Telugu

Wikipedia, Entziklopedia askea
Telugu
తెలుగు — తెలుగు‎ (Telugu)
Telugu speakers in India.png
Datu orokorrak
Lurralde eremuaIndia
Hiztunak74 milioi ama hizkuntza,[1]
Guztira 80 milioi[2]
Rankinga14 [3]
OfizialtasunaIndia
EskualdeaAndhra Pradesh, Karnataka, Tamil Nadu, Orissa, Chattisgarh, Puducherry, Andaman eta Nicobar uharteak
AraugileaEz dago arauturik
Hizkuntza sailkapena
Hizkuntza dravidak
Informazio filologikoa
Hizkuntza-tipologiaSOV hizkuntza, hizkuntza eranskaria eta hizkuntza fusionatzailea
Kasu gramatikalakkausatiboa
AlfabetoaTelugu script (en) Itzuli
Hizkuntza kodeak
ISO 639-1te
ISO 639-2tel
ISO 639-3tel
Ethnologuetel
Glottologtelu1262
Wikipediate
Linguasphere49-DBA-aa
ASCL5104
IETFte

Telugua[4][5] (తెలుగు) Indian jatorria duen hizkuntza bat da, hego-erdialdeko dravidar hizkuntzen artean, zabalduenetariko bat.

Estatusa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hindiaren eta bengaleraren ondoren, Indiako hirugarren hizkuntza erabiliena da[1], eta gobernuak hizkuntza klasikotzat aitortu du[6].

Telugua Indiako 22 hizkuntza ofizialetako bat da[7] Andhra Pradeshen zabalduta dago oso eta Tamil Nadun, Karnatakan, Orissan, eta Puducherryn erabilia da. Haren hiztunen hiri nagusiak Bengaluru eta Chennai dira. AEB, Malasia, Maurizio, Hegoafrika, Irlanda, Fiji, Reunion, Trinidad eta Erresuma Batuko indiar diasporan ere erabilia da.

Dialektoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Teluguak dialekto asko ditu, hona hemen[8]:

  • berad,
  • dasari,
  • dommara,
  • golari,
  • kamathi,
  • komtao,
  • konda-Reddi,
  • salewari,
  • telangana,
  • telugu,
  • vijayawada,
  • vadaga,
  • srikakula,
  • visakhapatnam,
  • toorpu (ekialdeko) godavari,
  • paschima (mendebaldeko) godavari,
  • kandula,
  • rayalaseema,
  • nellooru,
  • prakasam,
  • guntooru,
  • tirupati,
  • vadari
  • yanadi (yenadi)

Idazkera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bokalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beste hizkuntza drabidiko nagusiak bezala, teluguak /e/ eta /o/ laburrak ditu Indo-ariar hizkuntzetako /eː/ eta /oː/ luzeez gain.

అం అః
/a/ /ɑː/ /ɪ/ /iː/ /u/ /uː/ /ru/ /ruː/ /lu/ /luː/ /e/ /eː/ /ai/ /o/ /oː/ /au/ /um/ /aha/

Kontsonanteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Letrak sanskritoarenak bezalakoak badira ere, ahoskera ezberdina da. Bi salbuespen baino ez daude: /r/ ఱ. eta ళ /ɭ/.

క ఖ గ ఘ ఙ
చ ఛ జ ఝ ఞ
ట ఠ డ ఢ ణ
త థ ద ధ న
ప ఫ బ భ మ
య ర ల వ శ ష స హ ళ క్ష ఱ

Zenbakiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
౧౦

Literatura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Teluguzko literatura sei arotan banatuta dago:

-1020 Nannayya aurreko aroa
10201400 Puranas aroa
14001510 Srinatha aroa
15101600 Prabandhas aroa
16001820 Hegoaldeko aroa
1820–egun Aro modernoa

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hizkuntza honek bere Wikipedia du: Bisita ezazu.