Egiptoko IV. dinastia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Antzinako Egipto
Dinastiak eta faraoiak
Eye of Horus bw.svg
Aro aurredinastikoa
Aro protodinastikoa
Aro Goiztiarra

I.a - II.a

Inperio Zaharra

III.a IV.a V.a VI.a

Tarteko Lehen Aroa

VII.a VIII.a IX.a X.a XI.a

Inperio Ertaina

XI.a XII.a

Tarteko Bigarren Aroa

XIII.a XIV.a XV.a XVI.a XVII.a

Inperio Berria

XVIII.a XIX.a XX.a

Tarteko Hirugarren Aroa

XXI.a XXII.a XXIII.a XXIV.a XXV.a

Aro Berantiarra

XXVI.a XXVII.a XXVIII.a XXIX.a XXX.a XXXI.a

Aro Helenistikoa

Mazedoniarra . Ptolomeotarra

Erromatar Aroa

Egiptoko IV. dinastia, Egiptoko Inperio Zaharraren zati da. K. a. 2630ean hasten da, Snefruren erregealdiarekin, eta K. a. 2500 inguruan amaitzen da, Shepseskafenarekin (edo Dyedefptahrenarekin, Manetonek aipatua). Faraoi hauek, hiriburua Menfisen mantendu zuten, Egiptoko III. dinastiakoek bezala. Ez da ondo ezagutzen dinastia hau nola amaitu zen; zantzu bakarra, IV. dinastiako zenbait agintari eta goi funtzionario, Egiptoko V. dinastian Userkafen erregealdian kargu bera mantenduz dokumentatuak daudela da.

Gizako Piramideak

IV. dinastia antzinako testuetan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Abidoseko Errege Zerrendak eta Saqqarako Errege Zerrendak, dinastia honetako faraoirik garrantzitsuenak erakusten dituzte.
  • Turineko Errege Kanonak, dinastia honetako erregeen izen batzuk erregistratzen dituena, bi galdutako izen aipatzen ditu, eskribak, usf (galduak) hitz egiptoarrarekin adierazi zituenak.
  • Sexto Julio Afrikanok, Manetonek, postu horietan, Bijeris eta Tamftis izenak aipatu zituela dio, Eusebio Zesareakoak aipatzen ez dituen bitartean. Autoritateren batzuk (Kim Ryholt kasu), Afrikanok, bere zerrendan, izen hauen balizko bertsio egiptoar bat ematen dutela iradokitzen dute, beste batzuk, erabat baztertzen duten bitartean.
  • Egiptok bere inguruko herrialdeekin izan zituen harremanei buruz ezagutzen diren lehen dokumentuak, dinastia honetan idatziak izan ziren. Palermoko Harriak, Snefruren erregealdian oraindik izenik eman ez zitzaion atzerriko lurralde batetik zurez beterik zetozen berrogei itsasontziren iritsiera erregistratzen du.
  • Keops eta Dyedefraren izenak, mendebaldeko basamortuko gneis harrobietan grabatu ziren, Abu Simbeletik 65 kilometro iparmendebaldera; Keops, Kefren eta Mizerinoren erregealdietan datatutako objektuak Biblosen aurkitu dira, eta Kefrenen erregealdikoak, baita urrunago ere, Eblan, opari diplomatiko edo merkataritza tratuen adierazgarri bezala.

IV. dinastiako faraoiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izena Izena
greziartua
Iruzkinak Erregealdiaren
iraupena
Snefru Nubia eta Libiaren aurkako gerra espedizioak hasi zituen 24
Jufu Keops Herodotok Gizako Piramide handia ematen dio, bere alabaren "laguntza"rekin 23
Dyedefra Gizatik 8 kilometro iparraldera dagoen Abu Roasheko hondakinetan dagoen piramidea ematen zaio 8
Jafra Kefren Herodotok Gizako bigarren piramidea ematen dio. Lehenago, Gizako Esfinge Handia ematen zitzaion, gaur egun, bigarren eraikin hau Dyedefrak egin zuela frogatu da (25)
Dyedefhor Ziuraski, soilik elkargobernari bezala gobernatu zuen -
Baefra Denbora laburrez gobernatu zuen 2 (?)
Menkaura Mizerino Gizako hirugarren piramidea ematen zaio. Bere sarkofagoa Cartagenako kostalde aurrean dago 28
Shepseskaf Hil eraikin bezala, berarentzako, Saqqara hegoaldean mastaba handi bat eraikiarazi zuen. 4
Dyedefptah Egiptologo batzuk, Manetoni jarraituz gehitua (Tamftis) (?)
  • Erregealdi urteak Turineko Errege Kanonaren arabera
Abidoseko Errege Zerrenda. 20.etik 25.erarteko kartutxoak

