Ehun Egunak

Wikipedia, Entziklopedia askea
Napoleon Elba uhartetik ihes egiten, 1815eko otsailaren 26an.

Ehun Egunak (frantsesez, Cent-Jours) Napoleon I.aren agintaldiko azken garaiari (1815eko martxoaren 20tik uztailaren 8ra arte) ematen zaion izena da. Elba uhartetik ihes egin ondoren, monarkia konstituzionala ezarri nahi izan zuen Napoleonek eta horretarako burgesiaren gogoko ziren Benjamin Constanti eta Lazare Carnoti dei egin zien, eginbide hartan laguntzeko. Baina Vienako Batzarrera (1814ko iraila-1815eko ekaina) bildutako estatuek aginte guztietatik kanpora egon zedila erabaki zuten. Enperadore ohiak armada osatu eta Belgika aldera bidali zuen, baina aliatuen osteek Waterlooko guduan garaipena lortu ondoren, alde batera utzi behar izan zituen asmo haiek guztiak.

Aitzineko gertakariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frantziako egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Napoleonek Leipzigeko gudua galdu ostean, abdikatu zuen. Horren ondorioz Frantzia Luis XVIII.aren gidaritzapean ezarri zen. Parisko akordioetan (maiatzaren 30ean) Frantziak inperio garaian irabazi zituen lurrak galtzera bultzatu zuten alituek eta berak men egin zuen. Honela Frantziaren lurrak 1792ko mugetara itzuli ziren. Trukean gerlako ordainak ez zituen ordaindu behar izan. Frantzian haserrea zabaldu zen eta erregearen aldekoak geroz eta gutxiago ziren. Militar zahaf asko ez zeuden erregea zenarekin konforme haiengana balorazio eskasa zegoela medio.

Elbako egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bere lehen abdikazioaren ondotik Fontaineblauko akordioan erabaki zen bezala Napoleon Bonaparte Elbako irlaren agintaria zen, Luis XVIII erregearen menpe zegoela. Napoleon Europatik bidaiatzen ohitua zegoen garaipen eta konkista handiak lortuz eta irlaren gidari izateak etzuen asetzen. Gainera, Vienako kongresuan Azore irletara bidaltzea edo zuzenean hiltzea aipatu zela, Frantziako egoera oso txarra zela eta Austrian zegoen bere emazteak bertze maitasun historio bat zuela jakin zuen enperadore ohiak. Horrez gain, Fontaineblauko akordioetan akordatu ziren ordainsariak ez zituen jasotzen eta bizitza biziki prekarioa zuen. Gauza guzti hauen ondorioz Frantziara itzultzea erabaki zuen.

Elbatik Parisera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1815eko otsailaren 12an Fleury de Chaboulon adiskidea Portoferraiora iritsi zen eta Frantziaren egoera larria zela adierazi zion Napoleoni. Otsailaren 26ean 1200 gizonekin batera, Napoleon Bonaparte Frantziara abiatu zen. Martxoaren lehenean Golfe-Juanera iritsi zen. Bere bidaia alpeetan barrena egin zuen eta egun gutxitan Grenobleko hirira iritsi zen. Handik Lyoneko hirira joan zen geroz eta indar gehiago irabaziz. Aste bat berantago Parisera iristear zen. Azken etapa egin aurretik Frantziar armadak errega abandonatu zuen eta arrats horretan berean Frantziako erregeak ihes egin zuen. Frantzia aginterik gabe gelditu zen. Martxoaren 20ean Frantziar bandera urdin txuri eta gorria ikusi ahal izan zen Parisen eta Napoleonek huriburua hartu zuen.

Ehun egunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barne egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Napoleon gobernu bat egiten saiatzen da baina arrakasta gutxi lortzen du. Auteskunde Legislatiboak antolatzen ditu baina oso emaitza kaxkarra lortzen du eta Liberalek bozken %80 lortzen dute. Herri txikietan ere auteskundeak antolatzen ditu baina abstentzio maila oso altua da. Horren ondorioz Napoleon Burgesiarengandik hurbiltzen da beraien pribilegioak mantentzen jarraituz.

