Guanajuato (Mexiko)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Guanajuato
 Mexiko
Guanajuato30 guanajuato.jpg
Guanajuatoko bandera

Guanajuatoko armarria

Administrazioa
Herrialdea  Mexiko
Probintzia Guanajuato
Alkatea Nicéforo Guerrero Reynoso (PRI)
Postakodea 36000
Geografia
Koordenatuak 21° 01′ 04″ N, 101° 15′ 24″ W / 21.017777777778°N,101.25666666667°W / 21.017777777778; -101.25666666667Koordenatuak: 21° 01′ 04″ N, 101° 15′ 24″ W / 21.017777777778°N,101.25666666667°W / 21.017777777778; -101.25666666667
Guanajuato (Mexiko) hemen kokatua: Mexiko
Guanajuato (Mexiko)
Guanajuato (Mexiko)
Altuera 1996 m.
Demografia
Biztanleria 70.798 biztanle (2010)
Metropolia 171.709
Informazio gehigarria
Sorrera 1546
Webgunea http://www.gto.gob.mx/

Guanajuato Mexikoko izen bereko estatuko hiriburua da. Mexiko Hiritik 370 km iparraldera dago. 2005ean hiriak 70.798 biztanle zituen eta metropoli eremuak 171.709 biztanle.[1] Guanajuatu udalerriaren herriburua da, era beran.

Guanajuato Mexikoko zilar meatzalde aberatsenetako batean dago. Hiriak arkitektura kolonialeko eraikin bikainak ditu. UNESCOk herri historikoa eta inguruko meatzeak Gizateriaren Ondare izendatu zituen 1988an, Guanajuato hiri historikoa eta inguruko meatzeak lelopean.


Hiriaren historia Kolon aurrekoa da. Hastapenetan txitximekarrek Mo-o-ti deitzen zioten, "metalen lekua" esan nahi duena.[2] Beranduago aztekek Paxtitlan izena eman zioten, "lastoaren lekua" esan nahi duena.[2] Gaur egungo izena kuanasï= igel uata= muino hitzen elkarketatik dator, purepetxa hizkuntzan zuzenki idatzia Kuanasïuatu geratzen delarik, hau da, "igelen muinoa".

Espainiarren garai kolonialean garapean handia izan zuen batez ere urre eta zilar meategien ustiapenarekin. XIX. mendean zehar zenbait matxinada garrantzitsu gertatu ziren hirian.

Gaur egun, Guanajuato hiri ezaguna da ere haren unibertsitateagatik eta duen bizitza kultural biziagatik. Azken honen adibide nagusia Cervantesen Nazioarteko Jaialdia da, Mexiko eta Latinoamerikako bilkura artistiko nagusietakoa.


Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Datu klimatikoak (Guanajuato)
Hila Urt Ots Mar Api Mai Eka Uzt Abu Ira Urr Aza Abe Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 31 34 36 38 42 39 36 35 34 33 32 30 35
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 22 25 28 31 34 29 27 27 26 25 24 22 27
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -7 -3 -1 5 6 9 10 7 6 0 -3 -6 0
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 6 8 10 12 15 16 17 16 14 12 6 5 8
Pilatutako prezipitazioa (mm) 15 5 0 12 53 174 243 208 138 40 20 15 923
Iturria: Wunderground Weather, Guanajuato, Guanajuato, México, Batez-besteko tenperatura 2011[3]

Hirigintza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hastapenetan, Guanajuato lau auzotan banatua zegoen: Marfil/Santiago, Tepetapa, Santa Ana eta Santa Fe. Gune oso menditsu baten erdian dago eta hiriaren erditik hainbat erreka igarotzen dira. Hori dela eta, arazoa handian izan zituzten mendeetan zehar gertatzen ziren uholdeekin. Horretarako, meatzaritzan zuten ezagutza baliatuz, XIX. mendean erreken uholdeak saihesteko tunel sistema bat egin zuten hirian azpian. Sarbideak ere ez ziren errazak, baina XX. mendean, automobilaren agerpenarekin, arazoa areagotu egin zen eta hiri barneko zirkulazioa asko zaildu zen. Kale horietako asko ez zuten irteerarik eta horregatik gaur egun “Sal si puedes” (irten, ahala baduzu) ezizenez ezagutzen dira.[4]. Arazo hori konpontzeko, eta berriro ere meatzaritza ezagutza baliatuz, lurrazpiko errepide eta kale sistema oso bat eraiki zuten, eta ondorioz, gaur egungo kale gehienak lurrazpian daude garai bateko kanalizazioak baliatuz ere.[4]

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Guanajuato hiri historikoa eta inguruko meatzeak1
UNESCOren gizateriaren ondarea
Guanajuato9 guanajuato.jpg
Mota Kulturala
Irizpideak i, ii, iv, vi
Erreferentzia 482
Kokalekua Mexiko
Eskualdea2 Latinoamerika eta Karibea
Izen ematea 1988 (XII. bilkura)
1 UNESCOk jarritako izen ofiziala (euskaratua)
2 UNESCOren sailkapena

Hiritar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Instituto Nacional de Estadística y Geografía (2010), http://www.microrregiones.gob.mx/zap/datGenerales.aspx?entra=nacion&ent=11&mun=015 .
  2. a b   Instituto Nacional para el Federalismo y el Desarrollo Municipal, Enciclopedia de los Municipios de México, http://www.e-local.gob.mx/wb/ELOCAL/ELOC_Enciclopedia. Noiz kontsultatua: 2010-3-12 .
  3. http://www.wunderground.com/global/stations/76612.html#History
  4. a b (Gaztelaniaz) Leal, Manuel G. (2009). Leyendas de Guanajuato. Guanajuato. Stampart.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commons-logo.svg
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak:
Guanajuato (Mexiko)