Koldo Zuazo

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau hizkuntzalariari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Zuhatzu».
Koldo Zuazo 2011n

Koldo Karlos Zuazo Zelaieta[1] (Eibar, Gipuzkoa, 1956) hizkuntzalaria da, EHUko irakaslea (Dialektologia eta Euskararen Soziolinguistika arloetan) eta euskaltzain urgazlea. Nabarmentzekoa da euskalkiak ikertzen egin duen lana. Horren emaitza da gaur egungo euskalkien sailkapena eta mapa (1998), Louis Lucien Bonaparterenaz (1863) geroztik eginiko lehen berrikuspen handia; eta mendebaleko euskararen sorleku posibletzat Gasteiz hartzea. Euskara batuaren alde lan egin du, eta, bereziki, euskalkien altxorra jaso duen euskara batuko ereduaren alde. Hartara, euskara batuan tokian tokiko euskalkiaren ñabardurak jasotzearen aldeko da.

Euskalkien sorrera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskalkien sortze mendeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Koldo Zuazok dioenez, mendebalekoa izan daiteke gainerako euskalkietatik bereizten lehena, beharbada VIII. mendearen inguruan, eta hurrengo mendeetan sortu ziren besteak. Mitxelenak bezala, frogatutzat du euskalki guztiak erromatarren garaiaz geroztikoak direla, latinetiko maileguek euskalki guztietan bilakaera bera izan dutelako, besteak beste.[2][3]

Euskalkien sorlekuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskalkien (eta, oro har, euskal hizkuntzako berrikuntzen) bost sorgune aipatu ditu, guztiak ere hiri girokoak (eta ez artzain gizartekoak): a) Iruñea, b) Gasteiz, c) Zuberoa, d) Bizkaiko erdigunea (Durango-Zornotza-Gernika-Bermeo ardatza) eta e) Gipuzkoako Beterri eskualdea (Donostia-Hernani-Andoain-Tolosa ardatza). Iruñea litzateke euskarako berrikuntzen lehenengo sorgunea; geroxeago etorriko zen Gasteiz, eta geroago gainerako hirurak.[4]

Iraultzailea izan da Zuazok mendebaleko euskararen jatorriari buruz plazaratutako teoria: Koldok dio mendebaleko euskalkiaren sorlekua segur aski Araba izan zela; eta, zehazkiago, Gasteiz. Horren frogatzat, Bizkaiko, Nafarroaren sartaldeko, Deba ibarreko eta Goierriko euskarek batera dituzten ezaugarriak aipatu ditu.[2][3]

Euskalkien mapa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskalkien mapa (Koldo Zuazo, 1998)

Bere euskalkiei buruzko ikerketak, modu grafikoan, mapa koloretsu batean islatu zituen 1998. urtean, «Euskalkiak, gaur» izenburuko artikuluaren bukaeran;[5] Andoni Elordui marrazkilaria arduratu zen Zuazok buruan zuen euskalkien mapa paperean jartzeaz, eta geroztik «Koldo Zuazoren euskalkien mapa» izenaz da ezaguna lan hori. Gerora, 2008an, maparen bertsio eguneratua atera zuen Zuazok, aldaketa zenbaitekin.

Idazlanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikerlanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Euskararen batasuna. Euskaltzaindia, 1988.
  • Euskararen sendabelarrak. Alberdania, 2000.
  • Euskara batua: ezina ekinez egina. Elkar, 2005.
  • Deba ibarreko euskara. Dialektologia eta tokiko batua. Badihardugu, 2006.
  • Euskalkiak. Euskararen dialektoak. Elkar, 2008.
  • Sakanako euskara. Burundako hizkera. Nafarroako Gobernua eta Euskaltzaindia, 2010.
  • El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
  • Arabako euskara. Elkar, 2012.

Fikzioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Neure buruaren alde (eleberria). Alberdania, 2011.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Deitura Zuazo idaztea euskal herritar horren aukera pertsonala da. Izan ere, Euskaltzaindiak, euskara baturako, Zuatzo onartu du deitura horren grafiatzat. Ikus Euskal Onomastikaren Datutegia.
  2. a b «Araba euskararen lurralde peto-petoa», Euskaraba, 2010-02-25.
  3. a b Koldo Zuazo (2007), «Euskalkien jatorriaz eta bilakaeraz», Berria, 2007-12-09.
  4. Koldo Zuazo (2010), El euskera y sus dialectos, ISBN 978-84-9868-202-1, 165. orrialdea.
  5. Koldo Zuazo (1998), «Euskalkiak, gaur», Fontes linguae vasconum: Studia et documenta, ISSN 0046-435X, 78. zenbakia, 1998, 191-234 orrialdeak.

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]