Lesya Ukrainka

Wikipedia, Entziklopedia askea
Lesya Ukrainka
Lesya Ukrainka portrait.jpg
Bizitza
Izen osoa Лариса Петрівна Косач
Jaiotza Novohrad-Volynsky1871ko otsailaren 13a (juliotar egutegia)
Herrialdea  Errusiar Inperioa
Talde etnikoa ukrainarra
Heriotza Surami (en) Itzuli1913ko abuztuaren 1a (42 urte)
Hobiratze lekua Baikove Cemetery (en) Itzuli
Heriotza modua berezko heriotza: Potten gaitza
Familia
Aita Kosach Petro
Ama Olena Pchilka
Ezkontidea(k) Klyment Kvitka
Anai-arrebak
Hezkuntza
Hizkuntzak errusiera
frantsesa
ukrainera
Jarduerak
Jarduerak poeta, itzultzailea, idazlea eta antzerkigilea
Lan nabarmenak The Forest Song (en) Itzuli
Izengoitia(k) Леся Украинка
Genero artistikoa verse drama (en) Itzuli
bertsoa

IMDB: nm0880342 Musicbrainz: 1e2875a8-9639-473a-89b4-daf417acb866 Find a Grave: 9608 Edit the value on Wikidata

Larysa Petrivna Kosatx Kvitka, Lesya Ukrainka ezizenez ezagunagoa —ukraineraz: Леся Українка— (Zvyahil, Errusiako Inperioa, 1871ko otsailaren 25agreg./otsailaren 13ajul.Surami, Errusiako Inperioa, 1913ko abuztuaren 1agreg./uztailaren 19ajul.[1]) ukrainierazko poeta eta antzerkigilea izan zen, ukrainar erromantizismo iraultzailearen eta errealismo kritikoaren ordezkari aparta.

Biografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zvyahil hirian (gaur egun Novohrad-Volynskyi), kosako jatorriko familia noble batean jaio zen. Bere aita, Petro Antonovitx Kosatx, legelaria, pertsonaia publikoa eta funtzionarioa izan zen, eta ama, Olha Petrivna Dragomanova Kosatx, idazlea eta publizista, Olena Ptxilka ezizenez ezagunagoa. Sei seme-alaba izan zituzten: Mykhailo (1869—1903), Larysa, Olha (1877—1945), Oksana (1882—1975), Mykola (1884—1937) eta Izidora (1888—1980). Familian, Larysa Lesya izen txikiarekin deitzen zen.

Gaixotasun kronikoa dela eta (hezur-artikulazioetako tuberkulosia) ezin izan nuen eskolara joan. Horregatik Larysak eta bere anaia Mykhailok etxean irakasle partikularrekin ikasketak egin zituzten.

1884an hasita, Larysak aktiboki idatzi zuen poesia ukrainieraz eta Lvov-en argitaratu zuen Zorya aldizkarian. Urte honetan agertu zen Lesya Ukrainka izengoitia.

1891an Galitzia bisitatu ondoren, eta gero Bucovina, Larisa Kosach-ek Mendebaldeko Ukrainako kulturgile asko ezagutu zituen: Ivan Franko, Mykhailo Pavlyk, Olha Kobylianska, Vasyl Stefanyk, Osyp Makovey, Natalia Kobrynska[2].

Gaixotasun larriak Lesya Ukrainka txikitatik behartu zuen maiz tratatzera joatera. Alemania, Austria-Hungaria, Italia, Egipto, Kaukaso (1904tik Tiflisen bizi izan zen urte eta erdi inguru), Odessa, Krimea bisitatu zituen.

1907ko abuztuaren 7an Kieven Klyment Kvitka folklorista eta musikariarekin ezkondu zen[3]. Abuztuaren 21ean Krimeara bizitzera joan ziren elkarrekin[4].

Lesya Ukrainkaren bizitzako azken urteak Egipton eta Georgian eman ziren. Bere gaixotasunak aurrera egin zuen. Hezurretako tuberkulosiaz gain, giltzurrunetako gaixotasun sendaezina gehitu zitzaion. Mina gaindituta, Lesya Ukrainka sormenean aritu zen. Senarrarekin batera, folklore bilduma batean lan egin zuen eta lan dramatikoak modu intentsiboan prozesatu zituen[5].

Lesya Ukrainka 1913ko abuztuaren 1ean hil zen Suramin (Georgia) eta Kieven lurperatu zen[6].

Lanak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lan dramatikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Блакитна троянда / Arrosa urdina (1896)
  • Одержима / Obsesionatua (1901)
  • На руїнах / Aurrien gainean (1904)
  • Айша та Мохаммед / Aixa eta Mahoma (1907)
  • У катакомбах / Katakonbetan (1907)
  • Кассандра / Kasandra (1907)
  • Бояриня / Andre noblea (1910)
  • Лісова пісня / Basoko abestia (1911)
  • Камінний господар / Harrizko jauna (1912)

Poemak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Русалка / Sirena (1885)
  • Самсон / Sanson (1888)
  • Місячна легенда / Ilargiaren kondaira (1889—1892)
  • Роберт Брюс, король шотландський / Robert Bruce, Eskoziako erregea (1893)
  • Давня казка / Ipuin zaharra (1893)
  • Віла-посестра (1901)
  • Якутська поема / Jakutiar poema (1904)
  • Ізольда Білорука / Isolda Esku Zuriena (1912)

Olerki-bildumak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • На крилах пісень / Abestien hegaletan (1893)
  • Думи і мрії / Pentsamenduak eta ametsak (1899)
  • Відгуки / Oihartzunak (1902)

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ukranieraz) Леся Українка. Документи і матеріали. Наукова думка, 17 or..
  2. (Ukranieraz) Лях, Михайло. (2021). Між Драгомановим і Марксом. Політичне життя Лесі Українки. .
  3. (Ukranieraz) Лист Лесі Українки до О. П. Косач (матері) від 25 липня 1907 p.. .
  4. (Ukranieraz) Листи Лесі Українки до батьків від 10 та 17 серпня 1907 p.. .
  5. (Ukranieraz) Сiмчук, Олександр. Леся Українка і вередливі кобзарі. Як починався український звукозапис. .
  6. (Ukranieraz) Київ: Енциклопедичний довідник. Головна редакція Української Радянської Енциклопедії.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]