Mol

Artikulu hau "Kalitatezko 2.000 artikulu 12-16 urteko ikasleentzat" proiektuaren parte da
Wikipedia, Entziklopedia askea

Mol
Neurtzen dusubstantzia kantitatea eta extent of reaction (en) Itzuli
SI sistemarako konbertsioa1 mol
Unitate estandarretan10 dmol
Honen izena daramamolekula
Ikurramol eta mol
Molak atomo molekuletara aldatzeko prozesua.
Jakindun logoa.png
Bideo hau Jakindun elkarteak egin du. Gehiago dituzu eskuragarri euren gunean. Bideoak dituzten artikulu guztiak ikus ditzakezu hemen.
Karbono-12 isotopoa irudikatzeko grafiko bat, lehen molaren balioa adosteko erabilia.

Mola (unitate-sinboloa: mol) substantzia-kantitatearen unitatea da Nazioarteko Unitate Sisteman.[1] Substantzia-kantitatea (magnitude-sinboloa: n) substantzia jakin baten lagin batean dauden gauzaki elementalen kopurua da. Definizioz, mol batek zehazki 6,02214076×10^23 gauzaki elemental ditu eta balio honi Avogadroren zenbakia deritzo.[2] Lehen, mola karbono-12aren 12 gramoko lagin batean zeuden gauzaki elementalen kantitatea zen,[3] 2019an birdefinitu zen arte. Substantziaren arabera, gauzaki elementala atomo, molekula, ioi, ioi-talde edo elektroia bezalako partikula azpiatomiko bat izan daiteke. Adibidez, 10 ur molekulek (konposatu kimikoa) eta 10 merkurio atomok (elementu kimikoa), gauzaki elementalen kantitate bera dute, nahiz eta substantzia ezberdinak izan.

Mola kimikan asko erabiltzen da erreaktibo eta produktu kantitateak adierazteko erreakzio kimikoetan. Adibidez, 2 H2 + O2 → 2 H2O ekuazio kimikotik uler daiteke 2 mol hidrogenok (H2) eta 1 mol oxigenok (O2) erreakzionatzen dutela 2 mol ur (H2O) eratzeko. Kontzentrazio molarra ere sarri erabiltzen da, solutu-kantitatea disoluzio bolumenarekiko (mol/L).

Erlazionatutako kontzeptuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Masa molarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Masa molarra (magnitude-sinboloa: M) substantzia baten masaren eta kantitatearen arteko erlazioa da. Hau da, substantzia baten mol baten masa da. Nazioarteko Sistemaren unitateak kg/mol dira,[4] baina ia beti g/mol bezala adierazten da.

Substantzia baten masa molekularrekin (magnitude-sinboloa: Mr) erlazionatuta dago; balio bera duena baina unitate desberdina (u). Masa molekularra substantzia baten gauzaki elemental bakar baten masa da, masa molarra aldiz 6,02214076×10^23 gauzaki elementalen masa da. Adibidez, sodioaren kasuan:[5]

Mr(Na) = 22,990 u
M(Na) = 22,990 g/mol

Sodioaren isotopo egonkor bakarra 23Na denez[5] naturan bere atomo guztiek masa bera dute eta ondorioz lagin baten masa molarra beti izango da 22,990 g/mol. Elementu askok ordea isotopo egonkor bat baino gehiago dute eta bakoitzaren ugaritasuna iturriaren araberakoa da. Kasu horietan masa molarra batazbesteko haztatu baten bidez kalkulatzen da lagin bateko isotopo bakoitzaren masa molar eta ugaritasuna kontuan hartuta.

Sodio kloruroan (NaCl) adibidez, kloroak bi isotopo egonkor ditu, ondorengo masa isotipiko eta ugaritasun naturalekin:[5]

Mr(35Cl) = 34,969 u (% 75,78)
Mr(37Cl) = 36,966 u (% 24,22)

Konposatua eratzeko bi konbinazio daude, bakoitzaren masa molekularra batura izanik.

