Serafin Baroja

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Serafin Baroja
Bizitza
Jaiotza Donostia1840ko irailaren 22a
Herrialdea  Gipuzkoa, Euskal Herria
Heriotza Vera de Spinadel1912ko uztailaren 16a (71 urte)
Familia
Seme-alabak
Hezkuntza
Hizkuntzak euskara
gaztelania
Jarduerak
Jarduerak ingeniaria, kazetaria, meatze-ingeniaria eta poeta
Zerbitzu militarra
Gatazka Bigarren Karlistaldia

Serafin Baroja Zornotza[1] (Donostia, Gipuzkoa, 1840ko irailaren 22a - Bera, Nafarroa Garaia, 1912ko uztailaren 16a) euskal idazlea izan zen.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Donostiari oso loturik izan zen, jaiotzez eta bizitzaz. Hiri horretako Konstituzio plazako etxe batean ekarri zuen mundura bere ama Concepcion Zornotza Izagirrek, 1840ko irailaren 22an. Serafinen aitona Rafael Baroja Errioxatik etorri zen, Oiartzungo farmaziaren ardura hartzeko, eta bertako alabarekin ezkondu zen. Inprimatze lanak ere hasi zen egiten, familiaren tradizio luzeari hasiera emanez. Serafinen aitak, Pio Baroja Arrietak —Pio Baroja nobelagile famatuaren aitonak— eta batez ere Ignacio Ramon osabak, inprimategiko negozioarekin jarraitu zuten, eta Gipuzkoako aldizkaririk zaharrenetakoa (La Papeleta de Oyarzun, 1814) argitaratu zuten, besteak beste. Handik urte batzuetara Donostiara etorri ziren, eta Ignacio Ramonek inprimategia jarri zuen Konstituzio plazako arkupean, gaur egun Euskararen Udal Patronatua dagoen egoitzan.[2]

Carmen Nessi Goñirekin ezkondu zen Serafin, 1868ko abuztuaren 20an, eta lau seme-alaba izan zituzten: Valentzian gazterik hil zitzaien Dario, Ricardo Baroja margolari eta idazlea, Pio Baroja idazlea, eta Carmen Baroja, hau ere idazlea eta Julio Caro Barojaren ama.

Euskaltzale eta liberala izan zen. Bigarren Karlistaldian, Donostiako liberalen artean ibili zen borrokan, eta karlisten aurkako kantak idatzi zituen, Jose Manterolak bere Cancionero Vascon bildu zituenak. Lanbidez meatzetako ingeniari izan zen, eta lanak bultzatuta Madrilen (1879), Iruñean (1881), Bilbon (1886) eta Huelvan ibili zen ingeniari lanetan.

Bere lehen liburua Gaciguezac 1875ean argitaratu zuen, euskarazko eta erdarazko poemez osatua. Bi euskal opera idatzi zituen: Pudente eta Luchi, biak Jose Juan Santestebanen musikaz. Drama bat ere argitaratu zuen, Hirni, ama alabac 1882an. Kazetaritzan ere gogor ari izan zen; Donostian El Urumea sortu zuen 1879an (astean hirutan kaleratzen zena), eta Iruñean euskaraz eta erdaraz osatutako Bai, jauna, bai izeneko astekaria 1883an. Azken honek oso gutxi iraun zuen, behar hainbat harpidedun ez baitzuen lortu.

Orduko aldizkarietan (batez ere Euskal-Errian) olerki, artikulu, izkirimiri eta kritika ugari argitaratu zituen Serafin Barojak. Denetan, bere umorea ageri zuen, eta donostiar izaera beste gauza guztien gainetik.

Serafin Barojaren euskal senari zor zaizkio Donostiako kale eta plaza batzuen izenak: besteak beste, Ategorrieta, Alderdi-Eder, Jai-Alai.

Bere lan ezagunena San Sebastian martxa da, Raimundo Sarriegiren musikari laguntzeko idatzitako kanta hain zuzen.

Nafarroa Garaiko Beran hil zen, 1912ko uztailaren 16an, Barojatarrek urte horretan bertan erositako Itzea etxean. Iru Damatxo abestuz hil omen zen.[2]

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Gaciguezac, 1875
  • Pudente opera, 1878
  • Luchi, 1878
  • Hirni, ama alabac, 1882
  • Bertsoak, Pudente, Tormesko Lazarotxoa... (1988, Txertoa arg.)

Ipuinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Olerkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aldizkariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • El Urumea 1879
  • Bai, jauna, bai 1882

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. EIMA: Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak.
  2. a b Donostiako Udal Liburutegi Nagusia: «Serafin Baroja», DonostiaKultura.com, 2012.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]