialdeak
  • Marroi argia: 30etik 39ra Gizateriaren Ondare dituzten herrialdeak
  • Laranja: 20tik 29ra Gizateriaren Ondare dituzten herrialdeak
  • Urdina: 15etik 19ra Gizateriaren Ondare dituzten herrialdeak
  • Berdea: 10etik 14ra Gizateriaren Ondare dituzten herrialdeak

Gizateriaren Ondarearen Batzarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gizateriaren Ondarearen Batzarrean parte hartzen dute estatuak hauek dira:[3]

 Angola  Azerbaijan  Burkina Faso  Kroazia
 Kuba  Finlandia  Indonesia  Jamaika
 Kazakhstan  Kuwait  Libano  Peru
 Filipinak  Polonia  Portugal  Hego Korea
 Tunisia  Turkia  Tanzania  Vietnam
 Zimbabwe

Batzarraren bilkurak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilkura Urtea Data Hiria Estatua
I. 1977 ekainaren 27uztailaren 1 Paris  Frantzia
II. 1978 irailaren 5irailaren 8 Washington Hiria  AEB
III. 1979 urriaren 23urriaren 26 Kairo  Egipto
IV. 1980 irailaren 1irailaren 5 Paris  Frantzia
V. 1981 urriaren 26urriaren 30 Sydney  Australia
VI. 1982 abenduaren 13abenduaren 17 Paris  Frantzia
VII. 1983 abenduaren 5abenduaren 9 Florentzia  Italia
VIII. 1984 urriaren 29azaroaren 2 Buenos Aires  Argentina
IX. 1985 abenduaren 2abenduaren 6 Paris  Frantzia
X. 1986 azaroaren 25azaroaren 28 Paris  Frantzia
XI. 1987 abenduaren 7abenduaren 11 Paris  Frantzia
XII. 1988 abenduaren 5abenduaren 9 Brasilia  Brasil
XIII. 1989 abenduaren 11abenduaren 15 Paris  Frantzia
XIV. 1990 abenduaren 7abenduaren 12 Banff  Kanada
XV. 1991 abenduaren 9abenduaren 13 Kartago  Tunisia
XVI. 1992 abenduaren 7abenduaren 14 Santa Fe  AEB
XVII. 1993 abenduaren 6abenduaren 11 Indietako Cartagena  Kolonbia
XVIII. 1994 abenduaren 12abenduaren 17 Phuket  Thailandia
XIX. 1995 abenduaren 4abenduaren 9 Berlin  Alemania
XX. 1996 abenduaren 2abenduaren 7 Merida  Mexiko
XXI. 1997 abenduaren 1abenduaren 5 Napoli  Italia
XXII. 1998 azaroaren 30abenduaren 5 Kioto  Japonia
XXIII. 1999 azaroaren 29abenduaren 4 Marrakex  Maroko
XXIV. 2000 azaroaren 27abenduaren 2 Cairns  Australia
XXV. 2001 abenduaren 11abenduaren 16 Helsinki  Finlandia
XXVI. 2002 ekainaren 24ekainaren 29 Budapest  Hungaria
XXVII. 2003 ekainaren 30uztailaren 5 Paris  Frantzia
XXVIII. 2004 ekainaren 28uztailaren 7 Suzhou  Txina
XXIX. 2005 uztailaren 10uztailaren 17 Durban  Hegoafrika
XXX. 2006 uztailaren 8uztailaren 16 Vilnius  Lituania
XXXI.[4] 2007 ekainaren 23uztailaren 1 Christchurch  Zeelanda Berria
XXXII. 2008 ekainaren 2ekainaren 10 Quebec Hiria  Kanada
XXXIII. 2009 ekainaren 22 - ekainaren 30 Sevilla  Espainia
XXXIV. 2010 uztailaren 25 - abuztuaren 3 Brasilia  Brasil
XXXV. 2011 ekainaren 19 - ekainaren 29 Paris  Frantzia
XXXVI. 2012 ekainaren 25 - uztailaren 5 San Petersburgo  Errusia
XXXVII. 2013 ekainaren 17 - ekainaren 27 Phnom Penh  Kanbodia
XXXVIII. 2014 ekainaren 15 - ekainaren 25 Doha  Qatar
XXXIX. 2015 ekainaren 28 - uztailaren 8 Bonn  Alemania
XXXX. 2016 uztailaren 10 - uztailaren 20 Istanbul  Turkia
XXXXI. 2017 uztailaren 10 - uztailaren 17 Krakovia  Polonia

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Gizateriaren ondare Aldatu lotura Wikidatan