Gobi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Gobi
Говь
Desert - Inner Mongolia edit.jpg
Gobi basamortua Barne Mongolian.
Gobi is located in Txina
Gobi
Gobi
Gobi (Txina)
Eskualdea Mongolia
 Txina
Koordenatuak42°30′N 103°00′E / 42.5°N 103°E / 42.5; 10342°30′N 103°00′E / 42.5°N 103°E / 42.5; 103
Eremua1.295.000 km²
Luzera1.500 km.
Zabalera800 km.
Punturik garaiena (2.400 m.)
Punturik beherenaNemegt arroa (900 m.)
Tenperatura gorena38 °C
Tenperatura baxuena-43 °C
Prezipitazioa10-250 mm/ur
BaliabideakKobre

Gobi[1] (mongolieraz: Говь, txineraz: 戈壁; pinyinez: gē bì) Txinako iparraldea eta Mongoliako hegoalde artean dagoen basamortua da. Munduko basamorturik nagusienetakoa da. Iparraldean Altai mendiak eta Mongoliako estepak, hego-mendebaldean goi-ordoki tibetarra eta iparraldeko Txinako ordokia hego-ekialdean ditu. Gobi mongolieraz "basamortua" esan nahi du.

Historikoki, Gobi Mongoliar inperioaren zati bat izan da eta Zetaren bideak zeharkatu du.

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gobiren klima aldakorra da oso tenperatura aldetik, ez bakarrik urtean zehar baita 24 ordutan ere.

Tenperaturak
Ulaanbaatar (1.150 m.)
Sivantse (1.190 m.)
Urteko batez bestekoa –2,5 °C +2,8 °C
Urtarrilako batez bestekoa –26,5 °C –16,5 °C
Uztailako batez bestekoa 17,5 °C 19,0 °C
Muturrak 38,0 °C eta –43 °C 33,9 °C eta –47 °C

Neguko batez besteko gutxiengo tenperaturak –40 °C dira eta udako batez besteko tenperatura beroenak 45 °C. Prezipitazio gehiena udan jasotzen da.

Ekoeskualdeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gobi bost basamortu eta erdibasamortu-ekoeskualdetan banatu daiteke:

Bizidunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orain basamortua bada ere, antzina eremu oso oparoa izan zen. Bertan aurkitu ziren aurreneko aldiz dinosauroen arrautza fosilizatuak 1923an. 26 arrautza izan ziren eta 23 cm-ko luzera zuten.

Gaur egun aurkitzen ditugun baldintzak oso gogorrak dira. Hala ere fauna nahiko zabala dago bertan. Ugaztunen artean aipatzekoak dira isats beltzdun gazelak, Mongoliako gameluak, bulgariar ipurtatsak eta Mongoliako basa astoa. Tarteka elur-lehoinabarrak, Gobiko hartzak eta otsoak ere ikusten dira. 30 musker mota ere zerrendatu dira.

Landaretzari dagokionez sastrakak eta altuera txikiko belarra aurkitzen dira. Abeltzaintzaren jarduerak ordea nabarmen gutxitu du landaretzaren hedadura.

1911 baino lehengo esplorazioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hona hemen esploratzaileen zerrenda:

  • Marco Polo (1273-1275)
  • Jean-François Gerbillon (1688-1698)
  • Eberhard Isbrand Ides (1692-1694)
  • Lorenz Lange (1727-1728 eta 1736)
  • Fuss eta Alexander G. von Bunge (1830-1831)
  • Hermann Fritsche (1868-1873)
  • Pavlinov eta Z.L. Matusovski (1870)
  • Ney Elias (1872-1873)
  • Nikolai Przhevalsky (1870-1872 eta 1876-1877)
  • Zosnovsky (1875)
  • Mikhail V. Pevtsov (1878)
  • Grigory N. Potanin (1877 eta 1884-1886)
  • Béla Széchenyi kondea eta Lajos Lóczy (1879-1880)
  • Grum-Grzhimailo anaiak (1889-1890)
  • Pyotr Kuzmich Kozlov (1893-1894 eta 1899-1900)
  • Vsevolod I. Roborovsky (1894)
  • Vladimir A. Obruchev (1894-1896)
  • Karl Josef Futterer eta Dr. Holderer (1896)
  • Charles-Etienne Bonin (1896 eta 1899)
  • Sven Hedin (1897 eta 1900-1901)
  • K. Bogdanovich (1898)
  • Ladyghin (1899-1900) eta Katsnakov (1899-1900)

Artean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1977ko, Close Encounters of the Third Kind pelikulan, S.S. Cotopaxi itsasontziak Habanarako bidean zihoazela, galdu egiten da eta Mongoliako Gobin agertu.

2004ko Flight of the Phoenix pelikula Gobin galdutako hegazkinari buruzkoa da.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Euskaltzaindia. (2012-06-29). 171. araua: Asiako toponimia. (Noiz kontsultatua: 2013-02-10).

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]