Erreferentziak errege zerrendetan eta beste testu batzuetan[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izena Horusen Izena Abidoseko Errege Zerrenda Saqqarako Errege Zerrenda Turineko Errege Kanona Maneton Herodoto Erregealdi epea (± 100 años)
Snefru Nebmaat Seneferu Seneferu Senefer (24) Soris K. a. 2630-K. a. 2605
Jufu Medyedu Jufu Jufu ulertezina (23) Sufis I Keops K. a. 2605-K. a. 2580
Dyedefra Jeper Dyedefra Dyedefra ulertezina (8) Ratoises K. a. 2580-K. a. 2570
Jafra Userib Jafra Jafura Ja... Sufis II Kefren K. a. 2570-K. a. 2550
Dyedefhor c. 2550 a. C.
Baefra ulertezina (2) ? Bikeris c. K. a. 2550
Menkaura Kayet Menkaura Menkaura ulertezina (18 edo 28) Menkeres Mizerino K. a. 2535-K. a. 2515
Shepseskaf Shepsejet Shepseskaf galdua ulertezina (4) Seberkeres c. K. a. 2510
Dyedefptah galdua ulertezina Tamftis c. K. a. 2510
  • Manetonentzat, Sexto Julio Afrikanoren arabera Jurgi Sintzeloren bertsioan, IV. dinastia, Menfiseko zortzi erregek osatu zuten, ordena honetan: Soris (29), Sufis (63), Sufis (66), Menkeres (63), Ratoises (25), Bikeris (22), Seberkeres (7) eta Tamftis (9) (erregealdi urteak parentesi artean).

Egiptoko IV. dinastiari ematen zaizkion eraikinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Dinastia honetan, Antzinako Egiptoko faraoi ospetsuenetako batzuk daude, beharbada Egiptoko ezaugarririk nagusiena diren piramiderik handienen eraikuntza eman zaielako ospetsuak direnak. Dinastia honetako ia errege guztiek eraikiarazi zuten piramide bat behintzat, zenotafio edo hilobi bezala erabili ahal izateko.
  • Snefru, dinastiaren sortzailea izan zena, hiru piramide eraikiarazi zituelako da ospetsua, eta, batzuk, laugarren baten arduraduna ere izan zela uste dute. Keopsek, Snefruren oinordekoa eta Hetepheres I.aren semea zenak, Egiptoko piramiderik handiena eraikitzea agindu zuen arren, Snefruk, beste edozein faraoik baino harri eta adreilu gehiago mugitzea agindu zuen.
  • Keopsek (Jufu), bere seme Kefrenek (Jafra) eta bere biloba Mizerinok (Menkaura) egundaino iristen den ospea lortu zuten euren piramideen eraikuntzarekin. Piramide hauek eraikitzeko behar ziren langileak antolatu eta elikatzeko, erabateko boterea zuen gobernu zentralizatu bat behar zen, eta, egiptologoek, Antzinako Inperioak, une honetan, sofisitikazio maila hau erakutsi zuela uste dute. Noizbait, monumentu hauek eraiki zituztenak esklabuak izan zirela uste izan zen arren, piramideen eta euren inguruen azterketak, Egipto guztiko nekazari taldeek eraiki zituztela adierazi du, ustez, Niloren urteroko gorakadak, euren landak estaltzen zituen bitartean lan egin zutenak.
  • Piramideek, Egipton, laugarren dinastian, paregabeko oparotasuna izan zela iradokitzen duten bitartean, hauek, egiptoarrentzat, jasan zituzten lan behartuen oroitzapen bezala geratu ziren, eta errege hauek, Keops bereziki, tirano bezala gogoratuak izan ziren: Lehenik Westcar papiroan, eta, milurte batzuk beranduago, Herodotok bildutako elezaharretan.

Egiptoko IV. dinastiaren kronologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako egiptologo hauek estimatutako kronologia

Beste hipotesi batzuk[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Herodotok, Keopsek, Kefren anaia bezala eta Mizerino seme bezala izan zituela idatzi zuen.


Aurrekoa
Egiptoko III. dinastia
Egiptoko IV. dinastia
Egiptoko IV. dinastia
Ondorengoa
Egiptoko V. dinastia

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Egiptoko IV. dinastia