Ebro

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Ebro
Ebro (es), Ebre (ca)
Rio Ebro. Mendavia. Navarra. Spanien.jpg
Mendabian (Nafarroa)
Kokapena Euskal Herria
Luzera 910 km
Arroa 86.100 km²
Emaria 426 m³/s
Iturburua Kantabria (1.980 m)
Ibai ahoa Mediterraneoa
Valle del Ebro.jpg

Ebro[1][2] Araba eta Nafarroako beheko aldeko lurrak ureztatzen dituen ibaia da, zatirik handienean euskal lurraldeak ezkerreko aldean ukituz, Tuterako merindadean izan ezik. Nafarroa 107 kilometrotan zehar zeharkatzen du[3]. Espainian emari handiena duen ibaia da, eta izen berbera daukan ibarra zeharkatuta (86.100 km²) Mediterraneo itsasoan isurtzen da sorburutik 910 kilometrora, Ebroren Delta sortuz.

Ebro ibaia, Fontibren (Kantabria) jaiotzen da, 1980 metroko garaieran, eta Reinosa, Miranda Ebro, Haro, Logroño, Calahorra, Alfaro, Tutera, Alagón, Zaragoza, Caspe, Mequinenza, Riba-Roja d'Ebro, Tortosa, Amposta, Sant Jaume d'Enveja eta Deltebre herriak zeharkatzen ditu Mediterraneorako bidean.

Haren ibarra mugatzen dituzten mendikateak hauek dira:

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibaiaren izena grezieraz Έβρος zen eta latinez Iberus. Izenaren jatorria Iber omen da (geroago Iberia izena emango zuena). Ibar euskal hitzak ere nolabaiteko lotura duke horrekin.

Datu geografikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ebro ibaiak, Kantabria, Gaztela-Leon, Euskal Autonomia Erkidegoa, Errioxa, Nafarroa, Aragoi eta Katalunia zeharkatzen ditu. Araba eta Burgos artean, muga naturala da.

910 kilometroko luzera du.

Iturburua, lehen Fontibre zela uste zen, 880 metrora; gaur egun, ordea, Ebro ibaiaren iturburua Hijar ibaian kokatzen da, 1980 metrora.

Ebro ibaiaren Deltak 7802 hektareako zabalera du, eta bere barnean, Espainiako arroz landaketa nagusienak egiten dira. Gaur egun, gune natural honek natura parkea osatzen du 1983. urtetik.

Datu hidrografikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen Ebro ibaiaren iturburua hartzen zen lekua, Fontibren.

Ebro ibaia ibai emaritsua da, eta batez beste 426 m³/segundoko emaria du, baina gorabehera handiak izaten ditu urtean zehar. Udan, lehorte gogorrak direla eta, haren emaria oso urria izaten da; udaberrian, berriz, Pirinioetako elurren urtzea dela eta, haren emariak puntu gorena izaten du, horren adibidea, lehorte garaian Tortosan (Ebroren Deltan) 32m³/s ko emaria dugu, eta uholde garaian, berriz, 10.000 m³/s baino gehiago.

Zaragoza hirian, uholde handienetan ondorengo datuak hartu ziren:

  • 1888ko martxoan: 3.760 m³/s
  • 1891ko urtarrilean: 3.250 m³/s
  • 1892ko otsailean: 3.790 m³/s
  • 1895eko urtarrilean: 3.118 m³/s
  • 1930eko martxoan: 3.600 m³/s
  • 1930eko abenduan: 3.000 m³/s
  • 1937ko urrian: 3.000 m³/s
  • 1941eko urtarrilean: 4.000 m³/s
  • 1952ko otsailean: 3.260 m³/s
  • 1961eko urtarrilean: 4.130 m³/s
  • 1966ko azaroan: 3.154 m³/s
  • 2003ko otsailean: 2.957 m³/s
  • 2003ko martxoan: 2.220 m³/s

Ibaiadar nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezkerretik[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eskuinetik[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urtegiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ebrok urtegi anitz ditu, haietatik garrantzitsuenak honako hauek:

Ekoizpen elektrikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ebro ibaiaren bidean, zenbait urtegi daude, bertan Espainiako energia hidroelektrikoaren zati nabarmena ekoizten dute.

  • 74 zentral Huesca probintzian 2.787.000.000 kW/h ekoizpenaz.
  • 30 zentral Zaragoza probintzian 761.000.000 kW/h ekoizpenaz.
  • 34 zentral Teruel probintzian 28.000.000 kW/h ekoizpenaz.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Ebro Aldatu lotura Wikidatan