Joanes Urkixo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Joanes Urkixo
Joanes Urkixo (Juantxo Egaña).jpg
Bizitza
JaiotzaBilbo1955eko ekainaren 11 (67 urte)
Herrialdea Bizkaia, Euskal Herria
Lehen hizkuntzagaztelania
Hezkuntza
HeziketaDeustuko Unibertsitatea
Hizkuntzakeuskara
gaztelania
ingelesa
Jarduerak
Jarduerakidazlea, gidoilaria, itzultzailea eta poeta
Genero artistikoaeleberria
olerkigintza
Haur eta gazte literatura

IMDB: nm2042699 Literaturaren Zubitegia: 235 Edit the value on Wikidata

Joanes Urkixo Beitia (Bilbo, Bizkaia, 1955eko ekainaren 11) euskal idazlea da. Euskal filologian lizentziaduna da. Zinema eta telebistako gidoigilea, eta film eta telesailen itzultzailea, lanbidez.[1]

Lan ibilbidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal filologia ikasi zuen Deustuko Unibertsitatean. Gaztetan hainbat lan egin zituen, tartean, euskara eta gaztelera irakasle gisa lan egin zuen, baita film eta telesailen itzultzaile eta egokitzaile gisa ere (euskaraz eta gaztelaniaz). 1978 eta 1980 artean Bernardo Atxaga, Joxemari Iturralde eta Joseba Sarrionandia kide zituen Pott banda literatur taldearekin kolaboratu zuen. 1983an Ttua-ttuá literatur aldizkaria sortu zuen Laura Mintegirekin batera.[2] EIE euskal idazleen elkarteko eta Galtzagorri haur eta gazte literatura elkarteko kidea da.[3]

Literatura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat aldizkaritan argitaratutako artikuluekin egin zituen lehen urratsak literaturaren munduan: Pott, Anaitasuna, Euskadi Sioux, Argia, Susa.[1]

1980an Toribio Altzaga antzerki-saria irabazi zuen Eta beharbada ispilu beltz bat (BAK, 1981) antzezlanarekin, Joanes Urkixoren lehen argitalpena izan zena.[3] 1983an Eusko Jaurlaritzak sortutako kontakizun laburren Kirikiño literatur saria irabazi zuen Dragoia eta laberintoa lanagatik.[4] Geroago, bere lehen eta, orain arte, azken poema-liburua argitaratu zuen: Berbak legezko aiztoak (Susa, 1990).[2]

Nolanahi ere, egilearen ibilbidea Haur eta Gazte Literaturari lotuta dago batez ere, gazteentzat abenturaz beteriko lanak egin baititu. Zeruak erori zirenekoa (Ibaizabal, 1998) lanaren bidez Urkixok zientzia-fikzioari ekin zion berriro, eta gerora etorri zen Thule (Elkar, 1998) argitalpena Joseba Jaka literatura-bekari esker egin zuen.2003an Gazteentzako Narratibako Apirila Saria irabazi zuen, Gerlari zuria abenturazko eleberriarekin.[2]

Zinemagintza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

EHGEP-AGPEH euskal gidoilarien elkartearen sortzaileetako bat izan da. Telebistako eta zinemako gidoilari gisa lan egin du, eta film luzeetan, fikziozko eta animaziozko telesailetan, lehiaketetan, dokumentaletan... parte hartu du. Estreinatu diren lanen artean, honako hauek nabarmentzen dira: Filmaxen Goomer (1999), 2000ko Animazio Film Onenaren Goya Saria; Irusoin-Dibulitoonen Supertramps (2003), 2004ko Goya Sarietarako hautagaia, Gijongo Zinemaldiko haurrentzako zinema Saria 2004; Nazioarteko BRBren Nico (2004); Lotura Filmsen Payasos al rescate (2005); Irusoin-Dibulitoonen Cristobal Molón (2006); Donostiako Zinemaldian aurkezutako Querida Bamako (2007).[3][5]

2014ko urrian estreinatutako Lasa y Zabala filmaren gidoilaria ere bada.[3][5]

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Idazle gisa, ia genero guztiak landu ditu.

Narrazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Elur gainean (1984, Erein)
  • Lurra deika (1991, Erein)
  • Ekaitza urrun (2018, Erein)

Poesia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Berbak legezko aiztoak (1990, Susa)

Haur eta gazte literatura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Patxi Trumoik letrak ikasi nahi ditu (1985, Erein)
  • Patxi eta txoriaren bahiketa (1986, Erein)
  • Shangai Tom espazioko zaindari (1992, Elkar)
  • Bihotz ausarta (1996, Zubia)
  • Thule (1998, Elkarlanean)
  • Zeruak erori zirenekoa (1998, Ibaizabal)
  • Lur izeneko oihana (2000, Zubia)
  • Gerlari zuria (2003, Elkar)
  • Argitxo Santageda egunean (2003, Ikastolen Federakundea)
  • Argitxo iratxoa (2003, Ikastolen Federakundea)
  • Argitxo eta Olentzero (2003, Ikastolen Federakundea)
  • Argitxo Sanjuanetan (2003, Ikastolen Federakundea)
  • Nerabeak eta beste munstro batzuk (2005, Aizkorri)

Antzerkia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Eta beharbada ispilu beltz bat (1981, BAK)

Beste egileekin[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Cuentos Incombustibles II (1982, Bilboko Liburusaltzaileen Elkartea)
  • Lore Kontu-Kontu Lore (1985, Ondarroako Kultur Etxea)
  • Bilbao ipuin biltegia (2000, Bilboko Udala)
  • Bilbao lerrorik lerro (2001, Bilboko udala)
  • Bilbo inguruko ipuinak = Cuentos alrededor de Bilbao (2013, Bizkaiko Foru Adundia, Kultura Saila)

Itzulpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Richard II (1985, Antzerti)
  • SOS Lusitania (2016, Harriet)
  • Autobusa berriro bera gabe abiatu zen egunekoa (2017, Harriet)
  • Hegoak Astinduz (2017, Harriet)
  • Wounded (2017, Harriet)
  • Inozoen errua (2017, Harriet)

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b «Euskal Idazleen Elkartea. Idazleak» www.idazleak.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).[Betiko hautsitako esteka]
  2. a b c «URKIXO, Joanes. Portal Literatura Vasca» www.basqueliterature.com (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).
  3. a b c d «Urkixo Beitia, Joanes - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).
  4. (Gaztelaniaz) «es_lit_1982 Premios literarios 'Euskadi' año 1983 - Medio Ambiente - Euskadi.eus» www.euskadi.eus (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).
  5. a b «Joanes Urkixo» IMDb (Noiz kontsultatua: 2020-05-10).

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]