Frantziaren ekialdea gehien bat Napoleonen alde lerrokatzen da baina mendebaldea oraindik erregeren aldekoa da. Napoleonek giroa lasaitzea lortzen du horien pribilegio gehienak mantenduz.

Kanpo egoera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Vienako kongresuan zeuden herrialdeek ez zuten Napoleonen eskuartzea gustuko eta munduaren bakearentzat arriskutsuak zirela zioten. Ingalaterra, Errusia, Prusia, Frantzia, Suedia, Espainia, Portugal eta Austria Napoleonen aurka lerrokatu ziren. Napoleonek giroa zeharo lasaitzen saiatu zen baina saiakera hauen aitzinean aliatuek ez negoziatzena erabaki zuten haren aurka gerla eginez.

Ingalaterra, Austria, Prusia eta Errusiak akordu bat lortu zuten Napoleon boteretik kentzeko. Horretarako bakoitzak 150 mila soldaduko armada jarri zuten. Hala ere uztailera iritsi arte ez zuten armada batzea lortu bertze gatazka eta interesak zirela tarteko. Azkenean milioi bateko armada osatzea lortu zuten.

Napoleonen armada soldadu kopuruz askoz txikiagoa zela jakinik, Napoleonek Belgikarantz ofensiba jotzea erabaki zuen. Alituen bandora, azken unean herrialde txiki ugari elkartu ziren. Hauen artean, Holanda eta Belgika, Danimarka, Saxoiak eta Wurtenberg.

Gatazkak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Napoleonen ofentsiba[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Napoleonen aurka zeuden aliatuak Frantziaren ipar ekialdetik hurbildu ziren. Haien helburua eraso ezberdinekin Napoleonen armada erortzea zen. Napoleonek armada askoz txikiagoa zuela ikusi hondoren bi aukera soilik zituen. Aliatuak nekatu edo errenditu arte erresistentzia egin zezakeen edo taldeak banaka erasotu zitzakeen. Napoleonek bigarren aukera hau autatu zuen. Bere helburua Belgika aldean zeuden armada Britaniar eta Prusiarrak garaitzea zen gero bertzeek gibelera egin zezaten. Eraso hauen artean bi gudu ezgun aurkitzen dira, Ekainaren 16ean igaroak biak. Alde batetik, Quatre Bras-ko gudua, berdinketa taktiko batekin amaitu zena. Bertzetik, Lignyko gudua, hau emaitza askoz hobe batekin amaitu zen Napoleonentzat, irabazi zuten eta. Baina ofentsiba honek izan zuen gatazkarik gogoangarriena Waterlooko gudua izan zen.

Waterlooko gudua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Waterlooko gudua 1815eko ekainaren 18an burutu zen eta Napoleonen azken gudua izan zen. Historialariek gudu hau 5 fasetan banatzen dute eta horietatik bakarra izan zen Napoleonen tropen alde. Egun hartan euria izan zen protagonista nagusia eta guztiz baldintzatu zuen Napoleonen estrategia. Napoleon estrategia aldean oso bizkorra zen eta ezin izan zituen bere mugimenduak nahi bezala egin. Ingalaterra eta Prusiako armadak askoz hobe adaptatu ziren egoerara eta gudua nagusitasunez irabazi zuten beraien tropak askoz hobe prestatuak baitzeuden horrelako egoeretarako.

Gudu odoltsu eta gogor honetan Frantziako 38 mila soldadu hil ziren. Garaileen aldean ere hildakoak ugariak izan ziren,

24 mila inguru.

Ondorioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Parisera itzuli eta oraindik ere errebantxa gosez zegoen Bonaparte. Bere anaiarekin batera armada bat bildu zuten baina jendea haren aurka zegoela oharturik ez zuen gerlarekin jarraitu. Ekainaren 22an abdikatu zuen bigarren aldiz bere semea jar zedin tronuan baina aliatuek ez zuten utzi hura hala gertatzea. Santa Helena uhartera bidali zuten aliatuek eta han hil zen 1821eko maiatzaren 5ean.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Liburuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Cronin, V. 1994. Napoleon. HarperCollins
  • Lachouque, H. 1965. Inperioaren azken egunak. Arthaud.
  • Lentz, T. 2010. Los Cien Dias 1815. Fayard.

Artikuluak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]