Mr(Na35Cl) = 57,959 u
Mr(Na37Cl) = 59,956 u

Masa molarra jakiteko unitateak g/mol-era aldatu besterik ez da egin behar. Kloro isotopoen ugaritasuna kontuan hartuz gero, sodio kloruroaren batazbesteko masa molarra da:

M(NaCl) = (57,959 g/mol)(% 75,78) + (59,956 g/mol)(% 24,22) = 58,44 g/mol

Hala ere, hainbat isotopo egonkorreko elementu batzuetan isotopo baten ugaritasun naturala %99 baino handiagoa da. Honen eredu dira adibidez hidrogenoa (1H), helioa (4He), karbonoa (12C), nitrogenoa (14N), oxigenoa (16O) eta argona (40Ar).[5] Elementu hauen edo beraien konposatuetan isotopo ugarienez egindako lagin baten eta lagin natural baten masa molarren ezberdintasuna oso txikia da. Uran adibidez ez dago ezberdintasun handirik soilik hidrogeno eta oxigenoaren isotopo ugarienekin egindako uraren (18,011 g/mol) eta ur lagin arrunt baten (18,015 g/mol) artean.[6]

Masa molarra erabilgarria substantzia-kantiatea jakiteko, beharrezko datua erreakzio kimikoetan. Adibidez, 250 g uretan dagoen kantitatea da:

Kontzentrazio molarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kontzentrazio molarra edo molaritatea (magnitude-sinboloa: c) da solutu baten substantzia-kantitatea moletan disoluzioaren bolumenarekiko.[4][7]

Nazioarteko Unitate Sistemeko unitate estandarra mol/m3 den arren, egoera gehienetan praktikoagoa izaten da kontzentrazio molarra mol/L bezala adieraztea, baita ere molar deitua (unitate-sinboloa: M).[4] Adibidez, 0,1 M sodio kloruro disoluzio akuoso batek solutuaren 0,1 mol ditu disoluzioaren litro bakoitzeko.

Molalitatea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Molalitatea (magnitude-sinboloa: b) solutu baten substantzia-kantitatea da moletan disoluzioaren masarekiko. Nazioarteko Sistemaren unitateak mol/kg dira.[8]

Frakzio molarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Frakzio molarra (magnitude-sinboloa: x) substantzia baten mol kopurua da nahasketan dauden mol kopuru totalaren artean. Adimentsionala da; ez du unitaterik.[9]

Adibidez, 20,0 g sodio kloruro (58,44 g/mol) 100 g uretan (18,015 g/mol) disolbatu ezkero, solutuaren frakzio molarra da:

Gas nahasketa batean, gas bakoitzaren presio partziala frakzio molarrarekiko proportzionala da.

Bolumen molarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bolumen molarra (magnitude-sinboloa: Vm) substantzia baten bolumenaren eta kantitatearen arteko erlazioa da, edo mol batek okupatzen duen espazioa. Sistema Internazionalaren unitatea m3/mol da, baina L/mol ere erabiltzen da.[10]

Gas ideal baten bolumen molarra 22,4 L da egoera estandarretan (101 325 Pa, 273 K).[11] Solido eta likidoetan, bolumen molarra ia konstantea da eta substantziaren araberakoa.

Jakindun logoa.png
Ariketak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. (Ingelesez) IUPAC - mole (M03980). .
  2. (Ingelesez) SI Units – Amount of Substance. NIST.
  3. (Ingelesez) Redefining the Mole. NIST.
  4. a b c (Ingelesez) Thompson, Taylor; Taylor, Barry N. (2008). Guide for the Use of the International System of Units (SI). , 27 or..
  5. a b c d (Ingelesez) Table of Isotopic Masses and Natural Abundances. University of Alberta.
  6. (Ingelesez) Water. PubChem.
  7. (Ingelesez) 13.6: Specifying Solution Concentration - Molarity. .
  8. Ambler, Thompson; Taylor, Barry N. (2008). Guide for the Use of the International System of Units (SI). National Institute of Standards and Technology, 28 or..
  9. (Ingelesez) Thompson, Ambler; Taylor, Barry N. (2008). Guide for the Use of the International System of Units (SI). National Institute of Standards and Technology, 25 or..
  10. (Ingelesez) Thompson, Ambler; Taylor, Barry N. (2008). Guide for the Use of the International System of Units (SI). National Institute of Standards and Technology, 26 or..
  11. (Ingelesez) 11.5: Applications of the Ideal Gas Law- Molar Volume, Density and Molar Mass of a Gas. Chemistry LibreTexts.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]