Karst

Larrako Mendiguneko paisaia karstikoa.

Karst hitza, alemanierazko karst hitzetik dator eta kareharrizko goi ordokia esan nahi du.

Hitzaren jatorri geografikoa

Hitza, Karstetik dator, Italiako ipar-ekialdeko muturrean dagoen eskualde batetik dator. Eskualde hau, Eslovenia eta Kroaziako mendebaldean ere dago. Eskualde hau, kareharriz jositako tokia da eta bertan, asko aurreratu zen karstari dagokionez, (ikus Karst Research Institute Postojnakoa)

Higadura karstikoaren prozesua

Uretan disolbatutako gatzak, baldintza zehatz batzuetan, berriz kristalizatu daitezke. Adibide bezala, leizezulo baten sabaitik tantak erortzen hasten badira, estalaktitak eta estalagmitak sortzen dira, edo, barrunbe baten barnean geratzen badira, geodak sor daitezke.

Beste forma karstiko asko ere badago, lurrazalean edo lurrazpiko barrunbetan sortzen diren arabera. Lehenengo kasuan, exokarstikoak deitzen dira eta, bigarrenean, endokarstikoak.

Eremu exokarstikoetan ur-xurgatze formak sortzen direla kontsideratzen da, eta eremu endokarstikoan, ur-zirkulazio formak:

• Eremu exokarstikoan:
  • Lenarak
  • Poljeak
  • Sakonune endorreikoak
  • Sarbegi puntualak
  • Dolinak
  • Uvalak
  • Irtenkuntzak
  • Arroilak

• Eremu endokarstikoan:
  • Alde asegabea edo ibia, maila freatikoa baino goragoko aldea. Uraren zirkulazioa bertikala da.
    • Osinak
    • Espeleotemak (Estalaktitak, Estalagmitak, Zutabeak, Karbonatodun gortinak, Goursak...)
    • Hobiak
    • Sifoiak
    • Kolapsoak: Lur azpian hutsune bat egon eta goiko kareharria disoluzioaren ondorioz hondoratzea.
  • Alde asea edo freatikoa, maila freatikotik behera. Hutsune guztiak urez beterik daude, eta beraz, ezinezkoa da espeleotemen metatzea.

Konduktu freatikoak, tamaina ertain edo handiko lurpeko konduktuak, horizontalki garatzen dira. Urak sekzio osoa betetzen duelarik presio-tutu deitzen dira.

Alde freatikoan ur igorpen formak ere aurkitu ditzakegu:

• Iturburu esekiak
• Ukipen-iturriak
• Trop-plainak
• Trabertinoak
• Karbonatozko tobak

Euskal Herria

Nafarroan ipar-mendebaldean Larrako Mendigunea kasrt eremua topa dezakegu, eta probintzia hori eta Gipuzkoaren artean Aralar mendilerroa ere.

Iberiar penintsula

Espainian, erliebe mota hau, oso ugaria da kareharrizko Espainia delakoan.

Iberiar Penintsulako paisaia karstikoen adibide batzuk honako hauek dira: Torcal de Antequera (Malagako probintzia), Monasterio de piedra (Zaragozako probintzian edota Cuencako probintziako Hiri Sorgindua).

Igeltsu gaineko moldatu karstikoak, Ebroren Haranean daude, Sorbasen (Almeriako probintzian, edo baita Mundo Ibaia eta Osinaren Kalareen Natura Parkean ere, azken hau, Albaceteko probintzian.

Europa

Europan Italiaren ipar-mendebaldean, Eslovenia edota Kroazian karst eremuak topa daitezke. Irlandako mendebaldean The Burren eremu ospetsua kokatzen da.

Ikus, gainera

• Kareharri
• Haitzulo
• Espeleotemak
• Kaltzita
• Karbonatazio
• Euskal Herriko Geologia