Iruñeko erraldoi eta buruhandien konpartsa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Iruñeko erraldoi eta buruhandien konpartsa.

Iruñeko erraldoi eta buruhandien konpartsa Nafarroako Iruñea hiriburuan erraldoi, buruhandi, kiliki eta zaldikoak barne hartzen dituen harri-kartoizko irudi multzoak osatzen du, bai eta euren eramaten dituzten kideek ere.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVI. mendeaz geroztik da ezaguna Iruñeko Erraldoi eta Buruhandien Konpartsaren existentzia. XVIII. mendean, ordea, ohitura hori desagertu egin zen, eta XIX. mendean berriz ere berreskuratu, Iruñeko katedralarenak ziren 6 erraldoiei esker. 1860an, Iruñeko Udalak Tadeo Amorena eskultoreari enkargatu zion ondoko 4 kontinente edo arraza irudikatzen dituzten 8 erraldoi egin zezan: zuria, horia, mairu-beltza eta indiar-amerikarra. Nafarroako errege-erreginen gorteak, buruhandi, kiliki eta zaldikoen taldearen atzetik, Iruñeko Erraldoi eta Buruhandien konpartsa osatzen du. Harri-kartoiz egindako 25 irudi horiek jaietako pertsonairik maitatuenak dira, Santuarekin batera. Goizero, segizioa hiriaren erdigunean ibiltzen da. Gazteen eskutik erraldoiak dantzan ikustea, gaitari eta txistularien musikarekin, sanferminetako ikuskizun ederrenetako bat da.

Iruñeko kilikiak.

Kilikiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nahiz eta sarritan buruhandiekin identifikatuak izan desberdinak dira. Haien jatorria XVI. mendean dago, Iruñean, non hasiera betean "gigantillo"ak deitzen zieten. Geroago, XIX. mendean "buruhandiak" eta "bokaparterak" ere deitu zieten. Haien ezaugarriak hauek dira:

  • Buruhandiak baino txikiagoak dira
  • Guztiek hiruadarreko sonbreirua daramate

Iruñeko kilikiak sei dira:

  • Barbas: zaharrenetario bat, ziur aski Tadeo Amorenak egindakoa, 1860an
  • Coletas:zaharrenetario bat, ziur aski Tadeo Amorenak egindakoa, 1860an
  • Caravinagre: Valentziako Porta-Coeli tailerretan egina, 1941an. Hau, zalantzarik gabe, ospetsuena da.
  • Napoleon: Benito Escalerrek egin, Bartzelona 1912an
  • Patata: Benito Escalerrek egin, Bartzelona 1912an
  • Berrugon: Valentziako Porta-Coeli tailerretan egina, 1941an

1977an zazpigarren kiliki egin zen, Ribero. Tuterako Orden del Volantinek egindako oparia da baina bere estetika ez doa besteekin bat eta, horregatik ez da ateratzen.

Caravinagre kiliki ospetsuena da.

Txupakia uzteko tradizioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruñean oso zabalduta dago haurrek txupakia utzi nahi dutenean (ego gurasoek nahi dutenean) erraldoien eskuetan zitzilik uztearen ohitura. Modu batez, haurrek oparitzen diete. Horregatik, sarritan, erraldoien eskuetan, txupakiak ikus daitezke.

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]